Joods medische ethiek: verwarde personen en naleving Tora

Joods medische ethiek: verwarde personen en naleving Tora Anno 2020 komen steeds meer verwarde mensen zonder zorg te zitten. Dit komt mede door de coronacrisis. Dit leidt tot situaties waarbij deze personen een gevaar voor zichzelf of voor anderen kunnen vormen. Daarbij overtreden ze vaak de wet. Meestal zijn verwarde mensen psychotisch tijdens hun daad. Ze zijn daarom ontoerekeningsvatbaar en kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden voor hun misdaad. Hoe kijkt de Tora (Joodse wet – Halacha) aan tegen verwarde personen? Kunnen en moeten zij G'ds wetten naleven of zijn zij daarvan gevrijwaard? Het antwoord ligt gelegen in de graden van ernst van de psychose. Sommige mensen zijn constant psychotisch en kunnen daardoor niet verantwoordelijk worden gehouden voor hun daden, zelfs soms niet voor een gruweldaad als moord. Zij kunnen G'ds wetten simpelweg niet naleven. Andere personen zijn tijdelijk psychotisch en zijn in goede doen wel verantwoordelijk voor hun daden. Zij kunnen en moeten Gods wetten in niet-psychotische toestand wel naleven.

Steeds meer verwarde personen in Nederland o.a. door de coronacrisis

In 2020 is door de coronacrisis het aantal verwarde mensen toegenomen. Dit komt omdat er onvoldoende zorg is en mensen geen dagbesteding meer hebben.

Sinds 9 oktober 2020 is er een landelijk meldpunt in werking getreden waarbij mensen zorgwekkend gedrag kunnen melden van verwarde personen. Ze kunnen 0800-1205 bellen. Het gaat om niet-acute situaties.

Wat is een psychose?

Tijdens een psychose ervaart een individu de wereld als vreemd en angstaanjagend. Er worden bijzondere zaken opgemerkt die gezonde personen niet ervaren. Het is lastig om andere mensen te begrijpen en te vertrouwen. Vaak wordt een psychose omschreven als een droom of nachtmerrie terwijl men wakker is. Tijdens een psychose kan men stemmen horen (hallucinaties) en/of last hebben van wanen (bijvoorbeeld denken dat je achtervolgd wordt). Ook kan het individu erg in de war zijn. Psychoses kunnen enkele weken tot maanden duren. Maar het kan ook al na een paar dagen voorbij zijn. Sommige mensen maken slechts één keer een psychose in hun leven mee, terwijl anderen er constant door geplaagd worden. Om psychoses te onderdrukken worden antipsychotica gebruikt.

De definitie van een psychotisch persoon (shoteh) volgens de Halacha (Joodse wet)

De Halacha, Joodse wet, maakt een zorgvuldig onderscheid in de ernst van de psychotische toestand van verwarde personen. Dit is van belang om na te gaan in hoeverre verwarde personen verplichting en verantwoordelijkheid hebben t.a.v. de Joodse wet (voor Joden) c.q. Noachidische geboden (voor niet-Joden).

Hazal definieert de volgende drie categorieën van een psychotisch persoon:
  1. Shoteh gamur (helemaal krankzinnig): misschien het beste geïllustreerd door de chronische schizofrene patiënt, waarvan de prognose slecht blijft en waarvan de basisfunctie zelden wordt hersteld.
  2. Shoteh die 'itim halim itim shoteh' toont (die niet constant in psychotische toestand verkeert): bijvoorbeeld de manische depressieve of bipolaire patiënt, voor wie de prognose over het algemeen goed is en wie kan beschouwd worden als eenzaam en bekwaam wanneer hij niet in psychotische toestand verkeert.
  3. Shoteh le-davar ehad (die in slechts één domein krankzinnig is maar verder goed functioneert): hij denkt bijvoorbeeld achtervolgd, vergiftigd, geïnfecteerd, bedrogen te worden, of ziek te zijn. Dit individu kan verplichting en verantwoordelijkheid t.a.v. de wet nakomen.

Minder duidelijke gevallen van verwarde personen volgens de Halacha (Joodse wet)

De Halacha heeft meer moeite met het definiëren van psychotische personen waarbij de situatie helemaal niet zo duidelijk is. Halachische literatuur bevat honderden responsa die betrekking hebben op gevallen van verschillende soorten psychische aandoeningen met verschillende graden van ernst, zoals depressie en mania, megalomanie en diverse andere aandoeningen. Rabbi Moshe Mordechai Farbstein beperkt zich in zijn artikel 'Psychiatry and Halacha Psychotics and Retarded Persons' tot drie staten van verstandelijke verwarring die niet zo extreem of duidelijk zijn.
  1. “verschillende psychiatrische stoornissen die slechts in één specifieke materie uitgedrukt worden, in een duidelijk omschreven gedragsgebied, waarbij de betrokkene in alle andere zaken volkomen normaal en rationeel optreedt”;
  2. “een persoon die een gedeeltelijk achterstand heeft en een beperkte mate van begrip en onderscheid bezit”;
  3. “een tijdelijke stoornis die voortvloeit uit een externe oorzaak, zoals de invloed van drank en drugs.”

Verplichting en verantwoordelijkheid t.a.v. de Joodse wet en de Noachidische geboden

Ieder mens is volgens de Joodse Bijbel (Tenach) verplicht om G'ds wetten na te leven. Voor Joden geldt hierbij de Tora met 613 mitswot, terwijl voor niet-Joden de zeven Noachidische geboden gelden.

Voor individuen die psychotisch zijn gelden de geboden niet. In Talmoedische en Rabbinale discussies die constant gevoerd worden, worden deze mensen vaak vergeleken met "de heresh (doofstomme mensen) 1 en de qatan (minderjarige), zijn zijn lav benei da'at (mensen met beperkingen)" - zie bijvoorbeeld in Yevamot 99b; Menahot 93a; Hullin 13a; Erkhin 2a, 5b; Rashi, Hagiga 2a. Hen ontbreekt het aan kritisch vermogen om basiswerkzaamheden in het dagelijks leven uit te voeren of zich sociaal aan te passen. Zij kunnen de situatie niet goed inschatten en daar adequaat naar handelen. Om die reden hoeven c.q. kunnen zij niet de wetten van G'd na te leven. Ook zullen ze daarom niet gestraft worden door G'd. Onder bepaalde omstandigheden straft G'd hen zelfs niet voor moord.

Maar zodra er geen sprake meer is van een psychose en individuen normaal kunnen functioneren, geldt naleving van de goddelijke wetten wel degelijk.

Dwangmedicatie?

Zijn mensen die psychotisch gevoelig zijn verplicht medicatie in te nemen? Kunnen ze dwangmedicatie krijgen? Volgens Rabbijn Farbstein moet dwangmedicatie gegeven worden in situaties waarbij het individu een gevaar voor zichzelf en/of voor anderen vormt.

Voetnoot

1 De term 'doofstom' die in de Talmoed en in Rabbinale discussies wordt gebruikt lijkt tegenwoordig niet meer bon ton omdat mensen die aan deze beperking leiden zich daardoor gekwetst voelen. De hedendaagse termen die gebruikt worden zijn prelinguaal doof of vroegdoof, maar deze zijn nog niet zo ingeburgerd. De term 'doofstom' wordt anno 2020 nog steeds algemeen gebruikt en voldoende geaccepteerd en lijkt gebruik daarom te rechtvaardigen.

Tegenwoordig zijn er educatieve technieken die mensen met een beperking op het gebied van horen en praten kunnen helpen. Daardoor zijn ze minder beperkt en moeten ze wel (een aantal van) G'ds wetten naleven. "Toch moet men er terdege rekening mee houden dat alle hoortoestellen hun beperkingen hebben en dat zij nooit zo goed zullen kunnen werken als het normaalhorende oor. Een slechthorende wordt dus, zelfs met de beste hoortoestellen, nooit normaalhorend." Dit houdt in dat ze toch in enige mate beperkt blijven. Ook beheersen niet alle dove mensen gebarentaal. Afasie (taalstoornis) kan bij dove mensen leiden tot problemen bij het gebruik van gebarentaal.

Lees verder

© 2017 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Bijbel (Tenach) - Halacha & HaggadaBijbel (Tenach) - Halacha & HaggadaDe Bijbel is de bron en uitgangspunt van het Jodendom. In de loop der eeuwen is er enorme Joodse literatuur ontstaan die…
Kabbala als integraal onderdeel van de ToraHet Jodendom is gebaseerd op de Openbaring op de Sinaï toen de Tora aan Israël werd gegeven. De historische gebeurtenis…
Wat is de Tora? - de Geschreven en Mondelinge ToraDe Tora is de as waar omheen het Jodendom draait. Als je wilt weten wat de Joodse benadering is inzake een bepaalde kwes…
Talmoed: Wat is een Joodse (Talmoed)geleerde?Talmoed: Wat is een Joodse (Talmoed)geleerde?De elite binnen het Joodse volk wordt gevormd door de Joodse geleerden. Iedere religieuze Jood droomt ervan om een (Talm…

De mens als beeld van God in de theologie van de Vroege KerkDe mens als beeld van God in de theologie van de Vroege KerkIn het eerste boek van de Bijbel, in Genesis, wordt de schepping beschreven. Op de zesde dag schiep God de mens naar zij…
De mens als beeld van God in het Nieuwe TestamentDe mens als beeld van God in het Nieuwe TestamentVolgens de Bijbel is de mens geschapen naar het beeld van God, Imago Dei. In het scheppingsverhaal van Genesis staat dat…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • http://nos.nl/artikel/2159265-aantal-meldingen-over-verwarde-personen-weer-fors-gestegen.html
  • http://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/psychose#wat-is-psychose
  • http://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/psychose#welke-medicijnen-worden-gebruikt-bij-psychose
  • http://98.131.138.124/articles/FIC/43.asp – Psychiatry and Halacha Psychotics and Retarded Persons – Rabbi Moshe Mordechai Farbstein Rabbinic Court, Netanya Rosh Kollel Imrei David
  • http://www.daat.ac.il/daat/kitveyet/assia_english/strous-1.htm – Halakhic Sensitivity to the Psychotic Individual: the Shoteh – Rael Strous, M.D. Senior Psychiatrist, Be'er Ya'aqov Mental Health Center Sackler School of Medicine, Tel Aviv University
  • http://dsq-sds.org/article/view/423/593
  • http://www.kno.nl/index.php/patienten-informatie/oor/hoortoestellen/
  • https://nos.nl/artikel/2351665-landelijk-meldpunt-verwarde-personen-moet-duidelijkheid-bieden.html
  • https://nos.nl/artikel/2333464-politie-rukt-in-coronatijd-vaker-uit-voor-verwarde-personen-en-zwervers.html
Jehoeda (1.615 artikelen)
Laatste update: 27-10-2020
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 10
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Schrijf mee!