InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Geschiedenis van de godsdienstpsychologie in de wereld

Geschiedenis van de godsdienstpsychologie in de wereld

Geschiedenis van de godsdienstpsychologie in de wereld In 1879 opende Wilhelm Wundt in Leipzig het eerste psychologisch laboratorium. In 1892 opende in Nederland dhr. Heymans het eerste laboratorium in Groningen. Een overzicht van de pioniers in de godsdienstpsychologie geeft inzicht dat er psychologisch gezien de behoefte is om religie te verklaren. De vraag is alleen of het aan de hand van psychologisch onderzoek te verklaren is. In de eerste jaren van pionieren in die psychologische laboratoria deed bijvoorbeeld Sir Francis Galton onderzoek naar het effect van gebed. Andere godsdienstpsychologen in wording waren van mening dat godsdienstpsychologie kan bijdragen aan de wereldvrede.

Ontstaan en ontwikkelingen in de Anglo-Amerikanse context

De belangrijkste mensen in het ontstaan van de Anglo-Amerikaanse godsdienstpsychologie zijn:
  • Sir Francis Galton (1822 - 1911)
  • Stanley Hall (1844 - 1924)
  • Edwin Starbuck (1860 - 1947)
  • James Leuba (1868 - 1946)
  • William James (1842 - 1910)

Sir Francis Galton

Galton was de eerste die studies deed met een kritisch en strikt wetenschappelijk karakter. Hij was een pionier op het gebied van de individuele verschillen en statistische methoden. Galton was ook degene die onderzoek heeft gedaan naar de effectiviteit van het gebed.

Stanley Hall

Hall was de grondlegger van de godsdienstpsychologie in Amerika. Hij maakte de overstap van theologie naar psychologie. Het doel wat hij hierbij voor ogen had was: ‘religie in overeenstemming brengen met de persoonlijke en sociale behoeften van de moderne wereld. In 1893 was hij mede oprichter van het eerste psychologisch laboratorium in Amerika.

Stanley hall was oprichter van:
  • the American Journal of Psychology in 1887
  • American Psygological Association.
  • Clark school of Religious Psychology and Education in 1904
  • Hall heeft onderzoek gedaan naar de morele en religieuze ontwikkeling en opvoeding van kinderen en adolescenten.
  • Zijn methode is nog steeds een veelgebruikte aanpak in de Amerikaanse godsdienstpsychologie.

Edwin Starbuck: godsdienstpsychologie draagt bij aan wereldvrede

Starbuck was een leerling van Stanley Hall. Enkele belangrijke in Starbuck’s loopbaan zijn:
  • Vragenlijstonderzoek in 1893 naar bekering en religieuze ontwikkeling. De resultaten van dit onderzoek waren dat bekering een algemene ervaring is bij een psychologische crisis in de overgang naar volwassenheid.
  • Starbuck was van mening dat de wortels van religie in de loop van de tijd onduidelijk kunnen worden. Toch vindt hij onderzoek ernaar zinvol, met het oog op een religieuze opvoeding. Ook was Starbuck er van overtuigt dat de ondersteuning van een kind in zijn ontwikkeling de wereldvrede en redding van de mensheid bevordert.

Onderzoek van James Leuba

James leuba was ook een leerling van Stanley Hall. Leuba had een aantal opvallende bevindingen gedaan:
  • Religieuze ervaring heeft geen transcendent object
  • Bekering is een poging om hindernissen uit de weg te helpen.
  • Religie heeft veel kwaad gebracht, maar aangepaste vormen kunnen de mensheid helpen.
  • Wetenschappelijke kennis kan daarbij richting geven aan ethische waarden en transformerende inspiratie.

Onderzoek van William James

James wordt beschouwd als de grondlegger van de godsdienstpsychologie. Hij heeft de bakens gezet met zijn populaire boek ‘The varieties of religious experience’ uit 1902. In dit boek beschrijft James een heel scala aan religieuze verschijnselen waaronder; mystiek, extase en bekering.



Ontstaan en ontwikkeling in Europese context

Antoon Vergote (1921 - )

Antoon Vergote was een Belgische priester, theoloog en psycholoog. Vergote studeerde in Leuven en specialiseerde zich vervolgens in de psychoanalyse en de antropologie aan het Institut Catholique in Parijs. Hij deed onderzoek naar het godsbeeld van mensen en verdiepte zich ook in de belevingswereld van niet westers religies. Antoon Vergote schreef verschillende boeken over de verhouding van de psychoanalyse en het geloof.

Hjlamar Sundén (1908 - 1993)

Sundén was een Zweedse godsdienstwetenschapper. Hij ontwikkelde de rollentheorie om religieus ervaren vanuit cognitief-psychologisch perspectief inzichtelijk te maken. De inspiratie vond hij onder meer in de algemene psychologische inzichten rond waarneming en in het symbolisch interactionisme.

Duitse context

In Duitsland waren onder andere de volgende personen van grote betekenis in de godsdienstpsychologie:
  • Wilhelm Wundt (1832 - 1920)
  • Karl Girgensohn (1875 - 1925)
  • Rudolf Otto (1869 - 1937)
  • Friedrich Heiler (1892 - 1967)
  • Sigmund Freud (1856 - 1939)
  • Carl Gustav Jung (1876 - 1961)



Ontstaan en ontwikkeling van de godsdienstpsychologie in Nederlandse context

In Nederland was er nauwelijks aandacht voor de godsdienstpsychologie binnen de academische psychologie. Alleen in Nijmegen was godsdienstpsychologie een onderdeel van de faculteit psychologie. Ook aan de theologische faculteiten was er aandacht voor. Enkele belangrijke godsdienstpsychologen waren:
  • Henricus Cornelius Rumke (1893 - 1967)
  • Fokke Sierksma (1917 - 1977)
  • Han Fortmann (1912 - 1970)
  • Heije Faber (1907 - 2001)
  • Willem Berger (1919 - 2007)
  • Jan van der Lans (1933 - 2002)

Han Fortmann (1912 - 1970)

In het bijzonder willen we aandacht geven aan Fortmann. Hij maakte enkel grote reizen naar het Midden oosten en beschreef zijn opvattingen in het boek ‘Oosterse renaissance’. Fortmann was een veelgevraag persoon om te schrijven en te spreken. Zijn visie maakte in wijde kringen grote indruk. Fortman was ook een van de belangrijkste mannen in het moderniseringsproces van de Nederlandse Katholieken tussen 1940 en 1970. Hij vond in de kring van niet-gelovigen ook gehoor omdat hij op een heldere manier het probleem wist aan te geven van de hulp en de beknelling die er van instituties kan uitgaan voor individuen en groepen.
© 2009 - 2019 Hessel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wat doet een psycholoog?Wat doet een psycholoog?Psychologen bestuderen het menselijk gedrag. Ze proberen het gedrag te begrijpen, te verklaren en te voorspellen en daar…
Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP)Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP)In Nederland is er een landelijke beroepsvereniging van en voor psychologen, ook wel het ‘Nederlands Instituut van Psych…
Hulp inschakelen van een psycholoogHulp inschakelen van een psycholoogVoor veel mensen is het een drempel om naar een psycholoog toe te stappen. Zij denken dat je pas een gesprek met een psy…
Forensisch psycholoogForensische psychologie, veel mensen hebben er wel eens van gehoord, gelezen of gezien via bekende tv-series. Maar wat i…
Positieve psychologiePositieve psychologieGeluk? Wanneer ben je nu precies gelukkig? Komt dit door wat je meemaakt, wat je voelt, hoe je denkt of wat je bezit? Di…
Bronnen en referenties
  • College Godsdienstpsychologie Universiteit Utrecht 2010

Reageer op het artikel "Geschiedenis van de godsdienstpsychologie in de wereld"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hessel
Laatste update: 27-10-2019
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!