InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Competenties voor diagnostiek in het pastoraat

Competenties voor diagnostiek in het pastoraat

Competenties voor diagnostiek in het pastoraat Kan diagnostiek alleen in de medische praktijk worden toegepast of ook in het pastoraat? Paul Pruyser heeft een boek geschreven waarin hij de weerstanden weg wil nemen tegen pastorale diagnostiek. Het mag eigenlijk geen vraag zijn of we diagnostiek gaan toepassen in het pastoraat maar waarom het niet gebeurt. Diagnose is namelijk het vaststellen van een bepaalde toestand, patroon of ziekte, meestal gedaan door een arts. Het gaat er dus om tot in uiterste precisie een oorzaak aan de kaak te stellen.

In dienst van empathie

Diagnostiek in het pastoraat zou primair gericht moeten zijn op de vraag of en op welke wijze mensen troost kunnen vinden in hun situatie van ziekte en lijden, en hoe die troost kan worden bevorderd. Pastorale diagnostiek probeert zicht te krijgen op het voelen, denken en de achtergrond van de pastorant. Dit gebeurt vanuit de interesse waar hij of zij existentiële hulpbronnen heeft liggen en waar hulp geboden kan worden. Diagnostiek komt zo niet tegenover empathische nabijheid te staan, maar komt in dienst van een effectieve empathie. Door de diagnose kunnen twee dingen bereikt worden; het omgaan met de gebeurtenis, het trauma of stress, of in tweede plaats het leren aanpassen van de omstandigheden.

Troost als hermeneutisch kader voor pastorale diagnostiek

Situaties zoals overlijden en ernstige ziekten kunnen voor de betrokkene vaak een zingevingprobleem vormen. De vraag ‘Waarom moet mij dit overkomen?’ is niet zozeer een vraag naar de oorzaak van het lijden maar een uitdrukking van de existentiële nood waarin mensen terecht kunnen komen. Deze nood gaat gepaard met enerzijds de ervaring van chaos en zinloosheid. Anderzijds het streven naar heelheid, orde en zingeving.

Herstructurering

Omvang van het lijden is te formuleren als een verwerkingsproces waarin de pijn en de wanhoop langzaam aan invloed gaan verliezen. De dingen in het leven en ook de ziekte of overlijden krijgen een nieuwe plaats en betekenis in het leven. Zo’n proces wordt in de psychologische literatuur beschreven als een cognitie-emotioneel herstructureringsproces. Deze herstructurering kan van buitenaf komen door persoonlijke ontmoetingen maar kan ook door doelgerichte interventie in therapeutische contacten.

Aandachtspunten in de pastorale diagnostiek

Herstructurering is dus belangrijk om te ontdekken waar de ander troost moet ontvangen. Vervolgens dient een diagnose ervoor welke bronnen de ander nodig heeft om getroost te worden. Diagnostiek in het pastoraat zal gericht moeten zijn op het vaststellen en exploreren van welke modellen, visies of beelden bij de pastorant aanwezig zijn. De pastor moet kunnen vaststellen wat er in religieus en levensbeschouwelijk in de gedachten van de pastorant omgaat.

Van der Ven en Vossen

Van der Ven en Vossen zijn door verschillende onderzoeken tot een aantal modellen gekomen die betrekking hebben op ziekte en lijden:
  • Pedagogiemodel: lijden wordt gezien als persoonlijke groei en ontwikkeling waartoe God stimuleert.
  • Planmodel: God heeft een bedoeling met het lijden. Hoe verborgen ook, het zal uiteindelijk ten goede keren.
  • Vergeldingsmodel: God straft de mens in het lijden voor de zonde.
  • Compassiemodel: God wil het lijden niet maar is in het lijden nabij.
  • Plaatsvervangingsmodel: God wil de lijdende stimuleren om dienstbaar te zijn voor de ander.
  • Mystieke model: het lijden is het voertuig voor een intiemere relatie met God.
  • Apathiemodel: God staat los van het lijden en raakt Hem niet

Lees verder

© 2009 - 2019 Hessel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Quick scan voor in het pastoraat en geestelijke verzorgingQuick scan voor in het pastoraat en geestelijke verzorgingDe houding van de pastor of geestelijk verzorger hangt af van wat er met een pastorant aan de hand is. Een Quick scan al…
Verzorging en ziekenzalving als troost bij sterven en rouwVerzorging en ziekenzalving als troost bij sterven en rouwDe zorg voor lijdende medemensen behoort tot de oudste opdrachten die de christelijke kerkgeschiedenis kent. Jezus spree…
Vier basale functies in het pastoraat volgens G. HeitinkVier basale functies in het pastoraat volgens G. HeitinkG. Heitink, emeritus hoogleraar praktische theologie van de Vrije Universiteit van Amsterdam, is van mening dat een past…
Verbinding tussen geestelijke verzorging en verkondigingVerbinding tussen geestelijke verzorging en verkondigingWat onderscheidt specifieke geestelijke verzorging van verkondiging. Bestaat er wel een wezenlijk verschil?’ Deze vragen…
Bronnen en referenties
  • Samenvatting H.J.M. Vossen

Reageer op het artikel "Competenties voor diagnostiek in het pastoraat"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hessel
Laatste update: 11-11-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Pastorale psychologie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!