Geschiedenis Jodendom: Abraham, Izaäk, Jakob en Mozes

Geschiedenis Jodendom: Abraham, Izaäk, Jakob en Mozes Het Jodendom is in Haran, Mesopotamië, ontstaan. Abram wordt de eerste mens die gelooft in Eén God. Hij gaat een volk stichten dat God gaat dienen. Het volk wordt de Hebreeën genoemd. Abram sluit een verbond met God en heet voortaan Abraham. Abraham besnijdt zichzelf als verbondsteken. Na Abraham volgen Izaäk en Jakob hem op. De Hebreeën komen uiteindelijk in Egypte terecht waar ze na verloop van tijd slaven worden. Mozes is het die de Israëlieten (Hebreeën) bevrijdt uit Egypte.

Oer (Ur) der Chaldeeën

Tussen Bagdad en de kop van de Perzische Golf lag ooit de stad Oer. Het was toen de hoofdstad van het Soemerische rijk. Het aantal inwoners lag tussen de 250.000 en 500.000. De economie van de stad dreef op landbouw, industrie en handel. Omstreeks 2500 voor het begin van de gewone jaartelling was het Soemerische rijk op haar hoogtepunt. Dat bleef niet zo. Elamitische horden van hoger gelegen nederzettingen vielen Soemerië aan. Oer werd met de grond gelijk gemaakt. Vele mensen vonden de dood.

Onder hen die de ramp overleefden bevond zich een Aramese nomadenfamilie die oorspronkelijk in de stad Haran woonde. Ze waren enige tijd voor de val van Oer in de hoofdstad komen wonen. Aan het hoofd van de familie stond Terach die nu met zijn familie terugging naar Haran. Daar overleed hij. Hij werd door zijn oudste zoon Abram opgevolgd.

Abram - Abraham

Abram had andere denkbeelden dan zijn vader Terach die polytheïst is. Abram geloofde daarentegen in Eén God. Hij brak met zijn vader Terach die vele afgoden diende, waarvan de maangod Sin de belangrijkste was. Er waren al monotheïstische godsdiensten zoals de Soemerische hemelgod Anoe en de Babylonische universele god Sjamasj. Maar Abrams God is geen god van de natuur, hemel of zon. Bovendien is Abrams geen lokale god. De Ene God staat los van de natuur, tijd en ruimte. Het is bovendien een ethische God waarbij gerechtigheid en rechtvaardigheid zeer belangrijk zijn.

Hoe kwam Abram tot zijn geloof? Dat is moeilijk te zeggen. Misschien speculatieve redenering of een innerlijke ervaring. Zijn redding uit Oer werd in elk geval een keerpunt in zijn geestelijke ontwikkeling. Abram ging een nieuw volk (de Hebreeën) stichten die de kennis van God in de wereld zou brengen. Daarom trok hij weg uit Haran en ging op weg naar Kanaän dat hem bij uitstek geschikt leek voor de vervulling van zijn bestemming waarvoor hij door God was uitverkoren. Kanaän was aan de ene kant een rustig land waar hij God kon dienen en aan de andere kant lag het op een kruispunt van handelsroutes in de oude wereld. Onderweg naar Kanaän bekeerde hij mensen. Dit was iets revolutionairs wat vóór Abrams tijd niet voorkwam.

Na een tijdelijk verblijf in Egypte vanwege hongersnood in Kanaän keerde Abram naar Kanaän terug en sloot God met hem een verbond. Abram werd door God uitverkoren om de mensheid te dienen. De nieuwe godsdienst was dus zowel nationaal als universeel. Het verbond werd bekrachtigd door de besnijdenis van de mannen. De naam Abram werd veranderd in Abraham (de vader van vele volkeren).

Izaäk en Jakob

Na Abrahams dood zette zijn zoon Izaäk en kleinzoon Jakob de dienst aan God voort. God hernieuwde zowel met Izaäk als Jakob het verbond. Jakob worstelde met een engel en kreeg de naam Israël (strijd met God). Deze naam zou de vervangende naam van Hebreeën worden.

Jakob kreeg 12 zonen waarvan er één, Jozef, in Egypte terecht kwam. De Hyksos waren in Egypte aan de macht. Zij waren nauw verwant met de Hebreeën. Dit maakte het mogelijk dat Jozef onderkoning werd. De Hyksos worden later verdreven door de Ahmosis. Zij zorgen ervoor dat de Israëlieten slaven werden in Egypte. De ergste fase van de onderdrukking vond plaats onder Thotmes III (1485-1450). Zijn zoon Amenofis II (1450-1421) bleek echter nog erger te zijn. De kinderen van Israël leken voorgoed vernietigd te worden. Maar toen kwam de redder Mozes.

Mozes

Mozes groeide op aan het Egyptische hof en verbleef zo verschoond van de slavernij. Hij nam het echter op voor zijn volk de Israëlieten. Weldra moest hij uit Egypte vluchten. Hij werd herder. Toen had hij een ontmoeting met God die hem gebood terug te keren naar Egypte om zijn broeders uit de slavernij te verlossen. God stelde zich aanvankelijk aan Mozes voor als 'de God van de vaderen, de God van Abraham, Izaäk en Jakob.'. Maar daar was Mozes niet tevreden mee. Toen zei God: 'Ik ben die Ik altijd zal zijn.' Dit betekent dat God altijd bij zijn kinderen zal zijn, in het verleden, heden en toekomst.

Het Joodse volk accepteerde de boodschap van God die via Mozes werd overgebracht. Na een tiental goddelijke beproevingen (de Tien Plagen) mogen de Israëlieten eindelijk Egypte verlaten. Ze werden vergezeld door niet-Hebreeuwse slaven. Toen de Egyptenaren de Israëlieten alsnog achterna kwamen werden de Egyptenaren door de Rode Zee opgeslokt. Door al deze gebeurtenissen werden de Israëlieten zeer ontvankelijk voor God. Dit blijkt uit twee passages in Exodus:

"Zingen wil ik voor de Eeuwige, want Hij is hoog verheven;
paard en ruiter stortte Hij in zee."
(Exodus 15:1)

"Wie is U gelijk onder de goden, Eeuwige?
Wie is U gelijk, verheerlijkt in heiligheid,
ontzagwekkend in roem, Wonderdoener?"
(Exodus 15:11)

In deze extase vernamen de Joden wat het ware doel van hun vlucht was, namelijk de uitverkiezing van Israël door God.

Lees verder

© 2008 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
De Joodse besnijdenis: het verbondsteken - briet milaDe Joodse besnijdenis: het verbondsteken - briet milaHet Jodendom begon met aartsvader Abraham. In Genesis 15:18 lezen we Abraham met God een verbond sloot: "Op die dag sloo…
Kabbala: Abraham kabbalist - Sefer JetziraTien generaties na Noach verscheen Abraham op het toneel. Hij was de zoon van Terach uit Mesopotamië. Terach diende afgo…
De God van Abraham, de God van Isaak en de God van JakobDe God van Abraham, de God van Isaak en de God van JakobIn de Bijbel staat dat Mozes door God geroepen wordt bij de brandende struik. God openbaart zich aan Mozes als de God va…
Wat is Briet mila - Betekenis van de Joodse besnijdenis?Wat is Briet mila - Betekenis van de Joodse besnijdenis?Abram is 99 jaar oud wanneer hij van God te opdracht krijgt zichzelf te besnijden. Dit als teken van een speciale relati…

Tehilliem: Psalm 11 - een Joodse uitlegTehilliem: Psalm 11 - een Joodse uitlegPsalm 11 beschrijft hoe Koning David een schuilplaats vindt bij HaShem (G'd). De goddelozen zullen altijd proberen te sc…
Kabbala: de noodzaak Kabbala te bestuderenOver de noodzaak Kabbala te bestuderen is door veel Kabbalisten geschreven. In dit artikel geef ik kort weer wat Kabbali…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay
  • Het jodendom - joodse godsdienst in historisch perspectief - Isidore Epstein
Jehoeda (1.614 artikelen)
Laatste update: 30-05-2021
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 2
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.