InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Regelingen > Grenzen van gebruikelijke zorg en mantelzorg

Grenzen van gebruikelijke zorg en mantelzorg

Grenzen van gebruikelijke zorg en mantelzorg Ondanks alle geruchten lijkt het kabinet tot nu toe vast te houden aan het uitgangspunt dat het geven van mantelzorg niet verplicht wordt gesteld. In die gevallen blijft Awbz/Wmo-zorg beschikbaar. Anders ligt het met de zogenaamde 'gebruikelijke zorg'; die is al verplicht voor degenen die tot hetzelfde gezamenlijke huishouden behoren. Wat gebruikelijke zorg inhoudt, is niet streng afgebakend en de beoordeling ervan lijkt af te hangen van uiteenlopende omstandigheden. Gezien het streven van het kabinet om de kosten van de zorg terug te dringen, lijkt de kans reëel dat de definitie van wat gebruikelijke zorg is, wordt opgerekt. Wat valt er nu reeds allemaal onder 'gebruikelijke zorg'?

Gebruikelijke zorg en mantelzorg in het kort

Wie deel uitmaakt van een huisgezin of andere leefeenheid en ziek of hulpbehoevend wordt, doet voor hulp en ondersteuning vaak een beroep op gebruikelijke zorg of mantelzorg. Dergelijke zorg is informeel en wordt door familie, vrienden of soms zelfs buren zonder tegenprestatie gegeven.

Verplichting tot gebruikelijke zorg

Bij gebruikelijke zorg gaat het in het kort om de normale, dagelijkse zorg die partners of ouders en inwonende kinderen geacht worden elkaar onderling te bieden. De basis van deze zorgplicht voor elkaar berust op het feit dat er sprake is van een leefeenheid met een gezamenlijk huishouden en de bijbehorende gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het functioneren van dat huishouden.

Vrijwilligheid van mantelzorg

Er is sprake van mantelzorg wanneer de zorg de gebruikelijke zorg te boven gaat. Dit bijvoorbeeld het geval bij persoonlijke verzorging door anderen dan de partner van de zieke of hulpbehoevende. Mantelzorg is een ruim begrip en lijkt per zorgsituatie te verschillen. De officiële definitie van mantelzorg luidt volgens de Nationale Raad voor de Volksgezondheid: "mantelzorg is zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt gegeven aan een hulpbehoevende door één of meerdere leden van diens directe omgeving, waarbij de zorgverlening direct voortvloeit uit de sociale relatie". In tegenstelling tot de gebruikelijke zorg is het geven of ontvangen van mantelzorg géén verplichting van de huisgenoten die tot dezelfde leefeenheid behoren.

Wat houdt gebruikelijke zorg concreet in?

Gebruikelijke zorg heeft doorgaans betrekking op huishoudelijke taken. Alleen als het gaat om partners valt ook een persoonlijke verzorging voor een periode van maximaal drie maanden onder de gebruikelijke zorg. De leden van een leefeenheid (denk hierbij aan een van de gezinsleden of mensen die een gezamenlijke huishouding voeren) zijn verantwoordelijk voor het draaien van hun huishouden. In geval van ziekte of hulpbehoevendheid van een van de leden ligt het dan voor de hand dat de huishoudelijke taken dan zo nodig worden herverdeeld. Huishoudelijke taken omvatten zowel de uitstelbare als de niet-uitstelbare taken.

Wat zijn uitstelbare huishoudelijke taken?

Tot de uitstelbare huishoudelijke taken worden gerekend:
  • boodschappen doen
  • de was doen
  • stofzuigen
  • schoonhouden van sanitair
  • schoonhouden van de keuken
  • verschonen van de bedden
  • ander (zwaar) huishoudelijk werk

Wat zijn niet-uitstelbare huishoudelijke taken?

Tot de niet-uitstelbare taken worden onder meer gerekend:
  • maaltijd verzorgen
  • kinderen aan- en uitkleden, in bad doen en naar bed brengen
  • afwassen en opruimen

Voor de niet-uitstelbare huishoudelijke taken betreft, kan in bijzondere gevallen een indicatie worden gegeven.

Hoe zit het met de verplichting van gebruikelijke zorg?

Wat tot de verplichte, gebruikelijke zorg wordt gerekend, hangt af van de sociale relatie tussen de huisgenoten. Zo heeft een partner van een zieke of hulpbehoevende zwaardere verplichtingen dan een minderjarige zoon of dochter van iemand die hulp nodig heeft. Welke zorg partners, ouders van minderjarige kinderen, of andere huisgenoten aan elkaar moeten bieden, hangt af van de mate van de vertrouwelijkheid van de relatie. Hoe sterker de sociale relatie, des te groter de omvang van de zorg die als gebruikelijk wordt beschouwd.

Hoe zit het met de verplichting tot persoonlijke zorg?

Persoonlijke verzorging van huisgenoten onderling is geen gebruikelijke zorg, tenzij het om partners gaat. Voor partners geldt dat hun plicht tot enige persoonlijke verzorging van elkaar maximaal drie maanden duurt. Volwassen kinderen en hun ouders zijn niet verplicht elkaar persoonlijke verzorging te bieden. Ook huisgenoten die geen partnerrelatie met elkaar hebben, hoeven elkaar niet persoonlijk te verzorgen. Degene die intieme persoonlijke zorg of verpleging nodig heeft, kan weigeren dat een van de huisgenoten die geeft. Niet alleen hulpbehoevende volwassenen, maar ook hulpbehoevende kinderen vanaf twaalf jaar mogen dergelijke hulp van een huisgenoot weigeren. In die gevallen is een Awbz/Wmo-indicatie aangewezen.

Wat zijn geldige argumenten om géén gebruikelijke zorg te leveren?

In beginsel is ieder lid van een huishouden verplicht om in voorkomende gevallen gebruikelijke zorg te leveren. Zelfs kinderen vanaf vijf jaar oud zijn al verplicht om een handje te helpen bij het huishouden. Een zeer drukke baan hebben of een zware opleiding volgen is geen geldig excuus, twee linkerhanden hebben, evenmin. Een kwetsbare gezondheid of hoge leeftijd van de huisgenoten die in beginsel geacht worden gebruikelijke zorg te leveren, zijn soms wel geldige argumenten voor een verminderde zorgverplichting en daarmee een indicatie voor Awbz/Wmo-hulp.

Het begrip gebruikelijke zorg blijft in beweging

Het inhoud geven aan het begrip ‘gebruikelijke zorg’ in de praktijk van de indicatiestelling blijft voortdurend in ontwikkeling. Dit staat reeds vermeld in het Protocol Gebruikelijke zorg van april 2005. Het kabinet is sterk op zoek naar middelen om de zorg aan huis goedkoper te maken. In dit kader wordt zelfs reeds gedacht aan (onbetaald) zorgverlof voor vrienden en kennissen van iemand die hulp behoeft. Hoe de ontwikkelingen op het gebied van de zorg ook zullen verlopen, is nog onduidelijk. maar het valt te verwachten dat de aard en de omvang van de zorgplicht voor hulpbehoevende naasten in ieder geval een punt van politieke discussie zal zijn.

Lees verder

© 2014 - 2019 Manon-troppo, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Mantelzorg en mantelzorgcomplimentMisschien ken je iemand in je omgeving die mantelzorg verzorgt. Deze persoon levert dan onbetaalde zorg voor zieke famil…
Het mantelzorgcomplimentWanneer iemand ziek wordt komt de zorg voor de patient dikwijls neer op een naast familielid of een vriend(in). In Neder…
Het mantelzorgcompliment: wat is het mantelzorgcompliment?Het mantelzorgcompliment: wat is het mantelzorgcompliment?Als je voor iemand in je omgeving zorgt omdat hij of zij ziek is of beperkingen heeft, kun je als mantelzorger een mante…
Mantelzorg en Dag van de MantelzorgMantelzorg en Dag van de MantelzorgMiljoenen mensen zorgen, zonder dat ze er voor betaald worden, voor evenzovele aan bed gekluisterde, gehandicapte en hul…
Mantelzorg, mantelzorgcompliment, respijthuisMantelzorg, mantelzorgcompliment, respijthuisMantelzorg wordt op de site van de Rijksoverheid als volgt beschreven: het is onbetaalde zorg voor een chronische zieke,…
Bronnen en referenties
  • Protocol Gebruikelijke Zorg; Nationale Hulpgids; 2005; http://www.nationalehulpgids.nl/forms/ProtocolGebruikelijkeZorg.pdf
  • Gebruikelijke zorg: College voor Zorgverzekeringen; http://www.cvz.nl/pakket/awbz-kompas/zorgaspecten/gebruikelijke+zorg
  • Mantelzorg; http://www.invoeringwmo.nl/onderwerpen/mantelzorg
  • Besluit Besluit zorgaanspraken AWBZ (Geldend op 20-01-2014);
  • http://wetten.overheid.nl/BWBR0014149/geldigheidsdatum_20-01-2014

Reageer op het artikel "Grenzen van gebruikelijke zorg en mantelzorg"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Manon-troppo
Gepubliceerd: 23-01-2014
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Regelingen
Special: Zorg
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!