Joden in Nederland: 1516-1621 Reformatie en de Joden

Joden in Nederland: 1516-1621  Reformatie en de Joden Tegelijkertijd met de Reformatie raakten verschillende renaissancegeleerden in Italië geïnteresseerd in oude Joodse teksten. Ze probeerden het Hebreeuws machtig te worden en niet langer gebruik te maken van 'vertalingen' die Joodse bekeerlingen hadden gemaakt. Ze kregen les van Joodse geleerden en kregen zo een wat positievere kijk op het Jodendom en de Joden. Humanisten hoopten de Joodse argumenten te kunnen weerleggen en hen te bekeren tot het christendom. Sommigen zagen in de Kabbala een bevestiging van de waarheid van het christendom. Anderen vonden het irrationele onzin of een bevestiging waarom Joden zo hardnekkig waren.

Humanisten Erasmus

Erasmus was een humanistische tegenstander van de studie van het Hebreeuws en de Joodse literatuur. Volgens hem werd een gedoopte Jood nooit een volkomen christen. Hij wilde zelfs de Tenach overboord gooien indien daarmee de invloed van het Jodendom gestopt kon worden. Het humanisme heeft weinig positiefs voor de toenmalige Joden opgeleverd.

Reformatie Maarten Luther/Johannes Calvijn

Maarten Luther

De Reformatie was aanvankelijk positiever over het Jodendom. Maarten Luther herinnerde christenen eraan dat Jezus zelfs Joods was. Dit had tot een nieuwe toenadering kunnen leiden. Maar Luther heeft verder nooit iets positiefs over Joden gezegd. Hij keerde zich zelfs uiterst fel tegen het Jodendom. Joden hadden volgens hem geen toekomst. Hij stelde Joden gelijk met de papen, de Turken, de duivel, en de handlangers van de antichrist.

Johannes Calvijn

Bij Johannes Calvijn speelden Joden een veel minder grote rol in zijn gedachtegoed. Het stelde de Joden tot negatief voorbeeld voor wat er gebeuren kan met mensen die Gods uitverkiezing niet naar waarde schatten. Ook sprak hij over de blindheid van Joden. Toch heeft hij zijn volgelingen nooit opgeroepen Joden te haten.

Het christelijk tolerantiedebat en de Joden

De hervorming heeft de Joden weinig goeds gebracht. In het tolerantiedebat speelden Joden een ondergeschikte rol. Joden hadden in de 'tolerante' maatschappij van Erasmus geen plaats omdat ze als mensen verstoken waren van rationaliteit en omdat het niet-christenen waren. Toch is de uiteindelijke verdraagzaamheid jegens Joden alleen te begrijpen uit de in het tolerantiedebat geopperde beginselen. In de zestiende eeuw was het moeilijk om de wereld in andere dan godsdienstige termen te beschouwen. Het autonome, individuele geweten in min of meer directe communicatie met God plaatste de mens gedeeltelijk boven alle godsdienstige en sociale ruzies. In principe was er ook plaats voor andersdenkenden zoals Joden.

Portugese nieuw-christenen in Holland

Portugese nieuw-christenen vestigden zich in 1592 of 1593 in de Republiek. Ze hadden recht gekregen om handel te drijven. Een kleine groep nieuw-christenen vestigde zich in Amsterdam. De redenen voor de vestiging waren angst voor de Inquisitie en economische overwegingen. De Joden wilden op religieus gebied met rust gelaten worden.

De eerste uitingen van Joods leven dateren pas van na 1602. Steeds meer Portugezen gingen zich als Jood openbaren. Naast Amsterdam probeerden ze ook toestemming te krijgen zich in andere Hollandse steden te vestigen, zoals Alkmaar, Haarlem en Rotterdam.

In Amsterdam werd Beth Jacob (in 1608?) opgericht. Dit was de eerste Joodse gemeente. In 1612 werd een tweede gemeente opgericht: Neveh Salom. In 1618 splitste de Beth Jacob gemeente en werd Beth Israël opgericht. In 1614 kochten Beth Jacob en Neveh Salom een stuk grond voor een begraafplaats.

De verhouding tussen Joden en christenen in Amsterdam kenmerkten zich door nieuwsgierigheid. In 1608 werd in de Latijnse school een godsdienst dispuut gehouden tussen de gereformeerde predikant Hugh Broughton en dr. David Farar waarbij de eerste probeerde Farar te overtuigen dat Jezus de messias was. Doel van het dispuut was om Joden te bekeren. Echte bekeringen vonden ook een enkele keer plaats.

Lees verder

© 2014 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Verschil kerkhervormers Johannes Calvijn en Maarten LutherVerschil kerkhervormers Johannes Calvijn en Maarten LutherEr is een beeldvorming ontstaan over Johannes Calvijn die totaal niet overeenstemt met de werkelijke persoon. Nu nog wor…
Geschiedenis: de reformatie van de kerkGeschiedenis: de reformatie van de kerkDe reformatie in de kerk een paar honderd jaar geleden heeft erg veel invloed gehad. Door deze reformatie kennen we tege…
Kinderspel in de zestiende eeuwKinderspel in de zestiende eeuwDe zestiende eeuw was de eeuw van de reformatie. Twee grote kerkhervormers traden naar voren, Calvijn en Luther. De twee…
Achter de dijken: onderzoek naar invloed van de ReformatieAchter de dijken: onderzoek naar invloed van de ReformatieIn het tv-programma 'Achter de dijken' van KRO/NCRV doet presentator Leo Blokhuis in de eerste serie in 2017 onderzoek n…

De Mormonen en stamboomonderzoekDe Mormonen en stamboomonderzoekDe Mormonen houden het grootste genealogische archief ter wereld bij. Bovendien hebben zij de door hun ingescande akten…
Het schimmige Opus DeiHet schimmige Opus DeiOpus Dei is een personele prelatuur van de Rooms-Katholieke Kerk. Een religieuze organisatie die in het leven is geroepe…
Bronnen en referenties
  • Geschiedenis van de Joden in Nederland - J.C.H. Blom, R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.)
Jehoeda (1.615 artikelen)
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Schrijf mee!