InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1881-1948

Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1881-1948

Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1881-1948 Voor de start van de vestiging van Joodse rurale nederzettingen is de Joodse bevolking voornamelijk geconcentreerd in de vier grote steden Jeruzalem, Hebron, Tiberias en Safed (Tsfat). Tot de oprichting van het Palestina Kantoor is er geen plan ten aanzien van uiteindelijke grenzen voor de toekomstige staat Israël. Joodse organisaties kopen stukken grond op die door Arabische landheren ter verkoop worden aangeboden. Zo ontstaan verschillende Joodse gebieden.

De eerste Joodse nederzettingen

De eerste Joods Zionistische nederzettingsactiviteiten beginnen in de noordelijke sector van de Vlakte van Judea op de rode zandgronden in 1882. Op deze gronden is bebouwing moeilijk; slechts citrusteelt brengt tijdelijk succes. De eerste nederzettingen zijn o.a Rishon le Zion, Nes Ziyona en Rechovot. Later breidt de nederzettingenactiviteit zich uit naar het zuiden van Nachal Lakish. Maar de hier gevestigde nederzettingen worden vanwege hun isolement constant aangevallen door de Arabieren. De andere enclaves die door Joodse organisaties worden opgekocht zijn gebieden in de noordelijke Sharon Vlakte, oostelijk Beneden Galilea en in het uiterste noorden.

Arthur Ruppins geopolitieke beleid

Eén van de eerste pogingen om grenzen voor een Joodse Staat te bepalen wordt gedaan door Arthur Ruppin. Zijn beleid wordt gevormd door twee geo-politieke ideeën:
  1. Landbouwnederzettingen verzekeren controle over het nationaal territorium en zijn hulpbronnen. Deze nederzettingen vormen tevens een essentieel element in de nationale veiligheid. Het verkrijgen en controleren van gebieden gedurende de nederzettingenpolitiek in Palestina, Israël en later Judea en Samaria zouden door drie methoden bepaald worden: 'eigendom', 'aanwezigheid' en 'soevereiniteit'. Deze zouden gedurende verschillende perioden en in verschillende gebieden gebruikt worden.
  2. Joden behoren de meerderheid te vormen in het hele gebied. Doel is spreiding van de Joodse bevolking van de dichtbevolkte kustvlakte naar dunbevolkte gebeiden. Daarom stelt Ruppin twee nederzettingenblokken door: één in het noorden (de Jisrael Vallei) en één in het zuiden (vlak onder Tel Aviv), verbonden door een corridor (de kustvlakte)

Bij de uitvoering van Ruppins beleid wordt over deze gebieden controle verkregen door middel van de methode 'eigendom'. Eigendom van land kan worden verkregen door legaal land aan te kopen. De kibboetsiem en de moshaviem zijn de eerste nederzettingsvormen. Zij kunnen penetreren in verafgelegen dunbevolkte gebieden en daarmee Joodse controle over deze gebieden te verkrijgen. Daarnaast wordt het ook steeds belangrijker om immigranten te vestigen in stadswijken om de Joodse minderheid in de steden te versterken.

Landaankoop in de jaren 1920 en 1930

Zo wordt in de jaren 1920 door het JNF grond aangekocht in de Harod Vallei en de Vallei van Jisraeel. Binnen 10 jaar worden hier 13 kibboetsiem en 9 moshaviem opgericht. Het gebied bestaat hoofdzakelijk uit moerassen die door de pioniers van kibboetsiem en moshaviem worden drooggemaakt en gecultiveerd. Evenzo worden in de jaren 1930 grote moerasgebieden in de Hefer Vallei aangekocht door het JNF en gecultiveerd door nieuwe nederzettingen. Zo ontstaat in de kustvlakte een keten van nederzettingen. Tegen het einde van het Britse Mandaat zijn hier 78 nederzettingen met een bevolkingsaantal van 55.000. Het is een aaneengesloten reeks van nederzettingen verbonden met de regio Tel Aviv. Dit wordt dan al beschouwd als het centrum van een toekomstige Joodse Staat.

Om de Joodse minderheid in de steden te versterken worden stukken land aangekocht bij Haifa, Jeruzalem en Jaffo. Bij Jaffo wordt de stadswijk Ahuzit Bait gebouwd dat zich later ontwikkelt tot de stad Tel Aviv. De rest van de stadsbevolking woont in moshavot die geëvolueerd zijn tot steden. Dit proces van urbanisatie is mogelijk door het privé-eigendom van de grond in de moshavot en wordt gestimuleerd door de locatie binnen de de dichtbevolkte kustzone bij Tel Aviv of Haifa.

Arabische terreur (1936-1939) leidt tot nieuw nederzettingenbeleid

De door de Arabieren beraamde onlusten tussen 1936 en 1939, die tot doel hadden de kracht van de Jisjoev te ondermijnen, hebben een tegengesteld effect. De Jisjoev bundelt immers al haar krachten om de reeds bereikte resultaten veilig te stellen. Tijdens deze gebeurtenissen wordt door de Commissie Peel in 1937 voorgesteld om Palestina te verdelen tussen Joden en Arabieren onder Britse controle. Dit plan wordt door de Arabieren verworpen en er breekt opnieuw geweld uit. Dit is voor de Zionisten aanleiding om het nederzettingenbeleid van Arthur Ruppin te wijzigen. De methode 'eigendom' om controle te verkrijgen wordt nu versterkt door de methode 'aanwezigheid'. Nederzettingen worden in gebieden opgericht waar het Britse gezag het verboden heeft om land aan te kopen. De Zionisten beogen infiltratie van dunbevolkte Arabische gebieden die uit politiek en strategisch oogpunt belangrijk zijn: zo kunnen de Joden strategische sleutelposten bezetten en daarmee de grensvorming van een toekomstige Joodse Staat bepalen. Twee gebieden komen hiervoor in aanmerking: de Beth Shean Vallei en Hanita in Boven Galilea.

De Beth Shean Vallei wordt om drie veiligheidsredenen gekozen:
  1. Om de Joodse nederzettingen langs de Jordaan Vallei te verbinden met de nederzettingen in de Vallei van Jisraeel;
  2. om Arabische groepen in Samaria van groepen in Galilea te scheiden;
  3. om nederzettingen te gebruiken als versperringen op de route van Arabische terroristen die uit Trans-Jordanië komen.

De tweede penetratie wordt uitgevoerd in Hanita, Boven Galilea. Het gaat in twee fasen:
  1. Eerst worden nederzettingen opgericht;
  2. vervolgens koopt het Joods Nationaal Fonds het land (methode 'eigendom') om zodoende land formeel te claimen.

In beide gebieden worden meer dan 50 nieuwe 'palissade en wachttoren'-nederzettingen opgericht. Omdat de Zionisten Britse inmenging vrezen, worden geprefabriceerde wachttorens binnen één dag in de nederzettingen geplaatst, die teven dienst doen als uitkijktoren om Arabische aanvallen te voorkomen.

VN-verdelingsplan 1947

Politiek gezien zijn de nieuwe gebieden belangrijk omdat de Zionisten een nieuwe kaart willen creëren in geval de Joods/Arabische deling van de Commissie Peel zou worden aangenomen. In 1947 wordt het verdelingsplan door de Verenigde Naties daadwerkelijk aangenomen. De Joodse Staat omvat de kustvlakte, de Negev-woestijn en Oost-Galilea. Maar de Arabieren in Palestina accepteren het plan niet en gaan tot de aanval over. Na de opheffing van het Britse Mandaat op 15 mei 1948 vallen de Arabische landen Israël aan. Israël wint de strijd. Het Israëlische grondgebied is uitgebreid met West-Galilea, de Joodse sector in Jeruzalem en de corridor naar de stad.

De erkenning van Israël door de Verenigde Naties als staat in 1947 en het officieel uitroepen van de Israëlische Staat in 1948 betekent dat Israël de soevereine status heeft verworven en daarmee de controle over de gebieden heeft verkregen. Maar niet in de gehele Joodse Staat is sprake van een Joodse meerderheid. De Arabische bevolking in 1949 is sterk geconcentreerd in Galilea en een gebied ten noord-westen van Samaria (de Driehoek).

Conclusie

Kijken we naar de situatie in 1947 ten aanzien van het aantal rurale nederzettingen en de bevolking die hier woonde, dan blijkt dat het overgrote deel zich in kibboetsiem heeft gevestigd. Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat de grotere moshavot als stedelijke nederzetting beschouwd worden.

Gedurende de gehele Britse Mandaatperiode (1917-1947) hebben ongeveer 600.000 Joden zich in Israël gevestigd. Dit betekent dat slechts 20 procent in de 278 agrarische (rurale) nederzettingen woont. Toch hebben de Zionisten door middel van landbouwkolonisatie een aantal belangrijke doeleinden verwezenlijkt:
  • De rurale nederzettingen bepalen de vorming van de Joodse Staat (Medinat Jisraeel) in het Land Israël (Erets Jisraeel) door middel van vestiging in dunbevolkte gebieden.
  • De rurale nederzettingen spelen een belangrijke rol wat betreft veiligheid en defensie van het land.
  • De rurale nederzettingen weten door middel van vraag en aanbod van primaire goederen en diensten de bestaansbasis van de stedelijke Joodse bevolking te garanderen.
  • De Zionisten weten hun idealen over te dragen op de Jisjoev en de latere immigranten; alleen de Duitse Joden integreren nauwelijks, omdat zij al in hoge mate geassimileerd zijn in de Duitse cultuur en moeilijk om te vormen zijn tot zionisten.

Lees verder

© 2008 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Judea en Samaria 2: Arabische dorpen - 1948-1967We zagen al eerder dat de ligging van de Arabische nederzettingen in Judea en Samaria (West Bank) in de periode 1948-196…
Israëls nederzettingenbeleid: historisch en ruimtelijkIsraëls nederzettingenbeleid: historisch en ruimtelijkOm Israëls nederzettingenbeleid is altijd veel te doen. Het gaat hierbij niet alleen om de nederzettingen in Judea en Sa…
Israël-steden en streken: cultuurlandschap geografieIsraël-steden en streken: cultuurlandschap geografieSinds de komst van de Joden naar Erets Jisraeel is het land enorm veranderd. Kleine nederzettingen veranderden in grote…
Judea en Samaria 1: Fysische geografie en Arabische dorpenJudea en Samaria (West Bank) vormt het decor van een Joodse-Arabische strijd om soevereiniteit. In dit inleidend artikel…
Geografie Israël: urbanisatie onder het Zionisme vóór 1948Geografie Israël: urbanisatie onder het Zionisme vóór 1948De Zionisten hadden gedurende de periode 1880-1948 weinig belangstelling voor de oprichting van steden in Palestina. Het…
Bronnen en referenties
  • Paper Etsel voor studie sociale geografie

Reageer op het artikel "Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1881-1948"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Special: Geografie Israël
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!