InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Religie > Jozef de Rechtvaardige: Joodse commentaren en toelichtingen

Jozef de Rechtvaardige: Joodse commentaren en toelichtingen

Jozef de Rechtvaardige: Joodse commentaren en toelichtingen De geschiedenis van Jozef handelt over dromen en dromers. Het gaat om liefde en haat, eerzucht en afgunst, roem en wrok. Alleen de hartstochtelijke liefde tot God ontbreekt. Het verhaal speelt zich af op het niveau van psychologische verwikkelingen of politiek complot. God is afwezig. Deze is slechts ooggetuige. Om Jozef moeten we tegelijk lachen en huilen. Jozef maakt een reeks van metamorfoses mee. Hij wordt van lievelingszoon tot slachtoffer van de gunsten die hem verleend worden; van een arme emigrant tot een rijk persoon, etc. Hij kan als 'selfmade' man zich alles veroorloven. Jozef is de opperste vervoering voor het Joodse kind. Het onmogelijke is mogelijk bij Jozef. Hij is de Rechtvaardige. Wat maakt hem die titel waardig?

Wat voor mens is Jozef?

In de Tora staat dat Jozef als eenling wordt behandeld met een eigen lotsbestemming. Er zijn veel details over zijn leven: de geboorte, de relatie met zijn vaders en broers, zijn avonturen in de woestijn en Egypte. Niets wordt achterwege gelaten. Alles is ook zeer doorzichtig zonder mystiek. Maar wat is eigenlijk het probleem bij Jozef? Er zijn er teveel. Er is geen hoofdthema. Jozef is een held uit een melodrama. Toch boeit hij omdat hij Israël voor het eerst in contact brengt met een andere natie (Egypte). Hij is ook erg succesvol en beïnvloedt anderen. Volgens Elie Wiesel lijkt Jozef op een toneelspeler die de meest onverwachte rollen speelt.

Jozef is de mens nieuwe stijl. Hij is de eerst band van Israël met de vergankelijke en profane geschiedenis. Hij staat aan het begin van de exodus van een natie, aan het begin van zending die zich over eeuwen zal uitstrekken. Wiesel noemt Jozef een verwend kind.

Jozef is Jakobs lievelingszoon

Jakob houdt van Jozef omdat deze hem aan zijn geliefde Rachel doet denken. De Midrasj meldt dat Jakob en Jozef hetzelfde handelen en denken, ze dezelfde tegenstand ondervinden, en dezelfde middelen gebruiken om te overwinnen. Beide worden door hun broer(s) gehaat en ze vluchten allebei naar vreemde landen.

Er is wel een verschil tussen beiden. Jakob is geen lievelingszoon van Izaäk terwijl Jozef dat wel is van Jakob. Jozef is daar niet bescheiden om, hij beroemt zich er zelfs op. Zijn broers kunnen hem niet uitstaan en verkopen hem als slaaf. In Egypte wordt hij eerst 'psychoanalyticus' en later 'manager'. Alles lukt bij hem. Ook is hij knap en valt in de smaak bij de dames.

Theorie van Kierkegaard

Jozefs persoonlijkheid wordt onderschreven door de vier cycli van het menselijk leven (Kierkegaard):
  1. schoonheid (toen Jozef jong was)
  2. moraal (in de gevangenis; goed-kwaad)
  3. vreugde (als vorst)
  4. heiligheid (als oude man)

Jozef moet dus wel een Rechtvaardige worden. Volgens de Midrasj is Jozef dat al heel zijn leven. Met zijn schone uiterlijk richt hij in de harten van de Egyptische vrouwen verwoestingen aan.

Jozef leeft de Tora na

Alle teksten wijzen erop dat Jozef een Rechtvaardige is. Hij blijft vroom, liet zich niet verleiden door mooie vrouwen, laat zijn hoofd niet op hol brengen door zijn macht. Ook neemt hij de regels van de Shabbat in acht en ook alle andere regels hoewel de Tora pas later geschonken zou worden op de berg Sinaï. Jozef is asceet, prevelt gebeden onder zijn werk, kent zeventig talen, heeft veel kennis over profane wetenschappen.

Geheimen

Toch blijft de vraag waarom Jozef als Rechtvaardige wordt beschouwd. Het is moeilijk uit Jozefs levensgeschiedenis op te maken. Maar hij is gecompliceerder met meer geheimen, dan wordt verondersteld. Wat van belang is is wanneer Jozef zwijgt zoals bij de beestachtige voorvallen in Sichem in de slangenkuil. Hij laat zijn broers redetwisten over zijn lot. Ook Jakob zwijgt wanneer Jozef er niet meer is. Jakob en God hebben geen contact meer met elkaar. Ook de broers zwijgen door niets over het voorval te vertellen. Pas wanneer de familie weer herenigd wordt in Egypte is er weer contact tussen Jakob en God. Het stilzwijgen is het overheersende motief.

Seksuele instincten bedwingen – Tzaddiek en Rasha

Volgens de Midrasj is Jozef rechtvaardig omdat hij zijn seksuele instincten weet te beheersen. Maar Elie Wiesel vindt dat niet genoeg. Wiesel geeft de volgende verklaring:
Een Rasha is een goddeloze (iemand die tegen de mens zondigt en niet noodzakelijkerwijs tegen God). Een Tzaddiek is een rechtvaardige (met betrekking tot de mens en niet noodzakelijkerwijs de betrekking met God). Jozef weet verleidingen te weerstaan. Verleidingen zijn menselijk en beproevingen hebben met God te maken.

Abraham wordt beproefd door God maar is geen rechtvaardige. Jozef moet de hinderpalen in zichzelf overwinnen om tot zijns gelijken te komen en niet nader tot God. Hij heeft het recht mensen te wantrouwen, zelfs zijn vader. Vraag is waarom Jakob Jozef naar zijn broers in Sichem zendt. Wil hij zijn zoon opofferen? Toch besluit Jozef geen oordeel over anderen te vellen. Alleen een Rechtvaardige schenkt zonder te vergeten vergiffenis. Jozef herwint zijn vertrouwen. Zijn geloof in God heeft hij hervonden. Daarin ligt Jozefs kracht. Jozef verenigt zijn liefde voor Israël met zijn liefde voor andere naties.

De diepere betekenis is dat de mens niet als rechtvaardige wordt geborene maar dat hij het wordt. Hij moet zijn best doen om rechtvaardig te blijven.

Jozef – de voorloper van de echte Messias

Jozef zal de voorloper worden van de Messias, een ongelukkige Messias. Hij moet de weg vrijmaken voor de komst van de echte Messias, de zoon van David. Een afstammeling van Juda zou de kroon dragen van de Joodse volkssoevereiniteit. Niet een afstammeling van Jozef. Toch wanhoopt Jozef niet.

Jozef heeft zijn triomf -een Rechtvaardige te zijn- aan zichzelf te danken. Als dank regelt Mozes zijn begrafenis.



Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

Op twee zaken willen we nader ingaan. Wat is een Rechtvaardige (Tzaddiek), een goddeloze (Rasha) en een gemiddelde (Beinonie). Ook gaan we in op de rol van Jozef bij de Messias.

Tzaddiek, Rasha, Beinonie

Aan de hand van het boek Tanja van Rabbi Schneur Zalman (Chabad Jodendom) lichten we kort toe wat een Tzaddiek, Rasha en een een Beinonie is.

De toestand van een Tzaddiek (Rechtvaardige) is statisch en is niet onderworpen aan verandering. De Tzaddiek voelt geen innerlijk kwaad meer. Hij heeft het compleet uitgebannen. Dit is een complete Rechtvaardige. Bij een incomplete Rechtvaardige is de dierlijke ziel nog geen kracht van heiligheid geworden. Een complete overwinning houdt meer in dan het overwinnen van de kelipa (de negatieve elementen in de Schepping) door de Goddelijke ziel en het neutraliseren van de mogelijkheid van de dierlijke ziel de persoon te verleiden met materiële genietingen. De dierlijke ziel moet een kracht van heiligheid zijn geworden.

De Rasha is een goddeloze. Wanneer iemand een zonde begaat is hij op dat moment een Rasha. Een zonde gaat immers in tegen de Goddelijke wil. Wanneer hij oprecht berouw betuigt wordt hij een Tzaddiek. Ook wanneer iemand toestaat dat een andere zondigt wordt hij een Rasha genoemd.

Wanneer wordt iemand een Beinonie genoemd? Dit is het geval wanneer zijn goede en slechte daden in evenwicht zijn. Wanneer de goede daden de slechte daden overwinnen is er weer sprake van een Tzaddiek. Jozef wordt een Tzaddiek genoemd omdat hij geen innerlijk kwaad meer voelde.

Masjiach ben Jozef

Masjiach ben Jozef is een afstammeling van Jozef. Hij zal komen voordat Masjiach ben David komt. Hij zal vechten tegen de nakomelingen van Ezau (de christenen). Majiach ben Jozef zal hierbij gedood worden. Daarna volgt een periode van grote kalmte. Dit zal de laatste test zijn voor Israël. Kort daarna zal Masjiach ben David komen en de dood van Masjiach ben Jozef wreken, hem uit de dood doen opwekken en de Messiaanse periode inleiden. De komst van Masjiach ben Jozef hoeft niet plaats te vinden. Alles hangt af van de spirituele toestand van het Joodse volk of zij berouw heeft en terugkeert tot God.

Lees verder

© 2013 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Joodse Bijbel: Jozef en zijn broersJoodse Bijbel: Jozef en zijn broersJozef is de favoriete zoon van Jakob. Dit wekt veel jaloezie op bij de andere broers. Ze gaan hem nog meer haten wanneer…
Joodse Bijbel: Jozef als bestuurder van EgypteJoodse Bijbel: Jozef als bestuurder van EgypteJozef komt vrij uit de gevangenis wanneer de Farao hem vraagt zijn dromen te verklaren. Met hulp van G'd vertelt Jozef w…
Torastudie 56: Studiehuis in Egypte - Genesis 46Torastudie 56: Studiehuis in Egypte - Genesis 46In Genesis 46 wordt verteld dat Jakob naar Egypte verhuist en Juda vooruit stuurt om een studiehuis te vestigen voor het…
Joodse Bijbel: Jozef bij Potifar en in gevangenisJoodse Bijbel: Jozef bij Potifar en in gevangenisJozef belandt, nadat hij verkocht is door zijn broers aan slavenhandelaars, in Egypte. Hier wordt hij slaaf van Potifar.…
Torastudie 54: Jozef en zijn broers - Genesis 45Torastudie 54: Jozef en zijn broers - Genesis 45In Genesis 45 maakt Jozef zich bekend aan zijn broers. Volgens Rebbe Schneerson loopt het conflict tussen Jozef en zijn…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Bijbels eerbetoon - Elie Wiesel
  • Tanja - Rabbi Schneur Zalman
  • Moshiach 101 Appendix II - J. Immanuel Schochet

Reageer op het artikel "Jozef de Rechtvaardige: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 17-07-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Religie
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!