Joodse Bijbel: het Gouden Kalf

Joodse Bijbel: het Gouden Kalf Gedurende Mozes' lange afwezigheid verspreidt het Egyptische uitschot dat de kinderen van Israël vergezelde sinds hun uittocht uit Egypte het verhaal dat Mozes nooit zal terugkeren en dat ze beter een andere leider kunnen kiezen als onderhandelaar tussen hen G'd. Drieduizend mensen gaan een Gouden Kalf maken en aanbidden het. Mozes is woedend als hij terugkeert. Hij gooit de Stenen Tafelen kapot. Nadat de zondaars zijn gedood vergeeft G'd de rest van het volk.

Joodse Bijbel met commentaar van Rashi

Per vers het commentaar van Rashi, de Joodse Bijbelcommentator die leefde van 1040-1105. Rashi wordt beschouwd als de leraar van de leraren. Door alle traditionele Joden wordt Rashi als autoriteit op het gebied van de Joodse Bijbel en de Talmoed beschouwd. Vandaar dat het belangrijk is om zijn commentaar op de Joodse Bijbel weer te geven. Rashi gebruikt nieuw Hebreeuws aangevuld met Oud Franse woorden. Zijn taalgebruik is soms wat orakelachtig kort. Voor nadere verklaring is het verstandig een orthodox Joodse rabbijn te raadplegen.

Rebellie

Mozes heeft het volk beloofd dat hij na 40 dagen zou terugkeren. De 40ste dag komt en het volk wordt bezorgd en nerveus. Gedurende Mozes' lange afwezigheid verspreidt het Egyptische uitschot, dat de kinderen van Israël vergezelde sinds hun uittocht uit Egypte, het verhaal dat Mozes nooit zal terugkeren en dat ze beter een andere leider kunnen kiezen als onderhandelaar tussen hen en G'd. De kinderen van Israël realiseren zich niet dat Mozes had bedoeld dat hij zou terugkeren na de voltooiing van de 40 volledige dagen. Daarom, toen de 16de Tammoez, dat de 40ste dag sinds de Openbaring is, arriveert, en Mozes niet terugkeert, zij in opstand komen tegen Aäron en Hur, de zoon van Mirjam, die tijdelijk de leiding hadden over het Joodse kamp, en eisen dat een afgod wordt gemaakt in de plaats van Mozes. Exodus 32:1: Toen het volk zag dat Mozes te laat was met het afdalen van de berg, verzamelde het volk zich tegen Aäron en zeiden tegen hem: "Kom op! Maak voor ons goden die voor ons uit zullen gaan, want deze man Mozes, die ons het land Egypte weten we niet wat er van hem is geworden."

Commentaar van Rashi Exodus 32:1

dat Mozes te laat was: Hebreeuws בשֵׁשׁ, zoals de Targum [Onkelos] אוֹחַר weergeeft, een uitdrukking voor laattijdigheid. Evenzo [in het vers] "is zijn wagen laat (בֹּשֵׁשׁ)" (Richteren 5:28); "En zij wachtten tot het laat was (בּוֹשׁ)" (Richteren 3:25). Toen Mozes de berg opging, zei hij tegen hen [de Israëlieten]: "Aan het einde van veertig dagen zal ik komen, binnen zes uur" [vanaf de zonsopgang van de veertigste dag]. Ze dachten dat de dag waarop hij naar boven ging, was opgenomen in het aantal [van de veertig dagen], maar [in feite] had hij tegen hen gezegd: "veertig dagen", [wat betekent] volledige [dagen], inclusief de nacht. Maar bij de dag van zijn beklimming was de nacht niet inbegrepen [omdat Mozes 's morgens opsteeg], want op de zevende van Sivan klom hij op. De veertigste dag [van de afwezigheid van Mozes] was dus de zeventiende van Tammuz. Op de zestiende [van Tammuz] kwam Satan en bracht verwarring in de wereld en toonde een schijn van duisternis, [zelfs] pikdonker en verwarring, [alsof] aangaf [dat] Mozes zeker was gestorven en daarom was er verwarring gekomen op de wereld. Hij [Satan] zei tegen hen: "Mozes is gestorven, want er zijn al zes [extra] uren verstreken, en hij is niet gekomen, enz.", Zoals wordt aangetroffen in traktaat Shabbath (89a). We kunnen niet zeggen dat hun [de Israëlieten] enige fout was dat op een bewolkte dag [ze waren in de war] tussen voor het middaguur en na het middaguur, omdat Mozes pas de volgende dag afdaalde, zoals wordt gezegd: “De volgende dag, zij stonden vroeg op, offerden brandoffers… ”(vers 6).

dat zal voor ons uit gaan: אִשֶׁר יֵלְכוּ לְפָנֵינוּ [Het woord יֵלְכוּ is in de meervoudsvorm.] Ze verlangden voor zichzelf veel goden. - [van Sanh. 63a]

omdat deze man Mozes: Satan liet hun iets zien dat op Mozes leek, gedragen in de lucht, hoog boven in de lucht. - [van Shab. 89a, Midrasj Tanchuma 19]

die ons uit het land Egypte heeft geleid: en ons de weg heeft geleid die we moesten opgaan [vanuit Egypte]. Nu hebben we goden nodig die ons voorgaan [in plaats van Mozes].

Hur tracht tevergeefs op de ringleiders in te praten. Zijn weigering om hun plan uit te voeren moet hij bekopen met de dood. Nu ziet Aäron dat er weinig kans is hen te stoppen. Hij zou hetzelfde noodlot treffen en het volk zou de onuitwisbare misdaad begaan door haar eigen Hoge Priester te doden.

Aäron speelt met de tijd

Aäron weet dat Mozes de volgende ochtend zal terugkeren. Hij besluit daarom met de tijd te spelen. Hij vraagt iedereen zijn goud te brengen om een afgod te maken. Hij dacht dat hij de hele affaire zou kunnen uitstellen omdat de mensen zouden weigeren hun goud te brengen. Maar het volk geeft juist wel al het goud en gooien het in een smeltpot. De Egyptische samenzweerders maken er een Gouden Kalf van. Exodus 32:4: Hij nam [hen] uit hun hand [en], vormde het met een graveergereedschap en maakte er een gegoten kalf van, waarop ze zeiden: 'Dit zijn uw goden, o Israël, die u hebben opgevoed uit het land van Egypte!"

Commentaar van Rashi Exodus 32:4

gevormd met een graveergereedschap: Hebreeuws וַיָּצַר אֹתוֹ בַּחֶרֶט. Deze [clausule] kan op twee manieren worden weergegeven: De ene is [dat] וַיָָּצַר is een uitdrukking van binden, en בַּחֶרֶט is een uitdrukking die een hoofddoek betekent, vergelijkbaar met “en de tafelkleden en de portemonnees (וְהַחִרִיטִים)” (Jesaja 3:22); “En hij bond twee talenten zilver in twee portemonnees (חִרִטִים)” (2 Koningen 5:23). De tweede [manier om het weer te geven] is [dat] וַיָּצַר een uitdrukking is die een vorm betekent, en בַּחֶרֶט is het gereedschap van de smeden, waarmee ze vormen uitsnijden en graveren (חוֹרְטִין) in goud. [Het gereedschap is] als de stylus van een schrijver, die letters op tabletten en met was bedekte tabletten graveert als "en er op schrijven met een gewone pen (בְּחֶרֶט אֱנוֹשׁ)" (Jesaja 8:1). Deze [tweede interpretatie] is wat Onkelos weergeeft: וְצַר יָתֵיהּ בְּזִיפָא, een uitdrukking van זִיוּף, een hulpmiddel waarmee mensen letters en ontwerpen graveren, in het Frans bekend als nielle, niello work. Hiermee worden zegels gegraveerd.

een gesmolten kalf -: Zodra ze het in het vuur van de smeltkroes hadden geworpen, kwamen de tovenaars van de gemengde menigte die met hen uit Egypte waren meegekomen en maakten het met tovenarij. [Zie commentaar op Exodus 12:38.] Anderen zeggen dat Micha daar was, die uit de laag van het gebouw was gekomen waar hij in Egypte was verpletterd. (Sanhedrin 101b). In zijn hand had hij een bord waarop Mozes had geschreven: “Stijg op, o os; stijg op, o os, ”om [op wonderbaarlijke wijze] Jozefs kist uit de Nijl op te halen. Ze gooiden het [de plaat] in de smeltkroes, en het kalf kwam tevoorschijn. - [van Midrash Tanchuma 19]

gesmolten: Hebreeuws מַסֵּכָה, een uitdrukking gerelateerd aan מַתֶּכֶת, metaal, [beide afgeleid van wortels die gieten betekenen]. Een andere interpretatie: Honderdvijfentwintig centenaria van goud waren erin, zoals de gematria van מַסֵּכָה. 40 = מ, 60 = ס, 20 = כ, 5 = ה, in totaal 125] - [van Midrash Tanchuma 19]

Dit zijn uw goden: maar er staat niet: "Dit zijn onze goden." - [van hier leren we] dat de gemengde menigte die uit Egypte was gekomen, degenen waren die zich tegen Aäron verzamelden, en zij waren degenen die het [het kalf] maakten. Daarna lieten ze de Israëlieten erachteraan afdwalen. - [van Midrash Tanchuma 19]

Wanneer de kinderen van Israël het kalf zien, geloven zij dat het afgod een vertegenwoordiger van G'd is en ze willen het aanbidden. Maar Aäron doet nog een wanhopige poging de afgoderij uit te stellen. Hij vertelt het volk dat hij de volgende ochtend een altaar zou bouwen en een speciale dag van aanbidding zou uitroepen.

Ondertussen informeert G'd Mozes over de afvalligheid van de kinderen van Israël en de zware straf die hen te wachten staat. Zij zullen sterven, en een nieuw volk, afstammelingen van Mozes, zal hun plaatsen innemen om de fakkel van de G'ddelijke Wet onder de naties van de wereld dragen.

Mozes is hevig teleurgesteld. In bewogen woorden bidt hij en vraagt G'd het Joodse volk te sparen. Mozes brengt G'ds verbond met Abraham, Izaäk en Jakob in herinnering en vraagt ter wille van hen om vergiffenis. G'd geeft genade en Hij belooft het volk Israël te sparen. Exodus 32:13: Denk aan Abraham, Izaäk en Israël, Uw dienaren, aan wie U bij Uw Zelf zwoer, en aan wie U zei: 'Ik zal uw zaad vermenigvuldigen als de sterren aan de hemel, en al dit land dat ik zei dat ik zou geven aan uw zaad, zullen zij het voor eeuwig als hun bezit behouden.'"

Commentaar van Rashi Exodus 32:13

Denk aan Abraham: als [u beweert dat] zij de tien geboden hebben overtreden, [laat me u eraan herinneren dat] hun [voor] vader Abraham werd getest met tien tests en zijn beloning nog niet heeft ontvangen. Geef deze [beloning] aan hem [Abraham] zodat de tien de tien zullen opheffen. - [uit Midrash Tanchuma 24, Exod. Rabba 44: 4]

Abraham, Izaäk en Israël: Als ze veroordeeld zijn om te worden verbrand [in een vuur], denk dan aan Abraham, die zichzelf overgaf om om Uwentwil te worden verbrand in Ur der Chaldeeën; als ze veroordeeld zijn om door het zwaard te worden gedood, denk dan aan Izaäk, die zijn nek uitstrekte toen hij werd vastgebonden; als ze tot ballingschap zijn veroordeeld, denk dan aan Jacob, die naar Haran werd verbannen (Midrasj Tanchuma 24, Exodus Rabbah 44:5). Als zij [de kinderen van Israël] niet zullen worden behouden in hun verdienste [de aartsvaders], waarom zegt u dan tegen mij, "en ik zal van u een groot volk maken"? Als een stoel met drie poten niet voor U kan staan als U boos bent, hoeveel minder zal een stoel met één been dan (Ber. 32a)?

aan wie U bij Uw Zelf zwoer: U zwoer niet bij hen bij iets eindigs - niet bij de hemel en niet bij de aarde, niet bij de bergen en niet bij de heuvels, maar bij Uw Zelf [U zwoer], want U bestaat en Uw eed bestaat voor altijd, zoals er werd gezegd [tegen Abraham]: "Bij Mijzelf heb ik gezworen, zegt de Heer" (Genesis 22:16). Tegen Izaäk werd gezegd: "en Ik zal de eed bevestigen die Ik heb gezworen aan uw vader Abraham" (Genesis 26:3). Tegen Jacob werd gezegd: “Ik ben de Almachtige G'd; wees vruchtbaar en vermenigvuldig u ”(Genesis 35:11). Hier zwoer Hij hem [Jacob] bij de [Naam] Almachtige G'd. - [van Ber. 32a, Midrasj Tanchuma 24, Exodus Rabba 44:10]

Mozes keert terug

Verzekerd door G'ds vergiffenis, daalt Mozes de Berg Sinaï af. Het is exact 40 dagen geleden dat hij hij naar boven was gegaan. In zijn handen draagt hij de Stenen Tafelen die door G'd zijn gedicteerd. Bij de voet van de berg wacht zijn discipel Jozua op hem en samen naderen zij het kamp Israël.

Wanneer zij op gehoorafstand van het kamp komen, bereikt gejuich hun oren. Mozes ziet spoedig wat er aan de hand is. In wanhoop gooit hij de Stenen Tafelen op de grond. Een volk dat een Gouden Kalf aanbidt zo vlug nadat ze van G'd gehoord hebben dat ze geen gesneden beelden zullen aanbidden, verdienen zo'n schat niet, denkt Mozes. Dan neemt hij het gouden beeld en gooit het in stukken en verspreidt het over het water waarvan het de mensen laat drinken. Zo toont hij de impotentie van hun afgod en de dwaasheid van hun actie.

De schuldigen worden gestraft

Mozes gaat aan de ingang van het kamp staan en zegt: "Wie voor G'd is, komt naar me toe!" De gehele stam Levi verzamelt zich rond hem en Mozes beveelt hen iedereen af te slachten die het gouden kalf aanbaden, ongeacht zijn positie en relatie met hen. Die dag, de 17de van Tammoez, verliezen 3000 mensen hun leven, in straf voor het aanbidden van hun afgod.

Verzoening

De volgende dag vertelt Mozes het volk opnieuw dat ze zwaar gezondigd hebben en dat hij nu om verzoening gaat bidden. Mozes gaat de Berg Sinaï op en bidt 40 dagen en 40 nachten tot G'd, terwijl het volk hun doden berouwt en verzoening doen voor hun zonde.

De tweede Stenen Tafelen

Nadat Mozes van de Berg afdaalt is, vertelt G'd hem een nieuw paar stenen tafelen te houwen. Mozes gaat dan voor de derde keer de Berg Sinaï op. En G'd dicteert opnieuw de Tien Geboden. Hij vertelt Mozes dat hij het volk wil vergeven.

G'd vergeeft het volk

Met de nieuwe Stenen Tafelen in zijn handen leert G'd Mozes hoe de kinderen van Israël verzoening kunnen krijgen voor hun zonden door echt berouw en gebed. G'd noemt de 'dertien attributen' die de kinderen van Israël op hun dagen van berouw moeten reciteren: "Here, Here, G'd, barmhartig en genadig, lankmoedig, groot van goedertierenheid en trouw, die goedertierenheid bestendigt aan duizenden, die ongerechtigheid, overtreding en zonde vergeeft; maar (de schuldige) houdt Hij zeker niet onschuldig, de ongerechtigheid der vader bezoekende aan kinderen en kindskinderen, aan het derde en vierde geslacht."

Mozes buigt voor G'd en zegt: "Indien ik genade in uw ogen gevonden heb, Here, dan ga toch de Here in ons midden, want het is een hardnekkig volk, maar vergeef onze ongerechtigheden en onze zonden; neem ons als erfdeel in bezit."

G'd antwoordt: "Zie, Ik sluit een verbond; in het bijzijn van uw gehele volk zal Ik wonderen doen, zoals niet gewrocht zijn op de gehele aarde en bij al de volken; het gehele volk, in welks midden gij zijt, zal het werk des Heren zien, want ontzagwekkend is wat Ik met u doe."

Het is de tiende van de maand Tisjrei -Jom Kippoer- wanneer Mozes terugkeert naar het kamp van Israël met de Stenen Tafelen in zijn hand. Mozes' gezicht schijnt met een G'ddelijk licht dat Aäron en de kinderen van Israël beangstigt. Zij trekken zich in ontzag terug wanneer Mozes hen nadert. Mozes bedekt zijn gezicht met een sluier. Zonder oponthoud leert Mozes de kinderen van Israël de hele inhoud van de Tora die G'd hem op de Berg Sinaï gegeven heeft.



Samenvatting - vragen

Om voor uzelf te controleren of u de tekst goed begrepen heeft volgt hier een aantal vragen. De antwoorden vindt u terug in bovenstaande tekst.
  1. Wie waren met het Joodse volk meegereisd naar de Sinaï?
  2. Waarin hebben de kinderen van Israël zich vergist toen Mozes wegbleef?
  3. Wat eist het volk van Aäron en Hur?
  4. Waarom wil G'd het volk Israël vernietigen maar doet Hij dat uiteindelijk toch niet?
  5. Waarom gooit Mozes de Stenen Tafelen stuk?
  6. Wat gebeurt er met de mensen die het Gouden Kalf aanbidden?
  7. Wat wordt op Jom Kippoer gedaan?

Lees verder

© 2009 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Torastudie: Breken van Stenen Tafelen – Exodus 32:19Torastudie: Breken van Stenen Tafelen – Exodus 32:19Het mag vreemd klinken maar de Tora beschouwt het breken van de Stenen Tafelen door Mozes als de grootste daad die hij v…
Torastudie: Zonde en heiligheid – Leviticus 16:16Torastudie: Zonde en heiligheid – Leviticus 16:16De Lubavitcher Rebbe bespreekt een discussie in de Talmoed waarbij de vraag gesteld wordt wie op aarde een 'woning' voor…
Torastudie: Vertaling Tora in het Grieks - Exodus 32:1Torastudie: Vertaling Tora in het Grieks - Exodus 32:1De 17de Tammoez staat in de Joodse geschiedenis bekend als rampen datum. Op deze dag brak Mozes de Stenen Tafelen omdat…
Torastudie: Nieuwe Stenen Tafelen – Exodus 34:1-35Torastudie: Nieuwe Stenen Tafelen – Exodus 34:1-35God zei tegen Mozes niet te treuren over de Eerste Stenen Tafelen die waren vernietigd. Deze bevatten slechts de Tien Ge…

Tehilliem: Psalm 13 - een Joodse uitlegTehilliem: Psalm 13 - een Joodse uitlegOnze geest is een tricky plek. Het is als drijfzand. Het trekt ons om het foute te doen. We kunnen de hoop opgeven of we…
Torastudie: doortocht Schelfzee II - Exodus 14:15Torastudie: doortocht Schelfzee II - Exodus 14:15In Exodus 14:15 staat een belangrijk stukje waarin God wil dat Mozes niet lang tot Hem bidt, maar dat hij de kinderen Is…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipartVectors, Pixabay
  • Our People, history of the Jews - Jacob Isaacs
  • Tenach
Jehoeda (1.615 artikelen)
Laatste update: 07-06-2021
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 3
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.