InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Het Achttiengebed: de dynamiek van het gebed

Het Achttiengebed: de dynamiek van het gebed

In dit artikel bespreken we de dynamiek van het Achttiengebed. We doen dit aan de hand van een aantal vragen die gesteld worden in het boek 'Elke Morgen Nieuw' van de B. Folkertsma-Stichting voor Talmudica. Vragen die aan de orde komen zijn o.a. 'Hoe kan de mens God zegenen?' 'Heeft God ons gebed nodig?' Ook wordt gekeken naar de verschillende spanningsvelden die de brachot 'onder stroom' houden.

Hoe kan de mens God zegenen?

God is de bron van alles, dus ook van de brachot (zegens). Hoe kan de mens God dan zegenen? Er zijn hier twee antwoorden op mogelijk:
  1. 'Baroech ata Adonai' zou vertaald moeten worden met 'Vol van zegening zijt Gij, Heer.'
  2. Het gebod om God te zegenen komt in Deuteronomium 8 vers 10 voor. Daarvoor was het God die altijd zegende. Het gaat om een wederkerige relatie.

Heeft God onze zegen nodig?

Volgens Adin Steinsaltz heeft God geen zegen nodig, maar gaat het gebed erom de overvloed van het goed dat Hij over de wereld uitstort niet doet ophouden. Heschel meldt dat God niet alleen wil zijn, maar de mens als partner wil hebben.

Welke soorten brachot zijn er?

Volgens Maimonides zijn er drie soorten brachot:
  1. brachot van het genieten
  2. brachot van de geboden
  3. brachot van dank; de brachot van dank bestaat uit: lof, dank en beden.

De Schepper wil dat we steeds aan Hem denken en ontzag voor Hem hebben. Daarom zijn er brachot nodig. Heschel meldt dat de bron van het gebed is 'het gevoel voor de wonderen die dagelijks om ons heen zijn, het gevoel voor de voortdurende zich voordoende wonderen'. De betekenis van de brachot is dat we alles in de wereld met God in verband moeten brengen, zowel het goede als het slechte. We moeten eer bewijzen aan wie eer toekomt. Hoda'a betekent niet alleen dank maar ook erkenning.

De vorm van de brachot

Er zijn drie vormen brachot:
  1. de korte bracha
  2. de lange bracha
  3. de brachot die deel uitmaken van een snoer van brachot

Er zijn korte brachot van het genieten, van de dank en van de geboden. De lange brachot behelzen meestal een verwerving van dank, lof en beden. De brachot die deel uitmaken van een snoer van brachot is kenmerkend voor alle hoofdgebeden: het Achttiengebed, het Shema, het gebed na de maaltijd. De brachot openen met baroech (gezegend) en sluiten met baroech. Sommige openen of sluiten niet met baroech.

Onze Vader Onze Koning

In het Achttiengebed zijn tal van polariteiten herkenbaar. Eén daarvan is: Onze Vader Onze Koning. God is enerzijds Vader die nabij, intiem, zorgend, vergevend is. Anderzijds is God Koning die onbenaderbaar, ver, machtig, rechtsprekend is. Beide dimensies zijn in God verenigd.

Samenspel van sleutelbegrippen

In alle gebeden is sprake van een samenspel van primaire, secundaire en tertiaire sleutelbegrippen. Deze nuanceren elkaar in steeds andere combinaties. In de ene bracha is een bepaald woord een primair sleutelwoord. In een andere bracha of gebed is het een secundair sleutelwoord.

De maat van het recht en de maat van het erbarmen

Het gebruik van de naam Adonai (Heer) betreft de dimensie van het erbarmen (rachamiem). De naam Elohiem betreft de dimensie van het recht (dien). Deze twee maatstaven (midot) zijn in God verenigd. Het spanningsveld tussen dien en rachamiem komt in het Achttiengebed steeds weer terug. Dit wordt teruggevonden in de inhoud van de brachot.

De wisselwerking van de 2de en 3de persoon in het spreken tot God

Koning staat tot Vader als Hij tot Jij. God wordt in vele gebeden aangeduid als Hij of Jij. In het Hebreeuws is de tweede persoon 'de aanwezige' persoon en de derde persoon 'de verborgen' persoon. Wanneer men zegt 'Gezegend Gij Heer' staat God voor ons. Wanneer we zeggen 'Koning der wereld' staat Hij niet meer voor ons. In het eerste geval voelen we God dichtbij. In het tweede geval voelen we een afstand. In het Achttiengebed wordt in de eerste bracha over Gods koningschap getuigd. De overige bracha staan weer in de tweede persoon.

Verklaring versus interpretatie

Volgens een Joodse overlevering laat de Bijbel 600.000 interpretaties toe: één voor elke Jood die uit Egypte trok. Elk mens is subjectief. Maar wat is het onderscheid tussen legitieme en illegitieme interpretaties? Als niet legitiem worden duidingen ervaren die zich niet in het organisch groeiende weefsel voegen. Het zijn vreemde lichamen. Daar komt bij dat Gods Woord nooit geheel te vatten is voor mensen. Er komt nooit een einde aan interpretaties. Er is zelfs een rijkdom aan tegenspraken die geaccepteerd worden. Het verschil tussen verklaringen en interpretaties is dat verklaringen alleen gelden voor de periode van ontstaan van een tekst, terwijl interpretaties voor alle tijden gelden. De gebruiksgeschiedenis heeft evenveel waarde als de ontstaansgeschiedenis.

Enkeling en gemeenschap

De gebeden en beden zijn in het meervoud geformuleerd omdat in Israël ieder borg staat voor ieder. Toch is het gebed in de eerste plaats een gebeurtenis in de ziel van de enkeling. Het lot van de gehele gemeenschap hangt af van het gedrag van één enkele individu. In het Achttiengebed komen zowel brachot voor waar de hele gemeenschap centraal staat als ook het individu.

Israël en de volken

Hoewel de indruk wordt gewekt dat het Achttiengebed alleen over Israël gaat, is het tevens een gebed van Israël als deel van de wereld waarbij Israël een speciale taak heeft. De wereld vraagt Israël twee dingen:
  1. Om deel te mogen nemen aan wat God schenkt.
  2. De taak van Israël om Zijn Naam aan de wereld bekend te maken.

Wat Israël opgedragen of beloofd wordt geldt voor de hele mensheid.

Gebed als dialoog

Bij het gebed gaat het erom dat de mens steeds weer herinnerd wordt mede te werken aan een rechtvaardige wereld. In Psalm 3:5 staat: Met mijn stem roep ik tot de Heer en Hij antwoordt mij vanaf Zijn heilige berg. Het gaat om het spanningsveld tussen eigen noden, verlangens en bezorgdheden en de richtlijnen die God in de Tora geeft.

Lees verder

© 2013 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De relatie tussen psychotherapie en gebed, het AchttiengebedDe relatie tussen psychotherapie en gebed, het AchttiengebedPsychotherapie en gebed lijken op het eerste gezicht niet veel met elkaar te hebben. Bij nader inzien zijn er toch overe…
Boekrecensie: Joodse traditie als permanent leren  I. AbramrecensieBoekrecensie: Joodse traditie als permanent leren I. AbramTegenwoordig ontkomt de moderne maatschappij niet meer aan een leven lang leren. Het Joodse volk doet dit permanente ler…
Joods gebed: bidden tot God vereist concentratieJoods gebed: bidden tot God vereist concentratieHet goed uitspreken van een gebed is niet eenvoudig. Het eist van ons intensieve concentratie. We vervallen heel gemakke…
Joods gebed: zal ons gebed worden verhoord?Joods gebed: zal ons gebed worden verhoord?Soms heb je het gevoel dat je gebeden niet verhoord worden. We denken dan al snel dat het geen zin heeft om tot God te b…
Joodse (Hebreeuwse) termen: het gebed en de spijswettenHet Jodendom kent zijn eigen Hebreeuwse termen voor verschillende religieuze handelingen. In dit deel behandel ik het ge…
Bronnen en referenties
  • Elke Morgen Nieuw - B. Folkertsma-Stichting voor Talmudica

Reageer op het artikel "Het Achttiengebed: de dynamiek van het gebed"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Bidden
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!