Jodendom en maatschappij: Tora en de beschaving

Volgens vele mensen kan de Tora tegenwoordig nauwelijks nog een invloed uitoefenen op de beschaving. Toch is dit een grote misvatting. De Tora is de eeuwige wet van de God van Israël die over de natuur heerst en de geschiedenis van de mensheid leidt. God schept constant en behoudt een persoonlijke relatie met iedere mens. Weliswaar laat God de mens vrij om te doen en laten wat hij wil, maar God doet wel een ethisch beroep op de mens.

Tora: revolutionair boek

Een belangrijk thema van de Tora is de bevrijding van de mens van afgoderij en slavernij. Het hoofdthema van de Tora is het navolgen van Gods wegen door de mens: Imitatio Dei. Doel is om al het materiële te verheffen.

De Tora is uniek en kent geen gelijkenis met andere wetten en systemen uit de oudheid. De Tora kan alleen met zichzelf vergeleken worden en met geen enkel ander boek (Tora is een ruim begrip: naast de vijf boeken van Mozes bedoel ik hier ook mee de hele Joodse Bijbel, de Kabbala, de Misjna en de Talmoed). In de Tora vinden we Gods 'denken'. De Tora kan niet aan de hand van andere religies beoordeeld worden. De Tora ging altijd de confrontaties aan met verschillende beschavingen.

De mens als partner van God

God heeft de Schepping niet volmaakt geschapen. Adam en Eva werden door God uit het Paradijs gezet om de Schepping verder te vervolmaken. God zocht een partner in de mens. God sloot na de Zondvloed via Noach een verbond met de mensheid. De Noachidische geboden gelden voor de hele mensheid. De maatschappij moest herschapen worden omdat deze had gefaald vanwege 'geweld' (Genesis 6:11).

Met Abraham maakte God een nieuw verbond. Hij en zijn nakomelingen (het volk Israël) zouden het werktuig worden om aan de gehele mensheid 'de weg van de Eeuwige om liefdesplicht en gerechtigheid uit te oefenen' (Genesis 18:19) bekend te maken. Op de Sinaï werd het verbond gesloten (Exodus 19:6): En jullie zullen Mij zijn een koninkrijk van priesters en een heilig volk. Met de Tien Geboden werd het verboden de natuur te vergoddelijken en om eerbied te hebben voor de naaste.

Confrontatie met Egyptische cultuur

Het monotheïsme was ontstaan. Niet de natuur vormde de goden (polytheïsme), maar God bepaalde de Schepping. Egypte was een voorbeeld van polytheïsme. In het Hebreeuws wordt het woord 'mitsrajiem' gebruikt voor Egypte. Dit betekent beperktheid. De Tora had geen invloed op Egypte, maar het betrof een confrontatie. Deze confrontatie vond haar hoogtepunt in de Uittocht uit Egypte.

Confrontatie met de Griekse cultuur

Een andere confrontatie vond later plaats tussen het Jodendom en het klassiek hellenisme. De Joodse en Griekse geest staan diametraal tegenover elkaar.
  • Joodse geest: deugden zijn Godsvrucht en mensenliefde (theocentrisch);
  • Griekse geest: deugden zijn schoonheid en kracht (homocentrisch).

De kloof was onoverbrugbaar. De Grieken beweerden: Niets bestaat, dat niet begrepen kan worden door rede en iets, dat niet begrepen kan worden door het verstand, bestaat niet.

Volgens het Jodendom schiep God de mens. Volgens het Griekse inzicht schiep de mens met zijn begrip God.

Confrontatie met de Romeinse cultuur (later christendom)

Een volgende confrontatie vond plaats tussen het Jodendom en de Romeinse cultuur die uiteindelijk in enige mate beïnvloed werd.

In het Jodendom zijn alle mensen gelijkwaardig omdat allen kinderen van God zijn. In het Romeinse inzicht overheerst de verticale relatie tussen mens en God en mens en staat; het gewone volk is ondergeschikt aan de staat. Daarom speelt het Romeinse recht een belangrijke rol. De westerse maatschappij is geschoeid op Romeinse leest, een maatschappij van recht en orde.

christendom

Het Joodse denken heeft via het christendom het westerse denken beïnvloed. Maar dit was wel erg oppervlakkig en in een verdraaide vorm.

Bij het Jodendom gaat het om een constante wisselwerking tussen liefde en barmhartigheid en het strikte recht. De christelijke samenleving heeft dit gedeeltelijk overgenomen maar heeft geen evenwicht gevonden tussen barmhartigheid en recht, zoals bij de Joodse samenleving wel het geval is. Ook in de Nederlandse verzorgingsstaat ontbreekt die. Het gaat volgens Rabbijn Evers om een gevoelloze, vernederende en onpersoonlijke hulpverlening waarbij men lang moet wachten (lange besluitvorming en procedurele grofheden). Het lijkt op een weeshuis: er wordt voor je gezondheid gezorgd maar krijgt weinig aandacht. Hoofdschuldige is de bureaucratie. [Etsel: Eenzaamheid is bijvoorbeeld in Nederland een enorm groot probleem ondanks de verzorgende taken van de overheid.]

De Tora heeft wel invloed gehad op de westerse samenleving maar wel zeer oppervlakkig. Kan de westerse mens zich op haar borst slaan ondanks de vooruitgang en technologie? [Etsel: Nog niet zo lang geleden vond in de westerse maatschappij de grootste misdaad tegen de menselijkheid plaats: 6 miljoen Joden vergast. De christelijke beschaving die aan de basis staat van de westerse maatschappij heeft hierin enorm gefaald. De christelijke mens is niet het evenbeeld van God geworden: kiezen voor het goede (waarheid, rechtvaardigheid, naastenliefde); de christelijke mens koos voor de weg van Satan (leugen, onrechtvaardigheid en haat jegens de Joden)].

Visie van Etsel

Wie de Nederlandse samenleving met die van Israël vergelijkt, ziet één heel groot verschil. De invloed van de Tora op de Israëlische samenleving is groter dan de invloed van de christelijke bijbel op de Nederlandse samenleving. In Israël wordt de Sjabbat bijvoorbeeld veel strikter nageleefd dan dat in Nederland de zondag wordt gevierd. Hoewel in Israël lang niet de gehele bevolking religieus is, hebben atheïstische Joden toch altijd een zekere mate van respect voor het Jodendom; men is er trots op bij het Joodse volk te behoren.

Een dag als Jom Kippoer, waarbij wordt gevast, wordt zelfs door een groot deel van de niet-gelovige Joden nageleefd. En alle Joodse feesten worden nog op dezelfde wijze gevierd zoals ze in de Tora staan beschreven. In Nederland en andere westerse maatschappijen hebben christelijke feestdagen voor de meeste mensen nog maar nauwelijks enige betekenis. De meesten zien het als een paar mooie vrije dagen en niet meer dan dat.

Huwelijken worden in Israël alleen erkend wanneer een rabbijn deze inzegent. Bovendien kunnen Joden en niet-Joden niet met elkaar trouwen tenzij de niet-Jood zich bekeert tot het Jodendom. In Nederland zijn gemengde huwelijken de gewoonste zaak van de wereld geworden.

Ook wordt in Israël ieder jongetje besneden; in Nederland laten de meeste mensen hun kinderen niet eens meer dopen.

En zo zijn er nog talrijke andere voorbeelden te noemen waarbij we zien dat de Tora van grotere invloed is op Israël dan de christelijke bijbel op Nederland.

Hoewel niet alle Joden gediend zijn van de grote religieuze invloed op de Israëlische samenleving, is het mijns inziens toch goed dat de Tora zo'n belangrijke stempel drukt op het Joodse land. De enige manier om als Joodse staat te overleven is door naleving van Gods wetten. Zou Israël hier helemaal van afzien dan is er formeel geen sprake meer van een Joodse staat en kan het haar taak als uitverkoren volk niet vervullen. Het Joodse volk heeft de ballingschap kunnen overleven dankzij de Tora. Dit is ook de enige manier waarop Israël in het Midden-Oosten kan overleven. Wanneer we kijken naar het rijk van Koning Salomo dan zien we dat een theocratische Joodse staat gebaseerd op de Tora tot langdurige vrede leidt. Uiteindelijk zal met de komst van de Masjiach de Tora de enige wet zijn die in Israël wordt nageleefd. De niet-Joodse wereld zal dan de Noachidische geboden naleven zodat ook zij niet meer in een oppervlakkige en verdraaide maatschappij zal leven. In die perfecte wereld zal er geen confrontatie meer zijn tussen Jodendom en andere culturen. Immers, de Noachidische geboden liggen in het verlengde van de Tora.
© 2010 - 2022 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
De Minoïsche en Myceense beschavingDe Minoïsche en Myceense beschavingDe Minoïsche beschaving is een beschaving in de bronstijd in het Oude Griekenland. Deze was tussen het derde millennium…
Wat is de Tora? - de Geschreven en Mondelinge ToraDe Tora is de as waar omheen het Jodendom draait. Als je wilt weten wat de Joodse benadering is inzake een bepaalde kwes…
Pesachlam: Symbool Egyptische god geofferd aan GodPesach is het lentefeest. In Deuteronomium 16:1 staat: “Ieder jaar in de lentemaand moet u voor de Eeuwige, uw God, het…
De klassieke oudheid: invloed en overblijfselenDe Griekse en Romeinse samenlevingen hebben grote invloed gehad op de ontwikkeling van onze huidige samenleving. Welke a…

Jodendom en maatschappij: aanpak racisme/antisemitisme. Hoe?Hoewel de Holocaust nog maar kort achter ons ligt, loert het gevaar van racisme en antisemitisme nog steeds. Radicaliser…
Mantelzorg: hoe houd je dat vol?Mantelzorgers nemen het verbluffende cijfer van 80% van de totale zorg in Nederland voor hun rekening. De bijdrage die m…
Bronnen en referenties
  • Oude wijn in nieuwe zakken – Rabbijn mr. drs. R. Evers
  • Diverse artikelen van Etsel op de InfoNu-site
Jehoeda (1.535 artikelen)
Laatste update: 04-07-2022
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal
Bronnen en referenties: 2
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.