InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Sociaal cultureel > De Voerstreek: Belgische taalstrijd in een notendop

De Voerstreek: Belgische taalstrijd in een notendop

De Voerstreek: Belgische taalstrijd in een notendop De Voerstreek is een Vlaamse enclave in Wallonië. Het gebied hoort bij de Vlaamse provincie Limburg, maar grenst er niet aan. Voeren grenst in het noorden aan Nederland en in het oosten, zuiden en westen aan de Franstalige provincie Luik. De Belgische taalstrijd was hier ooit zo heftig dat de Belgische staat er in de jaren 80 door op haar grondvesten schudde. Gelukkig kwam het uiteindelijk ook goed. Maar hoe is het zo ver gekomen? De geschiedenis van de Voerstreek in het kort. Dat Voeren sinds het begin van de 21e eeuw een vredige gemeente is, mag opmerkelijk heten. Aan het begin van het vorige millennium hoorden de huidige zes dorpen niet eens bij elkaar. Moelingen, ís-Gravenvoeren en Sint-Martens-Voeren maakten deel uit van het graafschap Voeren, dat vanaf 1080 graafschap Dalhem heette. Sint-Pieters-Voeren was vanaf 1242 een rijksheerlijkheid onder het gezag van de Duitse keizer. Teuven en Remersdaal hoorden bij het hertogdom Limburg. Dit hertogdom werd bestuurd vanuit de stad Limbourg en komt niet overeen met de huidige Nederlandse en Belgische provincies Limburg.

Van hertogdom tot taalstrijd

In 1239 versloeg de hertog van Brabant de graaf van Dalhem, waarna het graafschap deel van Brabant werd. Een halve eeuw later kwam ook Limburg onder Brabant te vallen, na de Slag van Woeringen. Aanleiding hiertoe was het kinderloos overlijden van Irmgardis van Limburg in 1283, waarna diverse troonpretendenten elkaar het eigendom van Limburg bevochten. Op 12 juni 1288 zegevierde hertog Jan I van Brabant. Alleen Sint-Pieters-Voeren behield nog tot het eind van de 18de eeuw een bijzondere positie.

Oorlogen en revoluties

Tijdens de volgende eeuwen ging Voeren met Brabant regelmatig in andere handen over. Vanaf 1430 hoorde het bij het Bourgondische rijk. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) kregen de Spanjaarden het steeds meer voor het zeggen in de regio. Zeker nadat een Spaanse veldheer in 1643 het kasteel van Elven, bij Moelingen, confisqueerde en verbouwde tot een machtig fort. Bij de Vrede van Münster, die in 1648 een eind aan de oorlog maakte, werd officieel een grens getrokken tussen de Noordelijke (Staatse) Nederlanden en de Zuidelijke Nederlanden. Daarbij ging ook een streep door hertogdom Brabant. Een deel ervan ging bij het noorden en een deel bij het zuiden horen. Binnen de Zuidelijke Nederlanden vielen het huidige Voeren en het Land van Herve. Ze kwamen officieel onder Spaans gezag. Tussen 1701 en 1714 woedde de Spaanse Successieoorlog, nadat Karel II van Spanje kinderloos stierf. Diverse Europese vorstendommen hadden wel trek in de Spaanse erfenis en vochten met elkaar om het rijk. Bij de Vrede van Utrecht (1713) gingen de Zuidelijke Nederlanden over in Oostenrijkse handen. Dit duurde tot de Franse Revolutie, waarna alle Nederlanden onder Frans gezag vielen. Inclusief Rijksheerlijkheid Sint-Pieters-Voeren. De Fransen maakten immers een eind aan de macht van de kerk, in dit geval de Duitse Orde die de heerlijkheid in eigendom had.

Van Nederland naar België

Na de nederlaag van Napoleon Bonaparte werden de Zuidelijke Nederlanden tijdens het Congres van Wenen in 1815 herenigd met de Noordelijke Nederlanden. Zij gingen onder koning Willem I verder als het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Lang duurde dit niet. In 1839 erkende Willem het Koninkrijk der Belgen, na een felle onafhankelijkheidsstrijd. Daarbij werd een aantal door de Fransen ingevoerde regionale grenzen gehandhaafd. Het gebied ten oosten van de Maas kwam in zijn geheel bij de Franstalige provincie Luik. Voor het Nederlandstalige Voeren was dit een ongewenste ontwikkeling. Er was immers geen aandacht voor de taalgrens, die samenviel met de grens van Voeren. Deze provincie-indeling vormde de basis van de Voerense taalstrijd, die in 1987 de Belgische eenheid op zijn grondvesten deed schudden.

Taal is politiek

Tijdens de eerste talentelling in 1846 bleek Voeren grotendeels Nederlandstalig. Door het Franse bestuur werd de invloed van het Frans echter steeds groter en slonk tijdens volgende tellingen het percentage Nederlandstaligen. Wel bleven zij in de meerderheid. Franstalige inwoners roerden zich echter. Tijdens de laatste telling in 1947 vertoonden ineens vijf van de zes Voerdorpen een Franse meerderheid. Het bleek een geval van manipulatie, werd in het advies over de definitief te trekken taalgrens door België niet meegenomen, maar gaf duidelijk de ontevredenheid aan van een aantal Franstalige inwoners. Voeren bleef Nederlandstalig, maar er zou een speciaal taalregime komen, dat meer ruimte bood aan de Franstalige inwoners. Overigens was het lastig om de grens tussen Nederlands en Frans sprekenden scherp te trekken. De inwoners spraken onder elkaar doorgaans het plaatselijk dialect. Bij de tellingen gaf men vooral een politiek gekleurde taalvoorkeur aan.

Van Luik naar Limburg

Bij het definitief vastleggen van de Belgische taalgrens werd Voeren als Nederlandstalig gebied in 1963 overgeheveld naar de provincie Limburg en maakte vanaf toen dus deel uit van Vlaanderen. Daar waren veel inwoners niet blij mee. Zij voelden zich in cultuurhistorisch en economisch opzicht meer verbonden met de Waalse provincie Luik. Waar de taalkwestie nooit tot zulke heftige debatten had geleid, deed de politieke kwestie van de provinciale overheveling dat nu wel. Het spitste zich echter toe op de taal. In Voeren ontstonden een Luiksgezinde en een Vlaamsgezinde groepering. Veel tot dan toe taalneutrale inwoners zetten hun voorkeur voor de provincie Luik om in steun aan de Luiksgezinde groep. De zaken werden op het spits gedreven toen bij de gemeentelijke herindeling in 1977 de zes Voerdorpen samen de gemeente Voeren gingen vormen. In de gemeenteraad tekende zich een 2/3 meerderheid af voor de Franstalige partij RAL (Retour à Liège) tegenover 1/3 van de stemmen voor de Vlaamse partij Voerbelangen.

Slaan en schieten

De strijd bleef niet beperkt tot politiek gekrakeel. Jongeren uit beide kampen bevochten elkaar. Een Franstalige herbergier loste een schot met een karabijn op Vlaamse demonstranten. Een Vlaamse protestdemonstratie (een zogenaamde TAK-wandeling, georganiseerd door het Taal Aktie Komitee) werd uiteengeslagen en de regionale overheid verordonneerde een samenscholingsverbod, stelde een avondklok in en riep zelfs de noodtoestand uit. De komst in 1982 van de gekozen Franstalige burgemeester José Happart gooide olie op het vuur. Zeker toen hij zijn belofte om Nederlands te leren spreken niet nakwam. Hij werd afgezet door het provinciebestuur, maar bleef hangende een aantal bezwaarprocedures optreden als burgemeester. In 1987 moest zelfs de Belgische regering zich uitspreken over de kwestie. Die kwam er als gevolg van Waalse en Vlaamse tegenstellingen niet uit en diende haar ontslag in. De Voerense taalkwestie was van nationaal belang geworden en deed België wankelen.

De rust keert terug

In 1988 volgde de Luiksgezinde, maar Nederlands sprekende Voerenaar Nico Droeven Happart op als burgemeester en werd het rustiger in de straten. De Luiksgezinde Voerenaren mochten bij federale en Europese verkiezingen hun stem in de Waalse plaats Aubel uitbrengen op Waalse kandidaten. Er werd een Franstalig cultureel centrum opgericht en de nog altijd kleinere partij Voerbelangen kreeg recht op een schepen (wethouder) in de gemeente. Intussen nam het belang van de Vlaamsgezinden gestaag toe, door de komst van veel Nederlandse inwoners in de Voerstreek. Zij kregen in 2000 stemrecht en droegen bij tot een meerderheid van Voerbelangen in de gemeenteraad. In 2001 trad de Vlaamsgezinde Huub Broers aan als burgemeester. Daarmee keerde de rust in Voeren terug en dat is, aldus vele inwoners, het beste wat de streek kon overkomen.

Meer weten over de Voerstreek

Kijk voor meer informatie over de Voerstreek op Voerstreek Startpagina.

Wandelen in de Voerstreek

Benieuwd naar de prachtige Voerstreek? Verken deze heuvelachtige en groene streek eens te voet. Lees er meer over op: Wandelen in de Voerstreek.

Logeertip

De accommodaties in de Voerstreek vallen op door hun authentieke karakter. Geen nieuw- of hoogbouw, maar vaak gevestigd in historische vakwerkhuizen. Een echte aanrader is Hoeve De Witte Gans. De vier appartementen (Bakhuis, 't Paradijs, Droomkamer en Droomsuite) zijn voorzien van heerlijke bedden, fraaie badkamers (bijvoorbeeld met een douche in de vorm van een hart of een ouderwets bad op pootjes) en een eigen keuken. Je kunt er dus zelf iets te eten klaarmaken, maar voor 's ochtends ook een ontbijtmand laten bezorgen. Vanuit de hoeve wandel je zo de heuvels in.
© 2011 - 2019 Tinekez, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vier taalgebieden in België en vaststelling taalgrensBelgië heeft een bijzondere indeling wat het spreken van de taal betreft. Meestal wordt er gesproken over twee talen waa…
Kibbelen over faciliteitenFaciliteitengemeente is een typisch Belgische term die ingevoerd werd in 1964 toen er een compromis tussen Vlamingen en…
Vlaanderen onafhankelijkVlaanderen onafhankelijkZoals iedereen wel weet gaat België door een politieke crisis. Leterme is gefaald in zijn opdracht als formateur voor ee…
De Vlaamse mentaliteit verschilt van de WaalseIn België is de taalproblematiek nooit uit het nieuws. Aanstootsteen voor de Vlamingen is nog altijd het feit dat Franst…
Een bouwgrond kopen in België: Wat kost dat?Een bouwgrond kopen in België: Wat kost dat?Wie een woning nieuw wenst te bouwen zal eerst over bouwgrond moeten beschikken. Tenzij je die gekregen of geërfd hebt,…
Bronnen en referenties
  • Voeren buiten de lijntjes. De Euregio tussen Maastricht, Luik en Aken. Davidsfonds Uitgeverij, 2009

Reageer op het artikel "De Voerstreek: Belgische taalstrijd in een notendop"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tinekez
Laatste update: 14-01-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Sociaal cultureel
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!