Het groepsproces: De vijf ontwikkelingsstadia

Een groep is niet opeens vanzelf een groep, hier gaat een heel proces aan vooraf. Tijdens dit proces speelt er van alles binnen een groep. Dit heeft alles te maken met de term groepsproces. In het volgende artikel beschrijf ik de theorie van Bruce W. Tuckman om een team of groep succescol te laten worden.

Bruce W. Tuckman

Bruce W. Tuckman heeft een bepaalde theorie om een team succesvol te laten worden. Zijn model geeft inzicht in de ontwikkeling van een team. Hij benadrukt de ontwikkeling van een team op langere termijn. Het team moet een aantal fasen hebben doorlopen om een succesvol team te worden. Tuckman onderscheidt vijf verschillende fasen. Veel teams voldoen niet aan deze vijf fasen en komen maar tot de helft van alle fasen, waardoor deze teams mislukken. In de beginfasen zijn de taken vooral gericht op sociaal en emotionele taken, dit wil zeggen dat de teamleden elkaar vooral beter willen leren kennen en vertrouwen op willen bouwen met elkaar. In de laatste fasen zijn de taakgerichte taken meer van belang. Denk hierbij aan het uitvoeren van het werk en het willen presteren. Enkele kritische punten op dit model zijn: het model is van toepassing op kleine groepen (drie tot twaalf personen) en het is moeilijk meetbaar wanneer een team van het ene stadium naar het andere stadium overgaat.

De Vijf fasen

Fase 1: Vormfase
In deze fase wordt er vooral door alle teamleden georiënteerd. Hierdoor raken de teamleden afhankelijk van elkaar. In het begin is iedereen nog slecht geïnformeerd over de doelstellingen, waardoor er onzekerheid en bezorgdheid kan ontstaan. De leider moet het team bijeenbrengen en zorgen voor een vertrouwelijke sfeer. De teamleden letten nauwkeurig op de leider en verwachten ook duidelijkheid van hem.

Fase 2: Stormfase
De vertrouwensband met de teamleden versterkt langzaamaan, waardoor men zich meer tegen de teamleider durft uit te spreken. De teamleden laten meer van hun eigen persoonlijkheid zien. Hierdoor worden frustraties en onenigheden geuit, maar wel voorzichtig. Niemand wil namelijk buiten de groep vallen. Het samenwerken met elkaar loopt nog niet vlekkeloos en er ontstaan af en toe conflicten binnen het team. De teamleden vatten deze conflicten vaak persoonlijk op. De leider is in deze fase ook nog van groot belang. De leider moet zich neutraal opstellen tijdens conflicten, want de teamleden die het conflict zelf veroorzaken, moeten leren dit zelf op te lossen.

Fase 3: Normfase
In deze fase is het de bedoeling dat de samenwerking goed gaat verlopen en er zal worden gestreefd naar het gezamenlijke doel. Kritische punten die gegeven worden aan elkaar, zullen niet meer opgevat moeten worden als persoonlijk, maar als een taakgerichte discussie. Alle teamleden gedragen zich anders ten opzichte van elkaar. Hierover moeten afspraken gemaakt worden.

Fase 4: Prestatiefase
De teamrollen zijn onbewust goed verdeeld, waardoor de groep energie krijgt en deze ook goed benut. Op dit moment kan er al gesproken worden van een eenheid van het team. Alle teamleden weten wat het gezamenlijke doel is en ook het werken naar dit doel moet vanzelf gaan. De leider kan nu buiten de besluitvorming blijven. Het team kan nu zelf de beslissingen nemen. De leider kan zich nu gaan bezighouden met de omgeving waarin het team actief is.

Fase 5: Afscheidsfase
Als de doelstellingen behaald zijn, gaat het team uit elkaar. Iedereen neemt afstand van elkaar, hierdoor zal het gemis van het team het meest draaglijk zijn. De leider moet zorgen voor een goed slot. Raken de nu onafhankelijke teamleden weer opnieuw in een ander team dan begint dit hele proces opnieuw.

Het model van Bruce W. Tuckman is een goed model om de verschillende fasen van een groep aan te geven. Hoe het proces in zijn gang gaat wordt met deze theorie duidelijk aangegeven, wat een belangrijk aspect is als er wordt gesproken over groepsdynamica. Als we deze theorie vergelijken met de Belbin theorie, de wetten, modellen en theorieën zijn er veel overeenkomsten.

Meer over het groepsproces?