InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Geschiedenis Jodendom: Talmoed – ethiek / deugdenleer

Geschiedenis Jodendom: Talmoed – ethiek / deugdenleer

Geschiedenis Jodendom: Talmoed – ethiek / deugdenleer De Talmoedgeleerden hebben de gave om de betekenis van de Tora geheel te doorgronden. Zij hebben die gave van God ontvangen omdat ze behoren tot het Uitverkoren volk. Vooral op het gebied van ethiek komt hun kennis naar voren. In dit artikel gaan we in op welke wijze in de Talmoedleer rechten en plichten ontwikkeld zijn. Deze kan niet ontdekt worden door leken. Er is echte vakmanschap voor nodig van Talmoedgeleerden.

De rechten van de mens

garantie tegen bedreiging van het leven

Bij de rechten van de mens gaat het niet alleen om veiligheid voor het leven en het lichaam van de mens, maar ook een garantie tegen de bedreiging van het leven. Zelfs een hand tegen iemand opheffen wordt kwaadaardig genoemd.

verbod elkaar te schaden bij zaken doen

Naast recht op op leven is er recht om zaken te bezitten die het leven mogelijk maken. Dit betekent een verbod elkaar te schaden bij zaken doen (Leviticus 25:14-17)

verplichting werknemers

Een werknemer mag niet lui zijn en daardoor zijn werkgever benadelen. Anderzijds heeft de werknemer recht op gewaarborgde levensstandaard.

verbod kwaadsprekerij

Voor zowel de Jood als de niet-Jood geldt dat kwaadsprekerij schadelijk is. Het moet altijd vermeden worden, maar er zijn maar weinig mensen die dit kunnen. Vermijd ook lof te geven wanneer u weet dat anderen daar schamper over zullen doen.

aantasten gevoel eigenwaarde

Het is verboden iemand in het openbaar te schande te maken. Dit is een vorm van bloed vergieten. “Het rode van het gelaat verdwijnt, terwijl bleekheid zijn plaats inneemt” (Talmoed Baba Metzia 58b) Het geldt vooral bij vreemdelingen die snel geïrriteerd kunnen raken omdat ze de taal niet goed begrijpen.

onrecht doen door woorden (ona'at dvariem)

Het is onjuist iemand een vals adres op te geven. Ook mag men niet in de winkel naar de prijs van een goed vragen terwijl men al van tevoren weet het niet te zullen kopen.

het stelen van gedachten (genewat da'at)

Voorbeeld hiervan is het lenen van geld onder het voorwendsel dat het gebruikt wordt voor voedsel, terwijl er iets anders meegedaan wordt. Het gaat om misleidingen en dat is verboden. “Gij zult tegen elkaar niet liegen” (Leviticus 19:11) en “Laat uw ja en uw nee rechtvaardig zijn” (Talmoed Baba Metzia 49a).

verbod om te haten

Wanneer u een mens haat, haat u God. Er mag geen wraak of wrok zijn. “Als een man één van zijn handen afhakt met een mes, zal hij zich dan wreken door zijn hand die de schade veroorzaakt heeft af te hakken?” (Palestijnse Talmoed, Nedariem 9) en “Ik zou de Ene in de hemel loochenen als ik mij verheugde over de vernietiging van hem die mij haat, of juichte dat hij door rampen is getroffen” (Job 31:28-29).

menselijke vrijheid

De vrijheid van een mens mag nimmer worden aangetast.

gelijkheid van alle mensen

Ieder mens is gelijk, zelfs een slaaf. In Job 31:13-15 staat: “Wanneer ik mijn dienaar of dienares veracht wanneer zij met mij strijden, wat zal ik doen wanneer God zich verheft? Wat zal ik Hem antwoorden, als Hij mij bezoekt? Heeft de Schepper die mij schiep, niet ook hen geschapen? Vormde niet de Ene en Enige ons allebei in de moederschoot?”

Gerechtigheid

Het gaat om het waarborgen van de rechten van de mens.
  1. Er mag niet werkloos worden toegezien als bloed vergoten wordt (Leviticus 19:16)
  2. Het verschaffen van middelen aan medemensen om te kunnen leven.
  3. Liefdadigheid.
  4. Constructieve liefdadigheid:
    • lening verstrekken om gelegenheid te bieden zich maatschappelijk nuttig te maken. “Als je broeder tot armoede is vervallen en zijn hand krachteloos is dient gij hem op te heffen, zelfs indien hij een vreemde of een tijdelijke inwoner is, opdat hij bij u leve” (Leviticus 23:35).
    • Verbod om schulden te eisen bij schuldenaar terwijl deze bezig is een bestaan op te bouwen (Exodus 22:24).
    • De gift mag niet aan een onwaardige bestemming gegeven worden.
    • Liefdadigheid mag geen element van onrechtvaardigheid bevatten. Alles is eigendom van God. Hieruit volgt dat alle kinderen van God recht hebben op een aandeel.
    • particulier eigendom wordt erkend, maar is slechts gerechtvaardigd als dit een grondslag vormt voor dienstbaarheid.

Ook dieren moeten rechtvaardig behandeld worden. “Een rechtvaardig mens heeft aandacht voor het leven van zijn dier.” (Spreuken 12:19). Mishandeling van dieren (tsa'ar ba'alé chajiem) is een misdaad. Ook de slachting van dieren voor voedsel dient met zo'n min mogelijk pijn te geschieden.

Naast dieren geldt ook dat de hele Schepping goed behandeld moet worden. Zo mogen vruchtdragende bomen niet omgehakt worden (Deuteronomium 20:19-20). Baäl tasjchiet = gij zult niet vernietigen. Men mag geen voedsel opzettelijk laten bederven of verkwisten.

Naastenliefde

Het liefhebben van de naaste is belangrijker dan rechtvaardigheid en gerechtigheid. In Leviticus 19:18 staat: ”Houd zoveel van je naaste als van jezelf.” Het gaat om iedere persoonlijke dienst aan de medemens: gemiloet chassadiem (het uitoefenen van weldaden). Nadruk ligt op het bezoeken van zieken, het verstrekken van een bruidsschat, laatste eer aan een dode en troosten van rouwenden. Het gaat niet alleen om tijdelijke hulp, maar ook om het terugbrengen van het juiste gedrag. Men moet binnen de grenzen van de wettige grenzen handelen (lif'niem mie sjoerat ha dien).

Het liefhebben van de naaste betekent gelijkheid voor alle mensen. Onderscheid tussen Jood en niet-Jood is slechts godsdienstig bedoeld. Op staatkundig en maatschappelijk terrein wordt onderscheid niet erkend.
  • “Eén wet en één recht geldt voor jullie en voor de vreemdeling die zich bij jullie ophoudt.” (Numeri 15:16)
  • “Spreken jullie rechtvaardig recht tussen de een en de ander, ook als die een vreemdeling is” (Deuteronomium 1:16)
  • “Het recht is van God” (Deuteronomium 1:17)
  • “Het zal geschieden dat jullie en voor de vreemdelingen die onder jullie verblijven. Die zullen kinderen voortbrengen en zij zullen voor jullie zijn als geborenen in het land onder de kinderen Israëls; zij zullen met jullie een erfdeel hebben onder de stammen van Israël” (Ezechiël 47:22).
  • “Behoor tot de leerlingen van Aäron, die vrede bemint en nastreeft, menselijke wezens lief heeft en hen doet nadenken tot de Tora” (Spreuken der Vaderen 1:12).

Heiligheid

“Weest heilig, want heilig ben Ik, de Eeuwige, jullie God” (Leviticus 19:1). Heiligheid is zowel negatief als positief.

negatief

Dit vereist zelfbeheersing inzake slechte daden en slechte verlangens (die erger kunnen zijn dan de daden). Het gaat om jaloezie, hebzucht, eerzucht en toorn. Deze verstoren de goede maatschappelijke verhoudingen. Het gaat bij zelfbeheersing niet om ascetisme. Het is Gods wil dat de mens op aarde geniet van al het goede. “En God zag alles wat Hij gemaakt had, en ja, het was zeer goed.” (Genesis 1:13). Ook het lichaam is goed en heilig en moet goed verzorgd worden. Wie dit niet doet begaat een zonde. Zelfs vasten is niet goed, tenzij het wettelijk is voorgeschreven. Wie regelmatig vast is een zondaar (Talmoed Ta'aniet 11a). Ook worden rijkdom en het huwelijk als zegen gezien. Materialisme is alleen slecht als het zich met niets anders bezighoudt.

positief

Dit wordt tot uitdrukking gebracht in termen van gerechtigheid en liefde. De eerste positieve deugd is innerlijke tevredenheid. “Hij die tevreden is met zijn lot is welgesteld” (Spreuken der vaderen 2:1). Het is zaak een bron van vreugde voor andere te zijn. “De vreugde van de Eeuwige is je kracht” (Nehemia 8:10). De mens moet op God vertrouwen. Dit leidt tot de deugd van nederigheid. Wees niet trots op materiële verworvenheden. Nederigheid is de grondslag van al het menselijk gedrag. “Gij zult God vrezen” (Talmoed Kiddoesjien 32b). Dit is de eerste stap naar juist handelen. Maar nog belangrijker is het om God lief te hebben. Vrees voorkomt lage streken; liefde is de motivatie om deugden te verrichten.

heiliging van Gods naam

Liefde leidt tot heiliging van Gods naam (kiddoesj HaShem). Het gaat om daden van zelfverloochening, zelf beheersing en zelfopoffering in dienst van God en de medemensen. Omgekeerd leidt het bezoedelen van de naam van de Joden en het Jodendom tot ontwijding van Gods naam (chilloel HaShem).

martelaarschap

De hoogste vorm van heiliging van Gods naam is martelaarschap op individueel of gemeenschappelijk niveau. Zo hebben veel Joden voor de dood gekozen in plaats van gedwongen te worden in Jezus te geloven.
Dat Joden gebreken hebben is zeker waar. Veelal is dit veroorzaakt door de vervolgingen. Maar dat wil niet zeggen dat martelaarschap niet van belang is om de waarheid te dienen en zo in dienst te staan van de mensheid.

Lees verder

© 2010 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Geschiedenis Jodendom: de ToraGeschiedenis Jodendom: de ToraDe Tora (onderricht) omvat zowel de geloofsleer, als ethische en praktische regels. Het heeft een tweevoudige betekenis:…
Geschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedGeschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedDe Misjna geeft de Mondelinge Tora beknopt weer terwijl de Jeruzalem en Babylonische Talmoed de Misjna bediscussiëren en…
Geschiedenis Jodendom: Sjoelchan Aroech – Jozef KaroGeschiedenis Jodendom: Sjoelchan Aroech – Jozef KaroJozef Karo (1488-1575) was één van de leden van een nieuwe sanhedrin (dat mislukte) in Palestina. Toch had Karo een miss…
Wat is Ehtiek en Moraal?Om het begrip Ethiek te definiëren is geen makkelijke opgave. Ethiek is heeft namelijk door de eeuwen heen veel verschil…
Joods religieuze uitsprakenJoods religieuze uitsprakenVoor veel mensen zijn uitspraken uit de Bijbel veel betekenend. Je vindt ze terug bij trouwplechtigheden, begrafenissen,…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay
  • Het jodendom - joodse godsdienst in historisch perspectief - Isidore Epstein

Reageer op het artikel "Geschiedenis Jodendom: Talmoed – ethiek / deugdenleer"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Talmoed
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!