InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Noach en de Ark: Joodse commentaren en toelichtingen

Noach en de Ark: Joodse commentaren en toelichtingen

Noach en de Ark: Joodse commentaren en toelichtingen Het verhaal van Noach en de Ark is een triest verhaal. Heel de wereld is een Sodom en Gomorra avant la lettre geworden. G'd besluit om alles te vernietigen. De Meester van het Heelal is teleurgesteld. De mens heeft Hem bedrogen. De aarde is verdorven. De mens is ontaard. En het leven is slecht. Het einde van de wereld staat voor de deur. Het is G'ds wil dat de wereld niet meer gered kan worden. Hij straft de mensheid met de Zondvloed. Een vraag die Elie Wiesel stelt: “Waarom vindt er een gezamenlijke straf plaats?” De mens heeft gezondigd, maar onduidelijk is om welke zonden het gaat. Een andere vraag die Wiesel stelt is: “Waarom wordt juist Noach gered?” Elie Wiesel probeert de antwoorden op deze en andere vragen terug te vinden in de Joodse Bijbel en de Midrasj. En wat melden de Talmoed, en de commentaren van de Joodse Bijbelcommentator Rashi over Noach en de Ark?

Noach is een rechtvaardige

De naam Noach

De naam Noach betekent 'vertroosting' en 'belofte'. Zijn vader Lamech heeft hem die naam gegeven omdat hij denkt dat Noach 'nechama' (troost) zal brengen. Noach zal ons troosten over onze daden en redden uit de droefheid. G'd heeft de aarde vervloekt en de mens veroordeeld om haar te bewerken, maar volgens Lamech zal Noach die vloek gaan opheffen.

Kern van het verhaal

Noach is een rechtvaardig mens, zo meldt de Joodse Bijbel. Hij is een vertrouweling van G'd. Noach krijgt de opdracht van G'd om een ark te bouwen om de Zondvloed te kunnen overleven zodat het menselijk geslacht zal blijven voortbestaan. Dat is kern van het verhaal: enerzijds de wroeging van G'd, anderzijds het herwonnen vertrouwen. Noach speelt hierbij de hoofdrol. G'd beschermt hem omdat hij goed is terwijl de andere mensen het slachtoffer zijn omdat ze slecht zijn.

Wat zegt de Midrasj over het Bijbelverhaal?

G'd spreekt over corruptie van het vlees, van de zeden, van het leven. Dit leidt tot diefstal, geweld, verkrachting, haat, minachting van de ander. De Talmoed meldt dat de mensen zonder G'd of gebod leefden. Maar wie zijn de schuldigen en wie de slachtoffers? Hoe komt het dat G'd met een collectieve straf komt? Volgens de Talmoed kwam dat omdat er weinig liefde en respect voor elkaar was.

Maar als Noachs tijdgenoten nu eens minder slecht zijn dan wordt gesuggereerd, is Noach dan minder groot? De Joodse Bijbelcommentator Rashi stelt dat Noach weliswaar rechtvaardig is, maar geen groot rechtvaardige. Hij is slechts beter dan de anderen, die nog niet eens zo heel slecht zijn.

Wie is Noach?

Noach doet wat G'd wil

Volgens de Joodse Bijbel is Noach erg gelovig en g'dvruchtig. Hij doet wat G'd wil. De Talmoed gaat wat dieper op hem in. Er liggen tien generaties tussen Adam en Noach. Na de zonde van Adam luisteren de dieren niet meer naar de mens. Met Noach komt daar verandering in. De dieren zien de mens weer als hun meester. Ook de natuur, die van slag is na de zonde van Adam, herstelt zich weer. Zelfs de tijd raakt van slag door de zonde van Adam; mensen beleven hun kinderjaren niet omdat ze oud geboren worden.

Deugden en gaven

Noach is niet alleen een godsdienstig mens. Hij is ook de uitvinder van het gereedschap en de ploeg. Verder vertelt de Midrasj dat Noach besneden geboren wordt, dat hij intelligent is, alle talen spreekt, medicijnen studeert en daarover een boek schrijft met behulp van ingeving door de engel Rafaël. Deze engel geeft hem ook een boek met instructies hoe de Ark te bouwen.

Joodse wijzen twijfelen over Noach

Volgens sommige Joodse wijzen heeft Noach een gebrek aan vertrouwen in G'd. Zijn geloof is ontoereikend. Zo gelooft Noach niet echt in de Zondvloed en wacht tot het water aan zijn enkels staat alvorens de Ark binnen te stappen. Maar Noach moet door G'd gered worden anders kan Mozes later niet op het toneel verschijnen. Andere commentatoren verwijten Noach juist blindelings naar G'd te luisteren. Weer anderen zeggen dat hij egocentrisch is omdat hij niet zoals Mozes opkomt voor andere mensen. Noach zwijgt en beklaagt zich niet bij G'd. Hij denkt alleen aan zijn eigen welzijn. Wat voor rechtvaardige is hij eigenlijk?

Noach verandert

Noach verandert na de ramp. Hij stelt zich open voor de betekenis ervan. Hij is een ander persoon geworden. De Talmoed meldt dat Noach geen nieuwe kinderen meer wil. Hij wil niet dat ze opnieuw vernietigd worden. Hij heeft drie zonen en twee dochters. Hij zorgt goed voor ze als vader. Ook met andere mensen gaat hij hartelijk om. Hij begint een nieuw leven op te bouwen op de ruïnes. Voor de Zondvloed is Noach een rechtvaardige en perfecte man. Hij wordt daarom 'iesj tsaddiek we tamiem' (en rechtvaardige en perfecte man) genoemd. Na de Zondvloed is hij niet meer perfect. Hij heeft geen titel meer en heet alleen nog Noach. Hij is een man zonder problemen geworden en prettig in de omgang.

Gebeurtenissen na de Zondvloed

Na de Zondvloed brengt Noach een offer aan G'd. G'd antwoordt dat er nooit meer een Zondvloed zal plaatsvinden en bevestigt dat met een regenboog. Daarna plant Noach een wijnstok. Hij drinkt de wijn en wordt dronken. Zijn zoon ziet hem naakt in de tent. De Joodse wijzen zien dit niet graag: een rechtvaardige die dronken wordt.

Waarom noemt de Joodse Bijbel hem dan toch een rechtvaardige? Dat komt omdat hij naar G'd luistert door de Ark te bouwen en niet naar de mensen die hem uitlachen. Noach helpt samen met zijn vrouw en kinderen de levende wezens. Hij weet goed hoe met de dieren om te gaan. G'd geeft de instructies en Noach luistert braaf. Na de Zondvloed is Noach in de war. Twee gevoelens overheersen bij hem: woede en dankbaarheid. Hij voelt zich ook schuldig en eenzaam. Hij heeft alleen zijn familie gered en niet de andere mensen. Na de ramp vlucht hij in drank en dromen. Hij is bang voor de werkelijkheid en voor de mensen. Hij zoekt troost bij G'd. De familie Noach houdt zich aan de zeven Noachidische geboden, hoewel zoon Shem de Tora bestudeert.

Uiteindelijk is Noach een 'incomplete rechtvaardige,' hij vormt een schakel tussen generaties. Na Noach komt Abraham, de eerste Jood. Terwijl Noach alles gelaten over zich heen laat komen, tekent Abraham protest aan tegen het tragische lot (van Sodom en Gomorra).

Nadere toelichting op de bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

De Tora beschrijft in detail de deugden van Noach

In Genesis 6:9 staat dat Noach een rechtvaardig man is en perfect is in zijn generatie; hij wandelt met G'd. De Joodse wijzen verdelen de mitswot in twee categorieën: (1) de plichten t.a.v. G'd en (2) de verhouding met onze naasten. Bij sommige mensen ligt de nadruk op de plichten t.a.v. van G'd, terwijl bij anderen de nadruk ligt op de verhouding met de medemens. Voor Noach geldt dat beide even belangrijk zijn. Om die reden wordt hij een tzaddiek (rechtvaardige) genoemd. De Joodse Bijbelcommentator Rashi beschouwt Noach echter niet als 'rabboteinoe' (onze leraren) omdat hij in vergelijking tot Abraham een minder grote tzaddiek is. Noach is 'slechts' een rechtvaardige in zijn generatie. Toch zijn er Joodse wijzen die Noach wel als 'rabboteinoe' beschouwen omdat je niet mag speculeren over een andere generatie.

Het verband tussen het onrecht op aarde en de Zondvloed

In Genesis 6:13 staat dat G'd besluit om een een einde te maken aan het leven van alle mensen omdat de aarde door hen vol onrecht is. Volgens Rashi is het onrecht diefstal, G'd besluit op basis van diefstal het leven op aarde te vernietigen. Het Hebreeuwse woord voor 'diefstal' is 'gezel' (גזל). Dit woord heeft een numerieke waarde van 40. Dit komt overeen met de 40 dagen intense regen gevolgd door 150 dagen van overstromingen voordat het waterniveau weer begint te dalen. Dit is in totaal 190 dagen. Het getal 190 komt overeen met de numerieke waarde van het Hebreeuwse woord 'keitz' (קץ) dat 'einde' betekent. Dus het 'einde van al het leven' wordt bepaald door een straf van 190 dagen.

De bouw van de Ark duurt 120 jaar

De bouw van de Ark (Genesis 6:14) duurt volgens Rashi 120 jaar omdat Noach de Ark alleen bouwt, dus heeft hij zoveel tijd nodig. Maar Rashi meldt ook dat in de Talmoed staat dat Noachs zoon Shem meehelpt dus moet het korter geduurd hebben. De Lubavitcher Rebbe van de Chabadbeweging stelt vervolgens de vraag 'Als Noach een verplichting heeft iets te doen en hij stelt een andere Noachied aan om mee te helpen, heeft Noach dan zijn taak vervuld?' De bouw van de Ark kan betekenen dat Noach moet overleven óf het kan betekenen dat hij andere mensen moet waarschuwen voor de ramp. Voor overleven mag hij hulp vragen zodat de bouw van de Ark sneller af is. Moet hij echter andere mensen overtuigen hun leven te verbeteren dan zijn de 120 jaar nodig.

Voedsel om te overleven

In Genesis 6:21 draagt G'd Noach op om voldoende voedsel mee te nemen in de Ark voor zijn familie en de duizenden dieren. De Talmoed (Yoma 80a) verklaart dat het voedsel niet groter is dan een kippenei. Dat is het grootste stuk dat een mens kan doorslikken. Dus de maaltijden zijn niet groter dan een ei zodat alle wezens op wonderbaarlijke manier kunnen overleven. Noach vertrouwt hierbij geheel op G'd.

Praktische les uit G'ds bevel aan Noach om de Ark binnen te gaan

In Genesis 7:1 zegt G'd tegen Noach om samen met zijn gezin de Ark binnen te gaan. Het Hebreeuwse woord voor 'Ark' is 'teivah', dat ook 'woord' betekent. Hashem bedoelt hiermee te zeggen dat de Joden de woorden van de Tora en gebed moeten 'binnengaan'. Op die manier vervullen ze op spirituele wijze het bevel dat G'd aan Noach geeft.

Alle dieren in de Ark

In Genesis 7:14 staat dat alle dieren in de Ark zijn. Wat is dan zo speciaal aan de Messiaanse periode wanneer de wolf en het lam naast elkaar leven (Jesaja 11:6)? In de tijd van Noach is sprake van nood. In zo'n situatie worden vijanden vrienden. In de tijd van de Masjiach (Messias) is er geen sprake meer van vijandschap.

Blad van een olijfboom

In Genesis 8:1 staat dat de duif een blad brengt van een olijfboom. Waarom juist deze boom? Door het immorele gedrag van de mensen en dieren verliezen ze hun identiteit. Olijfolie kan niet gemengd worden met andere vloeistoffen. De boodschap is dat de mensheid haar gedrag moet verbeteren zodat ze hun identiteit niet verliezen.

In een vallei in het land Shinar

In Genesis 11:2 staat dat alle wereldbewoners zich vestigen in een vallei in het land van Shinar. G'd heeft beloofd nooit meer het leven op aarde te zullen vernietigen. Maar G'd heeft volgens de Gemara (Sotah 11a) niet beloofd dat hij geen natie of groep mensen zal vernietigen. Daarom vestigen de mensen zich op één plek om te voorkomen dat Hashem een bepaalde groep opnieuw zal treffen met een zondvloed.

Lees verder

© 2017 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Torastudie 13: Noach en de Ark - Genesis (6:9-14)Torastudie 13: Noach en de Ark - Genesis (6:9-14)In Genesis 6:9-14 wordt verteld dat Noach de enige rechtvaardige is op aarde. God besluit om de mensheid te vernietigen.…
Wordt vegetarisme in de Jodendom aangemoedigd of ontmoedigd?Vegetarisme is geen gebod in het Jodendom. Toch mocht Adam alleen vruchten en groente eten. Er staat nergens dat hij vle…
Noachieden: de Zeven Wetten van NoachNoachieden: de Zeven Wetten van NoachOp de berg Sinaï ontving het Joodse volk van God de Tora met 613 verplichtingen (mitsvot). De rest van de mensheid kreeg…
Boekrecensie: Bijbels eerbetoon - Elie WieselrecensieBoekrecensie: Bijbels eerbetoon - Elie WieselBijbels eerbetoon is een boek van Elie Wiesel waarin Bijbelse verhalen worden verteld conform de Joodse traditie. De vol…
Joodse Bijbel: Noach en de ZondvloedJoodse Bijbel: Noach en de ZondvloedNoach en zijn familie zijn de enige rechtvaardige en vrome mensen op aarde. Omdat de rest van de mensheid in corruptie l…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/2819532/jewish/Dvar-Torah-Questions-and-Answers-on-Noach.htm
  • Mijn liefde voor de profeten – Elie Wiesel
  • Tenach

Reageer op het artikel "Noach en de Ark: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 18-07-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!