InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Het Onze Vader, een joods gebed (David Flusser) Lucas 11:2-4

Het Onze Vader, een joods gebed (David Flusser) Lucas 11:2-4

Het Onze Vader, een joods gebed (David Flusser) Lucas 11:2-4 Het Onze Vader, een joods gebed: tekst en uitleg. De Joodse nieuwtestamenticus David Flusser heeft over de Joodse wortels van het Onze Vader geschreven.¹ We geven een samenvatting. David Flusser - een orthodoxe Jood - vertelt dat hij tussen de twee wereldoorlogen in opgroeide in Bohemen. Het was toentertijd gebruik dat men dagelijks voorafgaand aan de lessen hardop het Onze Vader bad. Hij had hier geen enkel probleem mee, het gebed kwam volledig overeen met zijn joodse overtuiging.

Het Onze Vader, een joods gebed


Het Onze Vader - Matteüs 6:9-13 en Lucas 11:2-4

Jezus leerde het Onze Vader aan zijn volgelingen. Het bekende gebed is te vinden in Matteüs 6:9-13 en een afgeslanktere versie in Lucas 11:2-4.

Matteüs 6:9-13Lucas 11:2-4
Bid daarom als volgt:
Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen
en uw wil gedaan worden
op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood
dat wij nodig hebben.
Vergeef ons onze schulden,
zoals ook wij hebben vergeven
wie ons iets schuldig was.
En breng ons niet in beproeving,
maar red ons uit de greep van het kwaad.
Hij zei tegen hen: ‘Wanneer jullie bidden, zeg dan:
“Vader, laat uw naam geheiligd worden
en laat uw koninkrijk komen.
Geef ons dagelijks het brood dat wij nodig hebben.
Vergeef ons onze zonden,
want ook wijzelf vergeven iedereen
die ons iets schuldig is.
En breng ons niet in beproeving.”’

Het Onze Vader - een joods gebed

Hieronder volgt een beknopte samenvatting van het hoofdstuk 'Het Onze Vader - een joods gebed' uit het boek 'Het christendom - een joodse religie' van wijlen David Flusser, een veelprezen Joodse nieuwtestamenticus.

Het Onze Vader en het Kaddisj

Volgens Flusser is de eerste helft van het Onze Vader (Matteüs 6:9-10), een parafrase van een joods eschatologisch lofgebed tot God, waaruit zich het Kaddisj - ontwikkelde. Het Kaddisj is een der belangrijkste gebeden van het Jodendom die bij de dagelijkse gebeden en bij de eredienst een belangrijke plaats inneemt.²

Er zijn veel parallellen tussen het Onze Vader en het Kaddisj:

Onze Vader [NBG51] Kaddisj
1) Onze Vader die in de hemelen zijt,1) Voor hun (Israëls) Vader, die in de hemel is,...
2) uw naam worde geheiligd;2) zijn grote naam worde verheven en geheiligd ...
3) uw Koninkrijk kome;3) zijn koninkrijk verrijze ...
4) uw wil geschiede in de hemel en op aarde.4a) Rijke vrede kome van de hemel en vrede over Israël ...
4b) die vrede sticht in zijn hoogten, hij stichte vrede over heel Israël.

Een persoonlijk smeekgebed

De tweede helft van het gebed (Matteüs 6:11-13), is een persoonlijk smeekgebed. De achtergrond van de zinsnede 'Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben', wordt verder uitgewerkt in de Bergrede, in Matteüs 6:25-34.³ Maak je niet druk over wat je zult eten of drinken of waarmee je je moet kleden - dat zijn allemaal dingen die de heidenen najagen. Jullie hemelse Vader weet wel dat jullie dat alles nodig hebben. Maak je dus geen zorgen over de dag van morgen, want de dag van morgen zal zijn eigen zorgen hebben. Dit is geheel in lijn met de rabbijnse school van Hillel, waartoe Jezus zich bekende:

Wanneer namelijk Sjammai [de andere leidende school van het rabbijnse Jodendom in Jezus' dagen] op de vleesmarkt een goed stuk vlees zag, bewaarde hij het voor de feestmaaltijd op sabbat. Wanneer datzelfde echter Hillel overkwam, bereidde hij het mooie stuk vlees voor dezelfde dag, waarbij hij het schriftvers aanvoerde: 'Gezegend zij de Heer dag aan dag' (p.61).

God voorziet dagelijks in onze behoeften

Dit wordt gezegd tegen de achtergrond van het Bijbelverhaal dat God Israël 40 jaar lang had gevoed met het Manna. Het brood uit de hemel mocht iedere keer slechts voor één dag worden verzameld. Indien iemand manna opraapte voor de volgende dag, dan bedierf de godsspijs. Hier zien we dezelfde strekking: God voorziet in de dagelijkse nood en behoeften van de mens. Ieder dag heeft genoeg aan zijn eigen zorgen. Jezus zegt:

Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren, het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij? (Mattheüs 6:26).

De levensfilosofie van Jezus - 'Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben' - is dus reeds terug te vinden is bij Hillel. Ook de daaropvolgende zin is oerjoods volgens Flusser: "Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was". In de verzen 14 en 15 wordt hij gedeeltelijk door Jezus verklaard:

Want als jullie anderen hun misstappen vergeven, zal jullie hemelse Vader ook jullie vergeven. Maar als je anderen niet vergeeft, zal jullie Vader jullie je misstappen evenmin vergeven.

'Vergeef ons onze zonden, want ook wijzelf vergeven iedereen'

De verheven gedachte dat wij God pas dan om vergeving van onze eigen zonden kunnen vragen als wij eerst de zonden van anderen jegens ons hebben vergeven, heeft oude joodse papieren. In hoofdstuk 28 van het boek Ecclesiasticus van de hand van Jezus Sirach - ongeveer 180 v.C. - treffen we haar klassieke uitdrukking aan:

Vergeef je naaste het onrecht dat hij deed, dan worden, als je bidt, ook jou je zonden vergeven. (Sirach 28:2)

Volgens Flusser is het onderscheid tussen enerzijds zonden tegenover je naaste en anderzijds tegenover God goed rabbijns. En op Grote Verzoendag worden Joden jaarlijks herinnert aan de noodzaak van verzoening tussen enerzijds mens en God en anderzijds tussen mens en medemens, ofschoon Grote Verzoendag "alleen de zonde tegenover God verzoent, maar niet de zonden tegenover de naaste - men moet, opdat de verzoening werkzaam wordt, zich juist zelf met de medemensen verzoenen" (p.62).

'Red ons uit de greep van het kwaad'

De zinsnede "En breng ons niet in beproeving, maar red ons uit de greep van het kwaad", sluit volgens Flusser niet alleen aan bij de joodse gedachtewereld, maar is tevens een variant van een zeer wijdverbreide algemeen joodse gebedsformule. Tegelijk is het typerend voor bepaalde gebeden van het rabbijnse Jodendom van het genre dat Flusser 'apotropeïsche' gebeden noemt, dat wil zeggen bedoeld om het kwaad af te weren, van natuurlijke maar bovenal van bovennatuurlijke krachten, waartoe waarschijnlijk Psalm 51 ook toe behoort. Flusser vermoedt dat het om demonische krachten buiten en in ons gaat.

Het onze Vader is een geschenk

Flusser vindt het ganse Onze Vader "kunstig opgebouwd" (p.64). Het bestaat uit twee helften en beiden delen zijn samengesteld uit een drietal beden. Met de aanroeping erbij, bestaat het gebed uit zeven eenheden. De drie eerste beden van het Gebed des Heren gaat over zaken die God aangaan en is volgens Flusser schatplichtig aan een oudere vorm van het joodse Kaddisj. Aan het einde van het eerste deel wordt een bruggetje gemaakt naar het tweede deel: 'Laat ... uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel'. "Daardoor werd de overgang naar de persoonlijke wensen van de biddende aardse gemeente gecreëerd" (p.64).

Volgens Flusser is dit gebed een geschenk van Jezus aan zijn gemeente en in feite aan de gehele mensheid, voor zover deze in een hemelse Vader gelooft. Vanuit het perspectief van Jezus/Jesjoea bezien is dit niet correct, getuige zijn woorden in Johannes 14:6: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door mij". Alleen door het geloof in Jesjoea Hamasjiach heeft men toegang tot de hemelse Vader.

Specials

Noten:
  1. David Flusser: Het christendom - een joodse religie; Ten Have, Baarn, 1991, p. 56-65.
  2. http://nl.wikipedia.org/wiki/Kaddisj
  3. 25 Daarom zeg ik jullie: maak je geen zorgen over jezelf en over wat je zult eten of drinken, noch over je lichaam en over wat je zult aantrekken. Is het leven niet meer dan voedsel en het lichaam niet meer dan kleding? 26 Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren, het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij? 27 Wie van jullie kan door zich zorgen te maken ook maar één el aan zijn levensduur toevoegen? 28 En wat maken jullie je zorgen over kleding? Kijk eens naar de lelies, kijk hoe ze groeien in het veld. Ze werken niet en weven niet. 29 Ik zeg jullie: zelfs Salomo ging in al zijn luister niet gekleed als een van hen. 30 Als God het groen dat vandaag nog op het veld staat en morgen in de oven gegooid wordt al met zo veel zorg kleedt, met hoeveel meer zorg zal hij jullie dan niet kleden, kleingelovigen? 31 Vraag je dus niet bezorgd af: “Wat zullen we eten?” of: “Wat zullen we drinken?” of: “Waarmee zullen we ons kleden?” – 32 dat zijn allemaal dingen die de heidenen najagen. Jullie hemelse Vader weet wel dat jullie dat alles nodig hebben. 33 Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden. 34 Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last.

Lees verder

© 2011 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Joods gebed: bidden tot God vereist concentratieJoods gebed: bidden tot God vereist concentratieHet goed uitspreken van een gebed is niet eenvoudig. Het eist van ons intensieve concentratie. We vervallen heel gemakke…
Joods gebed: zal ons gebed worden verhoord?Joods gebed: zal ons gebed worden verhoord?Soms heb je het gevoel dat je gebeden niet verhoord worden. We denken dan al snel dat het geen zin heeft om tot God te b…
Torastudie 91: Zij geloofden in God en Mozes- Exodus (14:28)Torastudie 91: Zij geloofden in God en Mozes- Exodus (14:28)De Zohar verwijst naar Mozes als de trouwe schaapsherder. De Mechilta zegt dat degene die in Mozes gelooft, gelooft in G…
Het Joodse gebedenboek - Siddoer/TefillaHet Joodse gebedenboek - Siddoer/TefillaDe Siddoer (Joodse gebedenboek) geeft drieduizend jaar Joodse godsdienstige ontwikkeling weer. Er zijn gebeden voor de w…
Gebruiken rond sterven en dood: protestants christendomGebruiken rond sterven en dood: protestants christendomGebruiken verschillen per cultuur en per religie, gebruiken rond sterven en dood verschillen dus ook. Hier wil ik de geb…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Waldryano, Pixabay
  • David Flusser: Het christendom - een joodse religie; Ten Have, Baarn, 1991.
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Kaddisj

Reageer op het artikel "Het Onze Vader, een joods gebed (David Flusser) Lucas 11:2-4"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 15-01-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Joodse wortels christendom
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!