InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Pedagogiek > De pedagogische tik (verbieden van slaan)

De pedagogische tik (verbieden van slaan)

Om de zoveel jaar komt het onderwerp weer bovendrijven: de pedagogische tik. Heeft het zin om er een verbod tegen in te stellen? Welke voors en tegen zijn er te noemen? Wat zegt onderzoek erover? En leeft dezelfde kwestie ook in het buitenland? Deze vragen zullen hieronder beantwoord worden.

Tegen het verbieden van de pedagogische tik

Niet iedereen is ervoor de pedagogische tik te verbieden. “Van een corrigerende tik houden kinderen geen trauma over,” aldus een illustratieve uitspraak op het Senioren Web. Hetzelfde valt te beluisteren bij onder anderen de bekende Amerikaanse onderzoekster Diane Baumrind (Billenkoek, Pedagogiek in Praktijk, februari 2002), de student Joris Veenboer in Trouw (22-04-2002) en de Utrechtse pedagoog Piet van der Ploeg (NRC Handelsblad, 20-03-2002; zie ook: Billenkoek ja/nee? op Ouders.online). Volgens Van der Ploeg gaat het pas fout als ouders altijd lief en aardig zijn geweest en dan ineens hard uitvallen.

De pedagogische tik is ruim geaccepteerd, kinderen weten waarvoor het bedoeld is; ze zijn brutaal geweest en een ouder wil even laten zien wie het gezag in huis heeft. Zo zeggen Barry Nauta (13) en een leeftijdsgenootje in 1987 (Trouw, 16-06-1993).

'Motivatiegoeroe' Emile Ratelband (Slaan moet verboden worden, Ouders Online) vindt dat je van pijn het beste leert. Het is het laatste repressiemiddel om het kind het gareel te houden. Hij heeft er juist van geleerd zich normaal te gedragen. Pas als je op zijn tijd geen goede schop onder je kont krijgt, heb je een probleem. Sommige ouders denken er precies zo over. Heeft het dan wel zin deze wet in te voeren aangezien hij niet nageleefd of gecontroleerd kan worden?

Kinderen worden het best beschermd als er sociale controle is, zoals nu zou gaan gebeuren met deze wetgeving. Maar is dit wel zo voordelig, aangezien iedereen zich al gaat bemoeien met de opvoeding. Buren, oppassers, school, verplegers, enz krijgen een controlerende rol. Voordat je het weet zit je met je kind op het politie bureau, omdat je buren je bedoeling niet goed hebben geïnterpreteerd.

Volgens Erik Thomas, advocaat te Breda, is een wettelijk verbod overbodig en zijn er al genoeg regelingen (Volkskrant, 22-3-2002). “Valt een pedagogische tik te hard uit, dan kan het een strafrechtelijk tik worden. Bovendien hebben kinderen meer rechten dan je denkt. Ze zijn bijvoorbeeld vastgelegd in het VN-verdrag voor de Rechten van het Kind.” Verdrag inzake de Rechten van het Kind, artikel 6.2: ‘De staten die partij zijn, waarborgen in de ruimst mogelijke mate het overleven en de ontwikkeling van het kind.’

Ook M. Dolman, universitair docent strafrecht, geeft aan dat er al voldoende is vastgelegd (Volkskrant, 22-03-2002). Hij geeft namelijk het volgende aan: “Volgens het Burgerlijk Wetboek hebben ouders het gezag over hun kinderen. Volgens het Wetboek van Strafrecht is het slaan van kinderen mishandeling, dus strafbaar.” Otto Vos, lid van Tweede-Kamerfractie van de VVD vindt eveneens dat er al voldoende toereikende voorzieningen zijn getroffen. Zo is mishandeling in de algemene zin op alle mogelijke manieren vastgelegd (Trouw, 05-10-2001).

Voor het verbieden van de pedagogische tik

Anderen vinden een verbod wel nodig. Bijvoorbeeld P. Baeten van het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn: “Een wettelijk verbod is belangrijk als signaal aan de ouders en opvoeders” (www.kinderinfo.nl). Voor A. Wolzak, medewerker van het Expertisecentrum Kindermishandeling, is het een symbolische wetgeving, waarbij het dus niet om de handhaving gaat maar om het uitdragen van een boodschap (Volkskrant, 22-03-2002).

Maastrichtse hoogleraar in de Rechten van het Kind, professor Willems: "Zie het gewoon als preventie" (Telegraaf, 05-12-2003). En dat is precies de manier waarop jongere Marleen Pranger het ook ziet. Zij denkt ook dat het anders alleen maar van kwaad tot erger loopt. Een pedagogische tik wordt al gauw kindermishandeling en dit moet voorkomen worden (Trouw, 22-04-02002). Ook volgens professor J. de Boer, Amsterdamse hoogleraar familie –en jeugdrecht, kan kindermishandeling niet goed bestreden worden als de pedagogische tik nog steeds in beeld is (Algemeen Dagblad, 24-03-1994).

En volgens Gert van Harten, hoofd van Advies –en Meldpunt Kindermishandeling moeten we ergens een keer een norm stellen (Telegraaf, 05-12-2003). Ook volgens advocaat Gerard Spong moet er een duidelijk verschil komen tussen een kleine tik of een oorvijg en kindermishandeling (Slaan moet verboden worden, Ouders Online). Tweede-Kamerlid Khadija Arib is het hiermee eens: “Er moet duidelijker in de wet worden omschreven wat wel en niet toelaatbaar is, want de corrigerende tik kun je op verschillende manieren interpreteren” (Slaan moet verboden worden, Ouders Online).

Wat zijn de grenzen?

Dit laatste argument voor het verbod op de pedagogische tik laat zien waarom de discussie lastig is. Iedereen heeft zijn eigen idee van wat nog wel en wat niet meer kan, een eigen beoordeling van een corrigerende of pedagogische tik. VU-hoogleraar preventie en hulpverlening kindermishandeling Herman Baartman: “Slaan is afreageren, uit onmacht, frustratie of woede. Er is niets pedagogisch aan de pedagogische tik” (NRC handelsblad, 01-06-2002). Eerder waarschuwde hij: "Het is … vernederend, berokkent fysiek of psychisch leed en is schadelijk voor de fysieke en psychische gezondheid (Trouw, 16-06-1993). Elisabeth Thompson Gershoff ziet als belangrijkste onderscheid dat mishandeling verwonding veroorzaakt en bestraffing alleen tijdelijk pijn (NRC Handelsblad, 06-07-2002).

Hoe doet men het in het buitenland

De onenigheid maakt het voor de overheid niet gemakkelijk om een beslissing te nemen. In 2002 zegt staatssecretaris Kalsbeek geen voorstander te zijn van het verbod op slaan. Maar ze laat haar beslissing afhangen van onderzoek in landen waar slaan verboden is (Trouw, 15-04-2002. De pedagogische tik is al wettelijk verboden in Zweden, Finland, Noorwegen, Oostenrijk, Cyprus, Denemarken, Letland, Kroatië, Duitsland en Israël. Wat is er bekend over het effect?

Denemarken

In Denemarken is het sinds 1997 verboden voor ouders om hun kinderen te slaan. Toch gebeurt het nog. De bedoeling van de wet was dezelfde. Het zou een signaalwet zijn, niet om de ouders te straffen, maar om een mentaliteitsverandering teweeg te brengen.

Uit een enquête in 2001, vier jaar na invoering van het verbod, bleek dat 25% van de ouders het nog nodig vindt om af en toe een tik uit te delen. Deze 25% was ook al aanwezig toen de wet net was ingevoerd in 1997. Het lijkt dus niet te werken. Maar John Aasted Halse, psycholoog en voorzitter van de hulporganisatie Kindervoorwaarden zegt dat een mentaliteitsverandering als deze nu eenmaal langzaam gaat (Trouw, 11-04-2002).

Duitsland

Sinds november 2000 is het ook in Duitsland wettelijk verboden. Hier ging invoering van de wet gepaard met een omvangrijke voorlichtingscampagne. Inmiddels, twee jaar later, zegt 60% van de ouders hun kind nog wel eens een klap te geven, tegen 72% in 1994. Vond tweederde van de ouders in 1996 lichamelijke straffen nog in orde, nu is het iets meer dan de helft (Trouw, 25-04-2002). Kennelijk gaat de mentaliteitsverandering onder de Duitsers iets minder traag dan onder de Denen.

Zweden

In Zweden geldt het verbod het langst. Daar werd het verbod in 1979 ingevoerd. Men beoogde drie ontwikkelingen: verandering van de houding tegenover het gebruik van lichamelijk geweld tegen kinderen, verhoging van vroege identificatie van kinderen die kans lopen op mishandeling en bevordering van eerdere en meer steun biedende interventie in gezinnen.
Onderzoek van J. E. Durrant wijst uit dat het verbod in Zweden na twintig jaar zijn doelen heeft bereikt (Evaluating the success of sweden's corporal punishment ban, Child Abuse & Neglect, 1999, 435-448). Maar zijn de vermeende resultaten werkelijk veroorzaakt door het verbod? Durrant erkent dat het oorzakelijk verband in zijn studie niet aangetoond kan worden. Hij wijst erop dat er belangrijke sociale veranderingen hebben plaatsgevonden in die twintig jaar, zoals voortdurende wetswijzigingen, demografische verschuivingen en modificatie van sociale beleidslijnen. Deze sociale veranderingen kunnen een rol hebben gespeeld in de gunstige ontwikkelingen. De bijdrage van het wettelijk verbod is niet vast te stellen.

In 2000 analyseert J. V. Roberts (Changing public attitudes towards corporal punishment: the effects of statutory reform in Sweden, Child Abuse & Neglect, 2000, 1027-1035) gepubliceerde en beschikbare kwantitatieve onderzoeken betreffende deze kwestie. Zijn resultaten zijn duidelijk: het in 1979 ingevoerde verbod verminderde niet het niveau van publieke steun voor het ouderlijk gebruik van lichamelijke straf die bedoeld is om de kinderen discipline bij te brengen. De steun ervoor begon al af te nemen voordat de wet werd ingevoerd en werd door de wet ook niet vergroot.

Er zijn dus andere factoren die het verschil in houding veroorzaken. De eerder genoemde veranderingen lijken een verklaring te bieden.

De Verenigde Staten en Zweden

Om het effect van het verbod goed te kunnen meten, zijn ook vergelijkende onderzoeken gedaan tussen de VS en Zweden. In 1982 doet J. S. Solheim onderzoek naar verschillen in toepassing van lichamelijke straf (A cross-cultural examination of use of corporal punishment on children: A focus on Sweden and the United States, Child Abuse & Neglect, 1982, 147-154). In 1979 gebeurt dit in 81% van de Amerikaanse gezinnen en in 26% van de Zweedse gezinnen. Let wel het verbod is dan nog niet ingevoerd. Voorafgaand aan de invoering van het wettelijk verbod is er dus al een groot verschil tussen de twee landen. Solheim gaat na hoe dit kan en komt tot de volgende conclusies:
  • Verstedelijking: VS 75% leeft in de stad; Zw 82,7% leeft in de stad.
  • Spreiding: VS 22 personen per vierkante km; Zw 18 personen per vierkante km.
  • Kindersterfte: VS 15 per 1000 geborenen; Zw 8 per 1000 geborenen.
  • Oorlog: VS voortdurend; Zw voor het laatst in 1815.
  • Overheidsbemoeienis met gezin: VS overheid terughoudend, laat gezin zoveel mogelijk aan zichzelf over; Zw overheid ondersteunend en beschermend (meer interventie).
  • Lichamelijke straf: VS 81% past het toe, het hoort bij de opvoeding, is nodig om kind te laten zien hoe het overleeft in die omgeving; Zw 26% past het toe, minder gebruikelijk in de opvoeding.

In Zweden zijn de omstandigheden beter zijn en is dus minder kans op kindermishandeling. In de VS zijn de omstandigheden slechter en zien ouders vaker geen andere uitweg uit problemen met de kinderen dan geweld.
Dit onderzoek geeft ook aan dat er meer dingen zijn die in het oog moeten worden gehouden bij de discussie, in elk geval dat er een heel andere oorzaak kan zijn voor het verschil in het aantal kindermishandelingen en de gedachten over lichamelijke straf.

R.J. Gelles en A.W. Edfeldt constateren in 1986 dat Zweedse ouders minder geweld gebruiken dan ouders in de Verenigde Staten, hoewel er geen significant verschil is in het aantal gemelde gevallen van ernstige geweld of mishandeling (Violence towards children in the United States and Sweden, Child Abuse & Neglect, 1986, 501-510). Ook zij geven verklaringen voor de verhoudingsgewijs geringe omvang van kindermishandeling in Zweden: de sociale condities zijn over het algemeen goed; er wordt veel gebruik gemaakt van voorbehoedsmiddelen en abortus is vrij, waardoor het aantal ongewilde kinderen relatief klein blijft; veel moeders werken en laten hun kinderen in de kinderopvang; ouders krijgen hun kind pas mee uit het ziekenhuis als het op een bepaald gewicht is en als er gedacht wordt dat ze aan kunnen. Een belangrijk contrast volgens dit onderzoek is dat men in Amerika niet ver van huis hoeft voor een wapen, terwijl wapens in Zweden verboden zijn behalve voor de jacht. Ook het televisie geweld speelt een grote rol. In Amerika kunnen de kinderen 15.000 moorden per jaar zien op televisie, terwijl geweld op televisie in Zweden aan restricties gebonden is. Het laatste contrast is de doodstraf: Amerika komt het voor en is het populair, in Zweden niet.

Dus wat te doen?

Niets wijst op een positief effect van het verbod in Zweden. Zo denken ouders in Zweden nog voor 26% dat lichamelijke straffen soms nodig zijn (J. S. Solheim, 1982), terwijl voor de in voering van de wet ook al 26% van de ouders (T. Peltoniemi, 1983) deze lichamelijke straffen toepasten. Waarom een verbod instellen als het geen zin heeft?
© 2008 - 2019 Brigitte_, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De corrigerende oftewel pedagogische tikDe corrigerende oftewel pedagogische tikEen tik voor de billen, de corrigerende of de pedagogische tik: het komt allemaal op hetzelfde neer. Gewoon een tik als…
Ek voetbal 19921992 is het jaar dat het EK voor de 9e keer word gehouden. Dit jaar is Zweden het gastland om het EK te mogen organisere…
mijn kijk opKloppen de argumenten tegen de walvisvaart nog wel?De jacht op walvissen is zeer omstreden. Het wordt vaak beschouwd als dieronvriendelijk, immoreel en wreed. De walvis is…
Zwarte pedagogie, autoritaire opvoedingZwarte pedagogie is de term, die gebruikt wordt door pedagogen en psychologen om de autoritaire manier van opvoeden uit…
WK voetbal 19741974 is het jaar dat West-Duitsland de kans krijgt om het Wereld Kampioenschap voetbal te mogen organiseren. Dit jaar zi…
Bronnen en referenties
  • J.V. Roberts: Changing public attitudes towards corporal punishment: the effects of statutory reform in Sweden, Child abuse and neglect, Volume: 24, Issue: 8 (August 2000), pp: 1027-1035
  • T. Peltoniemi : Child abuse and physical punishment of children in Finland, Child Abuse & Neglect, Volume: 7, Issue: 1 (1983), pp: 33-36

Reageer op het artikel "De pedagogische tik (verbieden van slaan)"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Maria, 29-04-2011 12:48 #3
Van een tik(je) zal niemand een trauma overhouden maar wel hou je er altijd iets aan over. Een tikkeltje onzeker? Beetje moeite met communiceren? Beetje moeite soms met boosheid goed verwerken? Je wéét gewoonweg niet wat een tik heeft aangericht in je latere leven omdat je de link niet legt tussen je problemen en die vroegere tik. Corrigéren is nodig. Een corrigerende tík niet! Daar gaat iedereen de mist in. Corrigeren kan heeeeeel goed zonder tik. Ik kan het weten, mijn zoon is 19 nu en heeft nog nóóit een tik gehad en is de meest stabiele persoon die ik ken. Conseqent corrigeren zonder tik, als het moet 100 x tot het kind door heeft dat het echt niet mag is de enige manier.
En vanaf de leeftijd dat het kind kan praten uitleggen waarom iets niet kan of mag. Als je zo graag kinderen wilt moet je er ook maar moeite in steken en niet na 4 of 5 x corrigeren ineens een tik uitdelen. Hoe zou jij het vinden als je na herhaaldelijk de fout in gaan van je baas ineens een tik krijgt? Zóooo’n onzin die tik. Bah.

Heleen van Doorn, 30-07-2010 00:55 #2
Vanavond toevallig een discussie gehad met collega's over de pedagogische tik. 2 zijn voor, ik ben tegen. Absoluut. Elke volwassene kan zijn hand opheffen naar een kind dat kleiner en minder sterk is. Ik vind het inderdaad vernederend. Doe je kind maar geweld aan en het wordt nog goedgepraat ook. Ik ben zelf moeder van een dochter.

Wat ik mis in het artikel zijn onderzoeken naar de beleving bij kinderen. Er wordt gesteld dat er nog steeds evenveel wordt geslagen in bepaalde landen, ondanks het verbod. Maar wat te denken over de gevoelens van kinderen die geslagen worden… Door een dergelijk verbod zullen zij zich (misschien later) erkend voelen en kunnen zij hun ouders aanspreken op hun gedrag. Dus het verbod heeft wel degelijk zin!

Zelf ben ik overigens bijna nooit geslagen door mijn ouders. En als mijn man mijn kind zou slaan zou ik niet bij hem kunnen blijven.

De collega's met wie ik sprak werden zelf vroeger ook geslagen. Sommige psychologen noemen dit 'de herhalingsdrang'. Waarschijnlijk zullen hun kinderen hún kinderen ook weer gaan slaan… Tenzij… tenzij zij de pijn zullen toelaten die deze klappen hebben gedaan, wellicht later, in hun verwerkingsproces. Pas dan zullen zij beseffen dat zij dit hun kinderen niet aan willen doen.

Lieve mensen die meestrijden ter bescherming van onze kinderen, ter bescherming van hun gevoel van veiligheid, hun psychische en lichamelijke welzijn; ik zegen jullie allen.

Heleen.

Maria, 23-05-2008 11:17 #1
Nee inderdaad, als je het zo bekijkt dat heeft die wet weinig invloed zo op zichzelf want er zou namelijk een combinatie moeten komen met tevens opvoedcursussen en het op scholen onderwijzen van kinderen van pedagogiek. Men moet ervan doordrongen worden dat een tik aan je kind geven nét zo erg is als een tik aan je partner! Ik kan er NIET met mijn hoofd bij dat de meeste mensen hier totaal niet van doordrongen zijn en het niet (willen) zien! Als je het ze zegt dan reageren ze "ja, als je het zo bekijkt tja daar zit wel wat in". MAAR HET KWARTJE VALT GEWOON NIET. Hoezo er zit wel wat in. Man, als je je vrouw slaat dan kom je bekant in de gevangenis en als je je kind slaat (of een corrigerende tik geeft, dit is namelijk precies het zelfde) dan wordt het gedoogd. Hoezo uitersten? Oewhggggghhh ik kan me daar zo over opwinden. Wáárom snapt men het niet. Ik heb in de loop der jaren duizenden mensen ernaar gevraagd en maar 10 % snapt werkelijk wat ik bedoel. Dat is toch bedroevend of niet dan. Reactie infoteur, 27-05-2008
Hoi Maria,
Zelf ben ik er ook van overtuigd dat als je kinderen vanaf het begin duidelijk (verbaal) laat weten waar de grenzen liggen en wat er gebeurd als ze hier overheen gaan een (pedagogische) tik niet nodig is. Straf geven, of iets leuks ontnemen werkt vaak als beste, maar slaan is niemand iets mee opgeschoten. Het lijkt me ook verschikkelijk om te doen.
Ik snap je standpunt, maar slaan vind ik net als jij een kwestie van onmacht. Er zijn vaak betere en andere oplossingen.
Bedankt voor je reactie,
Groetjes Brigitte

Infoteur: Brigitte_
Laatste update: 23-04-2008
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Pedagogiek
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 3
Schrijf mee!