InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Illusies - de omgekeerde T illusie

Illusies - de omgekeerde T illusie

Wat onze ogen zien, komt niet altijd overeen met wat we denken te zien. Soms worden we door onze ogen misleidt, of zelfs bedrogen. Of soms spelen onze hersenen spelletjes met ons. Een gekend voorbeeld van zo'n optische illusie is de omgekeerde T illusie of de HVI.

Wat is een omgekeerde T illusie?

Een proefpersoon wordt de opdracht gegeven om een omgekeerde T te tekenen, en wel zo dat beide lijnen van de T evenlang zijn. Bijna nooit zal de proefpersoon hier in slagen. Domheid van de proefpersoon? Nee, men spreekt hier van de omgekeerde T illusie of HVI.

HVI staat voor Horizontaal-Verticaal Illusie, wat dus zoveel betekend als een omgekeerde T illusie. Mensen kunnen geen omgekeerde T tekenen waarin beide benen even lang zijn: we zullen bij het tekenen allemaal de horizontale lijn langer tekenen. Hoe komt dit nu? Wel, we zien de verticale lijn perceptueel langer dan de horizontale, en dit willen we compenseren door de horizontale lijn langer te tekenen. Daar maken we dus eigenlijk de fout.

In feite kan je evengoed vragen aan de proefpersoon welk van de lijnen in de T het langste is, de horizontale of verticale? Bijna alle proefpersonen zullen de verticale lijn antwoorden, zelfs als de twee lijnen perfect even lang zijn.

Men zegt in dit geval dat perceptie van het geheel, verschil in de deelcomponenten veroorzaakt.

De verklaring van deze illusie alstublieft?

Verschillende personen hebben studies uitgevoerd om dit fenomeen te verklaren. Er zijn vele theoriën omtrent de verklaring gevormd, maar er is geen enkele sluitende verklaring gevonden. Er zijn wel een paar goede pogingen geweest:

Sommige onderzoekers proberen deze illusie te verklaren vanuit ons gevoel voor zwaartekracht. Dit komt er op neer dat we lijnen die parallel lopen met ons gevoel van zwaartekracht (de verticale dus) zouden overschatten. Vaak wordt de vergelijking gemaakt met een trap: het kost veel meer moeite om de trap op te gaan, dan om gewoon rechtdoor te blijven wandelen. Daardoor wordt de verticale afstand systematisch groter geschat dan de horizontale. Maar, er is al lang niemand meer die deze verklaring nog geloofd.

Een tweede mogelijke verklaring wordt gezocht in de werking van onze ogen en hersenen. Zijn er op ons oognetvlies misschien meer receptoren voor verticale dan voor de horizontale dimensie? Of zijn er meer cellen die gevoelig zijn voor verticale kenmerken? Zo kunnen we nog een aantal neuroatomische eigenschappen vinden die hiertoe zouden kunnen bijdragen. Maar ook deze theorie werd nooit bewezen.

Misschien is de structuur van ons perceptueel veld wel de oorzaak van deze illusie. Ons visueel veld heeft zowiezo een groter bereik in de breedte dan in de hoogte. Ons gezichtsveld is niet vast omlijnd zoals een foto, maar kan constant veranderen. Indien de illusie hieraan zou liggen zouden we het moeten kunnen aantonen met volgende experimenten:
  1. Met één oog naar de T kijken (dit maakt het gezichtsveld smaller, maar doet niets aan de lengte ervan). In dat geval zou de HVI moeten verdwijnen, of in elk geval toch zeker moeten verkleinen. In eerste instantie werd deze hypothese bevestigd, maar door latere experimenten werd ze weerlegd. We kunnen het dus niet met zekerheid hierdoor verklaren.
  2. We kunnen in een pikdonkere kamer een verlichte T laten zien: in dit geval is er geen gezichtsveld, enkel een T, en zou de illusie dus moeten verdwijnen. Ook dit werd eerst bevestigd, maar later terug ontkracht.
  3. Verschillende anderen manieren om met deze theorie de HVI te verklaren zijn uitgetest, maar nooit ware de onderzoeksresultaten sluitend genoeg om deze theorie als verklaring aan te nemen.

Besluit: ook van deze theorie kunnen we niet met zekerheid zeggen dat ze de HVI verklaard.

Bij de vierde verklaring doet men beroep op de derde dimensie om deze illusie te verklaren, nl. diepte. Men neemt aan dat de horizontale lijn geen diepte suggereert, de verticale lijn doet dit onbewust wel. In dat geval zou de top van de verticale lijn dus zogezegd verder liggen. Gaan we daardoor de lengte van het verticale lijnstuk overschatten. Maar opnieuw: ook hier is geen evidentie voor.

Een vijde verklaring tenslotte kunnen we gaan zoeken in de systematiek van de oogaftasting. Onbewust bewegen we onze ogen constant in verschillende richtingen, scannen we als het ware wat we zien. Bij jonge kinderen zit er geen systematiek in de beweging, maar vanaf de moment dat deze kinderen leren lezen verandert dit. In onze westerse talen lezen we alles (woorden, zinnen, prentjesverhalen, boeken) van links naar rechts. Hierdoor zou de scanning met onze ogen ook van links naar rechts gebeuren (onze zogenaamde voorkeursrichting). Als dit zou kloppen kan men dit op twee manieren bewijzen:
  • onderzoek doen naar de HVI bij jonge kinderen, die nog niet kunnen lezen.
  • cross-cultureel onderzoek doen, in bijvoorbeeld china of japan, waar ze niet van links naar rechts lezen en er dus geen HVI aanwezig zou mogen zijn.

Maar a wordt gedeeltelijk ontkracht, doordat na experimenten blijkt dat de illusie niet toeneemt met de leeftijd, maar juist het sterkst is op de leeftijd van 3 jaar. Ook b levert geen duidelijke resultaten, maar dat kan aan meerdere factoren liggen.

Besluit

Tot nu toe is er nog geen sluitende verklaring gevonden voor deze illusie. Over het algemeen wordt de 5de theorie als meest waar aangenomen, maar in dat geval is deze theorie ook nog zwaar onvolledig. Voorlopig zullen we deze illusie dus nog niet kunnen uitleggen, en moeten we gewoon maar genieten van de spelletjes die onze ogen af en toe met ons durven spelen.
© 2008 - 2019 Larah, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Gezichtsbedrog, in al zijn facettenGezichtsbedrog, in al zijn facettenSoms houden onze ogen ons voor de gek en zien we dingen die er in werkelijkheid niet zijn of we zien ze anders dan dat z…
John Pugh, trompe l´oeil kunstJohn Pugh, trompe l´oeil kunstJohn Pugh is een Amerikaanse kunstenaar die wereldberoemd geworden is door zijn unieke levensgrote Trompe l´oeil muursch…
Optische Illusie - Strafste voorbeeldenOptische Illusie - Strafste voorbeeldenIllusie betekent op zich schijn, dus je ziet iets wat er niet is of je denkt dat je iets ziet wat niet kan gebeuren. Ill…
Omgedraaide zwaartekracht op een berg in Karpacz, PolenOmgedraaide zwaartekracht op een berg in Karpacz, PolenEr zijn meerdere plekken op de wereld waar de zwaartekracht anders lijkt te werken dan we gewend zijn. Een van die plekk…
Alles is illusieAlles is illusieOnze samenlevingen zit vol overtuigingen die eigenlijk illusies zijn. De meeste mensen werken er hard aan om de illusie…
Bronnen en referenties
  • " Algemene en experimentele psychologie " - Gery van Outryve d'Ydewalle

Reageer op het artikel "Illusies - de omgekeerde T illusie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Larah
Gepubliceerd: 11-12-2008
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!