InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Wankele verhouding tussen RK-kerk en jodendom

Wankele verhouding tussen RK-kerk en jodendom

Wankele verhouding tussen RK-kerk en jodendom Het blijft rommelen in de verhoudingen tussen de RK-kerk en het jodendom. Paus Benedictus XVI heeft vorig jaar het vieren van oude liturgie toegestaan. Daardoor bidt de Rooms-Katholieke Kerk op Goede Vrijdag weer voor de bekering van de joden. Eveneens vorig jaar besloot de paus de oorlogspaus Pius XII zalig te verklaren en alleen na veel joodse protesten zag hij van zijn voornemen af. Door de rehabilitatie van bisschop Richard Williamson op 24 januari 2009 staan de verhoudingen weer op scherp. De RK-kerk is opnieuw in opspraak geraakt over een onderwerp gerelateerd aan de jodenvervolging tijdens de tweede wereldoorlog. Paus Benedictus XVI heeft op zaterdag 24 januari 2009 een bisschop gerehabiliteerd die beweert dat er in de Tweede Wereldoorlog geen joden in gaskamers zijn vergast. Het gaat om Richard Williamson die afgelopen woensdag nog demonstratief voor de Zweedse televisie beweerde dat in de Tweede Wereldoorlog geen jood in een gaskamer is vergast. Hij zei dat er ,,overweldigende'' bewijzen zijn dat er nooit gaskamers hebben bestaan. Weliswaar zijn er volgens Williamson tussen 200.000 en 300.000 joden in de nazi-concentratiekampen gestorven, maar geen enkele kwam om het leven in een gaskamer. De bisschop maakt zich door de uitspraken schukldig aan holocaust-ontkenning, een vergrijp dat in vele landen is opgenomen in het wetboek van strafrecht en derhalve strafbaar is.

Excommuncatie

Waarom werd de bisschop destijds geexcommuniceerd? Dit gebeurde automatisch toen hij, samen met vier anderen, in het jaar 1988 zonder Pauselijke toestemming door aartsbisscop Lefêbre tot bisschop werd gewijd. De excommunicatie werd later bevestigd. Nu, twintig jaar later, is in het kader van het verzoeningsproces tussen de beweging waartoe Williamson behoort en de RK Kerk de excommunicatie van de vier bisschoppen opgeheven. Dat betekent dat zij nu weer lid zijn van de Kerk waaraan automatisch een einde kwam door hun ongehoorzaamheid in 1988. De Paus lijkt echter in zijn vurige poging tot verzoening een aantal andere zaken over het hoofd te zien en andere geloofsgroepen - de joden - tegen de haren in te strijken. Volgens ingewijden is er echter geen sprake van volledig "eerherstel" of "rehabilitatie". De bisschoppen blijven geschorst "a divinis". Dat betekent dat zij geen sacramenten mogen toedienen. Bovendien houdt de beslissing geenszins in dat de Kerk of de Paus de ideeën van Williamson op het gebied van de Holocaust onderschrijft, goedkeurt of respectabel acht. Het lijkt er sterk op dat de RK-kerk alleen gekeken heeft naar het destijds ontstane "probleem" en niet naar recenter omstandigheden. Het lijkt erop dat de RK-kerk ervan uitgaat dat de joodse gemeenschap tot in detail op de hoogte is van de Rooms-Katholieke kerkelijke regels en dus deze rehabilitatie op juiste waarde weet te schatten. Ten ontrechte, zo blijkt uit de vele negatieve reacties.

9/11

Richard Williamson raakte vorig jaar september ook al in opspraak door publiekelijk te suggereren dat de aanslagen in Amerika op 11 september 2001 door de Amerikanen zelf geënsceneerd waren. Amerikaanse autoriteiten zouden de aanslagen door het eigen leger hebben laten plegen om een excuus te verkrijgen om Afghanistan en Irak aan te vallen. Ook prees hij ooit de neonazi Ernst Zundel om "z'n moed". Williamson lijkt een zucht te hebben naar publieke aandacht door shockerende uitspraken te doen waar anderen hun gezond verstand laten spreken. De gescholte reacties blijven dan ook niet uit.

Opperrabbijn Riccardo Di Segni van Rome zei naar aanleiding van de rehabilitatie in de Italiaanse krant La Stampa ‘geschokt te zijn door zo'n afgrijselijke ontkenning, die des te erger is omdat zij van een bisschop komt’. Elan Steinberg, vicevoorzitter van de Amerikaanse vereniging van overlevenden van de jodenvervolging, zei ‘geschokt en ontzet’ te zijn door de mogelijke rehabilitatie van Williamson. “Voor het joodse volk en alle personen die de pijn van de verschrikkelijke jaren van de shoah (de vernietiging van de joden in de oorlog) voelen, is dit een gevaarlijke klap voor de interreligieuze dialoog. Het moedigt haatzaaiers aan”, meende Steinberg.

Zaligverklaring

De Katholieke kerk heeft in het afgelopen jaar veel kritiek gehad uit met name joodse kring na het voornemen de oorlogspaus Pius XII zalig te verklaren. Pius XII staat bekend als de paus die zijn stem niet verheven heeft tegen de jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er woedt al langer een conflict tussen het Vaticaan en Israël over de passiviteit van paus Pius XII tijdens de Jodenvervolging.De geruchten vorig jaar over de eventuele heiligverklaring van paus Pius XII hebben niet bijgedragen tot een oplossing voor het langlopende conflict. Pius, paus van 1939 tot 1958, wordt verweten zich tijdens de oorlogsjaren afzijdig te hebben gehouden van de Holocaust.

Sterker nog; de rol van met name de katholieke kerk in de aanloop tot en tijdens de zwarte oorlogsjaren en de houding ten opzichte van het nationaal-socialisme en "het jodenvraagstuk" is zeer discutabel. In het vooroorlogse Duitsland verdween de aanvankelijke katholieke scepsis t.o.v. de nazi's als sneeuw voor de zon na de verkiezingsoverwinning van Hitler. Al op 28 maart 1933, twee maanden na de verkiezingszege, publiceerden de gezamenlijke Duitse bisschoppen een verklaring, waarbij het verbod op het NSDAP-lidmaatschap voor katholieken kwam te vervallen. In juli 1933 liet paus Pius XII (Eugenio Pacelli 1876 - 1958) voor het eerst van zich horen in deze kwestie; het Vaticaan sloot een overeenkomst met de Hitler-regering op voorwaarde dat het christendom de basis voor het nieuwe Duitsland zou zijn.

RK-kerk in nazi-Duitsland

De kerken in Duitsland waren in de jaren voor 1939 sterk verdeeld; de katholieke kerk koos echter toch steeds de zijde van de nationaal-socialistische regering. In 1937 dreigde een processie waaraan meer dan een miljoen mensen meededen uit te lopen op een ware volksopstand als niet de bisschoppen hadden ingegrepen. Het was vooral de behoudend-conservatieve en lafhartige houding van de kerk die ervoor zorgde dat na 1938 steeds minder protest klonk tegen de nazi's; tegen de oorlogsvoorbereidingen en tegen de jodenvervolging (Kristallnacht) werd door de katholieke kerkleiding nauwelijks geprotesteerd. Het Vaticaan was ook zeer uitgesproken in haar verbod op de oprichting van katholieke hulpcomité's voor de opvang van met name joodse vluchtelingen. Alleen in Nederland was zo'n hulpcomité, het Vaticaan verbood andere landen dit voorbeeld te volgen. Toch heeft de latere paus Pius XII zich in 1937 kritisch uitgelaten in zijn encycliek "Mit brennender Sorge" echter toen hij in 1939 tot paus werd gekozen bewandelde hij gedurende de hele oorlog de weg van de behoedzaamheid en grote voorzichtigheid. Met name de vraag of paus Pius voldoende verzet bood tegen de jodenvervolging is nog steeds het onderwerp van een voortdurende discussie onder historici, ethici en theologen.

In 1941 antwoordde het Vaticaan op de vraag van het Vichy-regime: "of men kon instemmen met, onder Duitse druk geplande, anti-Joodse wetgeving": dat de Kerk "racisme veroordeelt, maar niet in kon gaan op specifieke wetgeving". De in Vichy-Frankrijk levende joden werden hierop onmiddellijk uit alle openbare ambten geweerd en gedwongen de verafschuwde jodenster te dragen, ogenschijnlijk kleine menselijke drama's en gebeurtenissen maar het begin van massale deportaties en de uiteindelijke moord op de Franse joden. In zijn kerstrede van 1942 verwees Pius XII slechts in bedekte termen naar die deportatie van Joden, een misdadig proces dat inmiddels in volle gang was en waarvan velen op de hoogte waren. Tijdens de oorlog verstrekte de paus visa aan 3000 tot het katholicisme bekeerde joden zodat zij naar Brazilië konden emigreren. Maar 2000 daarvan werden later weer ingetrokken toen bleek dat het om schijnbekeringen ging. De menselijkheid van Pius XII hing dus klaarblijkelijk onlosmakelijk samen met het lidmaatschap van de katholieke kerk.

Passief

De paus voerde geen actief beleid om de in heel Europa vervolgde joden te helpen, maar bleef op dit punt passief. Hij sprak zich niet duidelijk uit tegen de jodenvervolging en ook geestelijken met een antisemitische houding werden door hem niet voldoende gecorrigeerd. Ook veroordeelde de paus de actieve deelname van priesters aan de Jodenvervolging in Kroatië niet en nam hij geen stelling tegen de rol van de Duitse katholieke Kerk die haar doopregisters openstelden voor het naziregime, zodat bepaald kon worden wie jood was en wie niet. Toentertijd een kwestie van leven of dood. De katholieke doopregisters werden door de nazi's op dezelfde manier misbruikt als bijvoorbeeld de keurig bijgehouden bevolkingsregisters in Nederland. Zonder deze registers zou het veel moeilijker zijn geweest de joden massaal op te pakken en te deporteren. Over Kroatie kan nog iets meer verteld worden. In het Joegoslavië van voor de oorlog had Ante Pavelic een politieke partij opgericht onder de naam "Ustase", wat zoveel betekent als opstand. Deze Ustase hield zich, met goedkeuring van de Duitsers, het Vaticaan en de Italiaanse fascisten tijdens de Duitse bezetting van Joegoslavië bezig met een etnische "zuivering" van de door hen uitgeroepen onafhankelijke rooms katholieke staat Kroatië. Een roomse staat die met de steun en medewerking van het Vaticaan het levenslicht zag. Ante Pavelic beging vele gruweldaden. Zo had de "zuivering" van het terreurstaatje als resultaat dat er uiteindelijk enige tienduizenden Joden, zigeuners en meer dan 700.000 orthodoxe Serviërs werden gedood. In zijn genadeloze bekeringsmethoden werden Pavelic en de beulen van de Ustase fanatiek bijgestaan door de roomse aartsbisschop Stepinac en andere roomse geestelijken. Priesters, monniken en aalmoezeniers deden fanatiek mee aan de wreedheden tegenover de niet roomse landgenoten, waarbij ze vaak eigenhandig honderden mensen afslachtten. Veel Ustase eenheden hadden zelfs een priester of monnik als officier.

Onwetendheid

Wist paus Pius XII dan niet wat er allemaal gebeurde in de wrede wereld om hem heen? Volgens verschillende auteurs was de paus bijzonder goed op de hoogte van de gruwelijkheden die zowel in het Derde Rijk als in de bezette gebieden tegen de Joden en andere groepen mensen gepleegd werden. Een bewijs daarvoor zijn documenten van het Vaticaan zelf die gebundeld werden in de Actes et Documents du Saint Siège. Des te onbegrijpelijker dus dat hij zich hulde in stilzwijgen en het uitschot der aarde zijn afgrijselijke werk liet doen. Tot slot maakte de paus zich na de oorlog verdacht door zijn medewerking aan de vluchtroute, de zogenaamde rattenlijn, waarlangs vooraanstaande nazi’s zoals de architect van de jodenvervolging Adolf Eichmann en concentratiekamparts Josef Mengele naar Zuid Amerika konden vluchten. De benodigde paspoorten werden uitgereikt door Alois Hudal, een vertrouweling van de paus. Hoewel het niet duidelijk is in hoeverre Paus Pius XII hiervan op de hoogte was, gaf hij Hudal wel vergaande bevoegdheden, waardoor hij formeel verantwoordelijk kan worden gesteld. Er zijn ook historici die een ander beeld geven van Paus Pius XII. Op persoonlijk niveau zou hij zich hebben bemoeit met vervolgde joden, hij zou actief joden hebben laten onderduiken in kloosters en geld gegeven hebben voor een betere behandeling van joodse gevangenen.

Zwijgzaam

Toch is het beeld van een zwijgzame paus die de jodenvervolging kritiekloos heeft laten gebeuren blijven hangen. Rabbijn Shear Yeshuv Cohen uit Haifa, sprak zijn teleurstelling uit op de bisschoppensynode in 2008 in Rome over het "zwijgen van Pius" tijdens de oorlog. Volgens de Rabbijn zou Pius niet zaligverklaard moeten worden.

Als Pius XII in het openbaar met even zovele woorden tegen de jodenvervolging zou hebben geprotesteerd, dan zou hij aan Hitler’s Endlösung der Judenfrage een onverbiddelijk halt hebben toegeroepen. Een dergelijk protest in het openbaar zou zijn effect op Hitler zeker niet hebben gemist.

In Israël werd met argusogen gekeken naar het proces van heiligverklaring van paus Pius, dat door de huidige paus Benedictus in gang was gezet. Dat blijkt onder meer in het Yad Vashemgedenkcentrum in Jeruzalem, waar over Pius wordt gezegd dat hij 'zijn paleis in Rome niet verliet terwijl de gasovens dag en nacht in bedrijf waren'.

Paus Benedictus XVI heeft de zaligverklaring van zijn omstreden voorganger Pius XII voorlopig uitgesteld om de goede relatie met de joodse gemeenschap niet te verstoren. Die goede relatie lijkt nu toch wankel door opnieuw een inschattingsfout van de paus.
© 2009 - 2019 Eliezeryair, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Paus Benedictus XVIPaus Benedictus XVI bekleedde, voordat hij uitgeroepen werd tot paus, allerlei verantwoordelijke functies binnen het Vat…
Paus Benedictus en zijn condoom kwestiePaus Benedictus en zijn condoom kwestieWederom heeft Paus Benedictus een uitspraak gedaan over het aidsprobleem in het continent Afrika waardoor hij de katholi…
Online ontdopen met behulp van de website ontdopen.nlnieuws uitgelichtOnline ontdopen met behulp van de website ontdopen.nlIn december 2012 besluiten een record aantal mensen zich te laten ontdopen. Het ontdopen komt mede door de jaarlijkse ke…
De paus: het kiezen van een nieuwe pausVoor rooms-katholieken neemt de paus vanzelfsprekend een belangrijke plaats in. Maar wat als de paus, net als paus Bened…
Pausverkiezing; “wist u”Wanneer een paus is overleden, wordt er door maximaal 120 kardinalen in een afgesloten ruimte een nieuwe paus gekozen. D…
Bronnen en referenties
  • Eliezeryair.punt.nl Nederlands Dagblad NOS

Reageer op het artikel "Wankele verhouding tussen RK-kerk en jodendom"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Eliezeryair
Gepubliceerd: 26-01-2009
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!