Overeind blijven in onstuimige tijden

We leven in onstuimige tijden die ons veel geven maar misschien nog meer van ons vragen. Het leven is opwindend. We willen het ten volle leven. Maar hoe doe je dat? Er zijn zoveel mogelijkheden dat we niet meer weten wat te kiezen. Veel tijd om na te denken lijkt er niet te zijn, we moeten snel kiezen, snel handelen. Om maar niets te hoeven missen. Er is geen tijd om stil te staan en ons af te vragen waar we eigenlijk mee bezig zijn. Zo gaan we voorwaarts, weten we ook waarheen?

Levenskunst

Je stort je overal in, maar besteedt geen zorg aan jezelf. We beschikken over onszelf, maar leiden een allesbehalve stijlvol leven. Toch kende het westen al in de oudheid een cultuur van het zelf: een gerichtheid op jezelf met concrete aandacht voor het leven van alledag. Werken aan jezelf is geen narcisme.

• Plato ziet levenskunst als zelfkennis, zielzorg, burgerschap, onthechting.
• Aristoteles meent dat levenskunst ligt in zelfverwerkelijking.
• Volgens Epicures is levenskunst genieten.

De huidige filosofie buigt zich opnieuw over de vraag: Hoe te leven? Niet in theoretische, maar in praktische zin. Het antwoord? Een leven lang leren! Levenskunst is een duurzame aangelegenheid.

Stress

We leven in een dynamische tijd en leiden aan versnippering, aan een teveel aan keuzes. Er is niets nieuws onder de zon. Ook in de oudheid kende men al stress. De mens reageert vanuit zijn innerlijke (wan)orde. Hij gaat op in de drukte van alledag. Hij wil niets missen. Maar doe eens een stapje opzij en bekijk het leven van jezelf en je lotgenoten. Waarom moet je overal bij zijn? We laten ons te snel en teveel meeslepen. Neem tijd voor reflectie; vóór het slapengaan, in je lunchpauze of maak een ochtendwandelingetje.

Slachtoffer

We zijn steeds meer voor een cultuur van zelfzorg geraakt, na een cultuur van zelfverloochening en consumentisme. Ga niet pas nadenken over je leven als het te laat is; als je ernstig ziek bent, of op je sterfbed. Doe het nu! In het alledaagse leven onttrekken we ons vaak aan een bewuste levensvorm, zien we onszelf gemakkelijk als slachtoffer.

Controle

We bezitten het vermogen tot controle. Waarom komen we dan toch zo vaak te laat? Waarom snoepen we teveel of eten we te vet? Waarom gaan we ons te buiten aan ‘koopjes’, terwijl we ons er niet beter op voelen? Of flappen we er dingen uit waar we naderhand weer spijt van hebben. We zijn medeverantwoordelijk voor ons eigen leven. Probeer dan ook een houding van verantwoordelijkheid te ontwikkelen.

Zelfverantwoordelijkheid

Zelfverantwoordelijkheid houdt in: een groter aandeel nemen in de controle van je leven. Begrijp je wensen, evalueer ze. Onderzoek je eigen bronnen, talenten, middelen. Grijp op tijd in. Zie in hoe je ervoor staat. Erken dat je iets niet weet of steek je nek uit. Wat betekent dat concreet?

• Je kiest voor de veiligheid van een baan; je vrije tijd gaat helemaal op aan wat je echt graag doet.
• Je vrijheid is je lief, een onregelmatig en zelfs miniem inkomen neem je op de koop toe.
• Je bent bereid zelf de zaak te dweilen, tijdrovende en vervelende klusjes te doen, zolang je maar eigen baas bent.
• Je kiest voor het kunstenaarschap, in het besef dat je vooral commerciële opdrachten moet aannemen.
• Je hebt genoeg discipline om jezelf aan het werk te zetten en kunt goed alleenzijn: je kiest voor zelfstandigheid.
• Je realiseert je dat je flink moet lobbyen en netwerken om je werk voor het voetlicht te brengen teneinde een inkomen te genereren.

Waarheen?

Het verlangen naar zelfverantwoordelijkheid impliceert de erkenning dat je niet alle opties kunt openhouden noch vervullen. Probeer inzicht te verwerven in jezelf (zin) en je mogelijkheden (controle) en kies. Focus. Stem doelen en middelen op elkaar af. Wees geen kip zonder kop. Weeg risico's af: welke richting ga je op? Gerard Reve formuleerde het scherp: Voorwaarts, maar waarheen?