InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > Kortdurende psychotische stoornis: symptomen en behandeling

Kortdurende psychotische stoornis: symptomen en behandeling

Kortdurende psychotische stoornis: symptomen en behandeling Een kortdurende psychotische stoornis is een van de vormen van een psychose. Het gaat bij een kortdurende psychotische stoornis om symptomen die plotseling beginnen en bestaan uit een van de volgende psychosesymptomen: wanen, hallucinaties gedesorganiseerd spreken en abnormale psychomotoriek. Een kortdurende psychotische stoornis is ten minste één dag aanwezig, maar duurt korter dan een maand. Ongeacht de oorzaak van de psychose, vindt bij de kortdurende psychotische stoornis altijd een volledige terugkeer naar het niveau van functioneren van voor het begin van de verschijnselen plaats.

Wat is een kortdurende psychotische stoornis?

Een kortdurende psychotische stoornis kenmerkt zich door symptomen die plotseling opkomen en bestaan uit minstens één van de volgende positieve psychosesymptomen:
  • wanen
  • hallucinaties
  • gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie)
  • anomale psychomotoriek (zoals katatonie)

Het heeft een plotseling begin en de duur van de stoornis is ten minste één dag maar korter dan een maand. Daarna herstellen mensen meestal volledig.

Drie basisvormen

Er zijn drie basisvormen van een kortdurende psychotische stoornis:
  • Korte psychotische stoornis met voor de hand liggende stressor (ook wel korte reactieve psychose genoemd): dit type vindt plaats kort na een trauma of periode van zware stress, zoals de dood van een geliefde, een ongeluk, een aanval of een natuurramp. Het is meestal een reactie op een zeer verontrustende gebeurtenis.
  • Kortdurende psychotische stoornis zonder duidelijke stressfactor: bij dit type is er geen duidelijk trauma of stress die de psychose triggert.
  • Kortdurende psychotische stoornis met postpartum begin: dit type komt alleen voor bij vrouwen, meestal binnen 4 weken na de bevalling.

Symptomen

Wanen en hallucinaties

De meest voor de hand liggende symptomen van een kortdurende psychotische stoornis zijn wanen en hallucinaties:
  • Hallucinaties: iemand kan stemmen horen, dingen zien die er niet zijn, of sensaties op hun huid voelen, ook al raakt niets hun lichaam aan.
  • Waanideeën: dit zijn valse overtuigingen die iemand weigert op te geven, zelfs als het in tegenspraak is met de feiten.

Overige symptomen

Andere symptomen zijn:
  • gedesorganiseerd denken
  • incoherent spreken
  • ongebruikelijk gedrag en kleding
  • problemen met het geheugen
  • desoriëntatie of verwardheid
  • veranderingen in eet- of slaapgewoonten, energieniveau of gewicht
  • niet in staat zijn om beslissingen te nemen

Classificatiecriteria DSM-5

De classificatiecriteria van een kortdurende psychotische stoornis volgens DSM-5 zijn:
A. Aanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen. Minsten één daarvan moet (1), (2) of (3) zijn:
  1. Wanen
  2. Hallucinaties
  3. gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequentie ontsporing of incoherentie)
  4. Ernstig gedesorganiseerd of katatoon gedrag
B. De duur van een episode van de stoornis is minstens één dag maar korter dan één maand, met uiteindelijk een volledige terugkeer naar het premorbide niveau van functioneren.
C. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een depressieve- of bipolaire-stemmingsstoornis met psychotische kenmerken, of een andere psychotische stoornis zoals schizofrenie of katatonie, en kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel (zoals een drug of medicatie*) of een somatische aandoening**.

(*) Dit is een psychotische stoornis door een middel of medicatie.
(**) Dit is een psychotische stoornis door een somatische aandoening.

Zwangerschap kan soms een kortdurende psychotische stoornis uitlokken / Bron: Zerocool, PixabayZwangerschap kan soms een kortdurende psychotische stoornis uitlokken / Bron: Zerocool, Pixabay

Oorzaken

Anno 2018 is het niet precies duidelijk wat een korte psychotische stoornis veroorzaakt. Het is mogelijk dat er een genetische link is, omdat de aandoening vaker voorkomt bij mensen met een familiegeschiedenis van psychotische of stemmingsstoornissen, zoals een depressie of bipolaire stoornis. Een andere theorie suggereert dat slechte copingvaardigheden de stoornis zouden kunnen activeren als een verdediging tegen of om te ontsnappen aan een zeer angstaanjagende of stressvolle situatie. In de meeste gevallen wordt de stoornis getriggerd door een periode van zware stress of een traumatische gebeurtenis. Voor sommige vrouwen kan een bevalling een trigger zijn.

Hoe vaak komt het voor?

Een kortdurende psychotische stoornis is zeldzaam. Het gebeurt meestal voor het eerst wanneer mensen in de 20 of 30 zijn, en het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Mensen met een aandoening zoals een antisociale persoonlijkheidsstoornis of een paranoïde-persoonlijkheidsstoornis hebben meer kans om het te krijgen.

Onderzoek en diagnose

Als je symptomen hebt van een psychose, volgt een gesprek met een arts over je klachten, je medische voorgeschiedenis en kunnen er onderzoeken worden uitgevoerd, bijvoorbeeld een een MRI-scan van de hersenen of bloedonderzoeken, om andere oorzaken uit te sluiten. De arts kan je doorverwijzen naar een psychiater. Deze gebruikt een speciaal ontworpen interview- en beoordelingshulpmiddelen om je te beoordelen op een psychotische stoornis.

Antipsychotica / Bron: Stevepb, PixabayAntipsychotica / Bron: Stevepb, Pixabay

Behandeling kortdurende psychotische stoornis

Iemand met een kortdurende psychotische stoornis krijgt waarschijnlijk een combinatie van psychotherapie en medicatie als behandeling aangeboden. Mogelijk moet je een tijdje op een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis (PAAZ) worden opgenomen als je symptomen ernstig zijn of als je jezelf of iemand anders schade kan toebrengen.

Psychotherapie

Psychotherapie is een vorm van 'praattherapie'. Het doel is om je te helpen bij het identificeren en behandelen van de situatie of gebeurtenis die de stoornis heeft veroorzaakt.

Medicatie

De arts kan antipsychotica voorschrijven om de symptomen te verlichten of te elimineren en om zodoende een de kortdurende psychotische stoornis te beëindigen. Artsen schrijven vaak antipsychotica voor die worden gebruikt om schizofrenie te behandelen. Deze bestaan uit:
  • Chlorpromazine (Thorazine)
  • Fluphenazine (Prolixin)
  • Haloperidol (Haldol)
  • Loxapine (Loxitane)
  • Perphenazine (Trilafon)
  • Trifluoperazine (Stelazine)
  • Thioridazine (Mellaril)
  • Thiothixene (Navane)

Nieuwere medicijnen, die artsen 'atypische /nieuwe antipsychotica' noemen omdat ze de typerende, kenmerkende bijwerking voor antipsychotica niet hebben, zijn:
  • Aripiprazole (Abilify)
  • Lurasidone (Latuda)
  • Olanzapine (Zyprexa)
  • Paliperidon (Invega)
  • Quetiapine (Seroquel)
  • Risperidon (Risperdal)
  • Ziprasidone (Geodon)

Als iemand met deze aandoening erg veel angst heeft of slaapproblemen heeft (bijvoorbeeld slapeloosheid), kan de arts kalmerende middelen voorschrijven, zoals diazepam en lorazepam. Deze middelen werken rustgevend en doen de spieren ontspannen.

Prognose

Een kortdurende psychotische stoornis duurt per definitie minder dan één maand, waarna de meeste mensen volledig herstellen. Het gebeurt niet vaak, maar sommige mensen krijgen er vaker last van. Als de symptomen langer dan zes maanden aanhouden, kunnen artsen overwegen of er sprake is van schizofrenie.

Preventie

Een kortdurende psychotische stoornis kan niet worden voorkomen, maar een vroege diagnose en behandeling kan helpen om je leven (werk/school/sociale relaties, etc.) zo snel mogelijk weer op het goede spoor te krijgen.

Lees verder

© 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Soorten psychotische stoornissenSoorten psychotische stoornissenPsychotische stoornissen vormen een groep van klinische syndromen die gekenmerkt wordt door veranderingen in de gedachte…
Psychische stoornissen - Soorten van geestesziektePsychische stoornissen - Soorten van geestesziekteVolgens de moderne indeling zijn de meest voorkomende vormen van mentale ziekten angststoornissen, stemmingsstoornissen,…
Psychotische StoornissenPsychotische stoornissen zijn een groep psychische aandoeningen die allemaal het ervaren van een psychose gemeen hebben.…
Aandoening: SchizofrenieAandoening: SchizofrenieSchizofrenie komt best veel voor. Ongeveer 1 op de 100 mensen krijgen ermee te maken. Lees hier onder over de aandoening…
Psychische stoornissenPsychische stoornissenEen psychische stoornis kan ons allemaal overkomen. Het ontstaat wanneer de balans tussen draagkracht en draaglast verst…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  • https://www.webmd.com/schizophrenia/guide/mental-health-brief-psychotic-disorder#1
  • https://www.medicinenet.com/brief_psychotic_disorder/article.htm#what_are_causes_and_risk_factors_for_brief_psychotic_disorder
  • Afbeelding bron 1: Zerocool, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Kortdurende psychotische stoornis: symptomen en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 23-06-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: DSM 5
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!