InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Opleiding en beroep > Jodendom: Wat is een rabbijn, rav, rabban, rebbe?

Jodendom: Wat is een rabbijn, rav, rabban, rebbe?

Jodendom: Wat is een rabbijn, rav, rabban, rebbe? Een Joodse geestelijke wordt rabbijn (ha-rav in het Hebreeuws) genoemd. Een rabbijn is een leraar van het Jodendom en gekwalificeerd om beslissingen te nemen conform de Joodse wet. De term rabbijn komt van het woord 'rav' dat 'grote man' of 'leraar' betekent. Mozes was de eerste rabbijn en wordt Moshe rabbenoe ('Mozes onze leraar') genoemd. Een rabbijn wordt ook wel rabbi of ribbi genoemd. De term ribbi wordt gebruikt door Sefardische Joden. Daarnaast kent men nog de term rabban die gebruikt werd voor de prins (nasi), zoals Rabban Gamaliel. De term rabbijn als titel wordt pas sinds de laatste eeuwen gebruikt. Er wordt bijvoorbeeld in de tijd van de Talmoed wel gesproken over Rabbi Hillel, maar de titel werd nooit voor hem gebruikt. Binnen het Chassidisme kent men de rebbe, dit is de tzaddiek (rechtvaardige).

Geschiedenis van rabbijnse aanstelling, van semicha

Vanaf de tweede eeuw werd rabbijn een officiële titel. Om te kijken wat een rabbijn tegenwoordig inhoudt zal gekeken moeten worden naar de geschiedenis ervan.

De klassieke semicha

Semicha betekent letterlijk 'het leggen van de handen'. De klassieke semicha zorgde ervoor dat de student de volgende schakel in de Sinaïtische traditie was en hem toestemming gaf om zaken te beoordelen die uit een soort strafrechtelijke straf bestonden. Het begon met Mozes. De eerste die aldus werd aangesteld door Mozes was Jozua. Er volgden nog 70 andere aanstellingen door Mozes. Zij stelden op hun beurt weer rabbijnen aan. Het fysiek leggen van de handen gebeurde niet in latere generaties. Een rabbijn werd gewoon aangesteld.

Titels rabbijn (rabbi), rav, rabban

In de Misjna en de Talmoed worden de titels rabbijn, rav en rabban voor het eerst genoemd.

Rabbijn/rabbi

De titel 'rabbi' werd gedragen door de wijzen van het land Israël, die daar werden geordend volgens de gewoonte die door de oudsten afgegeven werd. Als directe erfgenamen van de Tora van Mozes kregen zij de bevoegdheid om strafzaken te beoordelen.

Rav

De Babylonische wijzen, die in hun eigen scholen in de diaspora hadden, hadden de titel 'rav'. Aangezien ze niet in Israël waren ingewijd, was hun bekwaamheid om te leiden beperkt en waren er geen gevallen van strafschade inbegrepen.

Rabban

Deze titel werd gereserveerd voor het patriarchaat, de nasi of de president van het rabbijnse hof, de av beis din van het Sanhedrin.

Het einde van de klassieke semicha

Door de Romeinse keizer Hadrianus is geprobeerd een einde te maken aan de klassieke semicha omdat hij die zag als een vorm van Joods zelfbestuur. Ondanks de dreiging van de doodstraf wist Rabbi Yehuda Ben Bava de klassieke semicha tijdelijk te redden. Maar het werd steeds moeilijker om aan de eisen te voldoen omdat veel geleerden naar Babylonië waren uitgeweken. Een rabbijn kon alleen maar aangesteld worden in het Land Israël. Sommigen zeggen dat de semicha eindigde in het jaar 359 ten tijde van Rabbi Hillel de Tweede. Anderen verwijzen naar brieven van Rabbi Tzemach Gaon (9e eeuw) en Rabbi Chaninia Gaon (10e eeuw) waarin gesproken wordt over strafzaken in het Land Israël. Weer anderen verwijzen naar brieven van Rabbi Yehuda Ben-Barzillai van Barcelona (11e-12e eeuw), die lijken te impliceren dat er zelfs in zijn dagen een soort semicha in Israël was. Later zijn nog pogingen ondernomen om de klassieke semicha te herstellen maar dat is niet echt gelukt. Ondanks de beëindiging van klassieke semicha bleven rabbijnen door de generaties aangesteld worden.

Het rabbinaat als beroep

Pas vanaf de 14de eeuw werd het vak van rabbijn professioneel. Daarvoor was het verboden om financiële winst te halen uit de Tora. Geleerden kregen alleen vrijstelling van het betalen van belasting en ze kregen voorrang bij het kopen van producten op de markt zodat ze hun kostbare tijd konden besteden aan Torastudie. Ze verdienden hun geld met andere beroepen, zoals Maimonides die arts was. Door de verslechterende economische situatie en door vervolgingen moesten rabbijnen op enig moment wel onderhouden worden door de lokale gemeenschap. Ze moesten een zuiver dienstcontract naleven. Dit gold zowel voor Sefardische als Ashkenazische rabbijnen. Dit traditionele patroon geldt nog steeds in Israël en oude orthodoxe gemeenschappen.

Studenten en rabbijnen

In gemeenschappen waarbij dit oude patroon nog steeds geldt bestaat geen speciale opleiding voor rabbijnen. Wanneer een jesjivastudent (student aan een religieuze hogeschool) rabbijn wil worden studeert hij volgens zijn eigen codes en andere bronnen van praktische halacha (joodse wet) en legt vervolgens een examen af. Het behaalde diploma is alleen een bewijs dat hij in staat is om als rabbijn te werken. Formeel is hij pas rabbijn als een gemeente hem als zodanig aanstelt. Hij houdt zich volledig met Torastudie bezig (een nimmer eindigend proces), hij leidt de gemeenschap in spirituele kwesties, en treedt op als rechter bij civiele zaken en beslissingen aangaande de religieuze wet. Sommige rabbijnen hebben meer gezag dan andere rabbijnen.

Twee niveaus van aanstelling

Terwijl men toestemming kan krijgen om in een bepaald gebied van de Joodse wet beslissingen te nemen, zijn er tegenwoordig voor het grootste deel twee niveaus van aanstelling. De meest fundamentele, 'Yoreh Yoreh', geeft de rabbijn toestemming om te beslissen over kwesties van kasjroet en soortgelijke gebieden van de Joodse wet die betrekking hebben op het basale dagelijkse leven. Het meer geavanceerde niveau van semicha heet 'Yoddin Yoddin', en machtigt zijn rabbijn om te beslissen als dayan - een rechter in financiële zaken.

Men is tegenwoordig al rabbijn met een zeer beperkte vorm van ordening

Tenslotte moet erop worden gewezen dat, hoewel velen die vandaag de titel gebruiken inderdaad gekwalificeerd zijn om uitspraken te geven en vragen te beantwoorden, het aantal 'rabbijnen' in de afgelopen eeuw sterk is toegenomen. Tegenwoordig kan de titel worden gebruikt voor degene die een zeer beperkte vorm van ordening heeft (d.w.z. hij kan alleen in een zeer specifiek gebied van de Joodse wet beslissen) of gewoon als een titel van respect voor een persoon die een leraar is of een positie heeft van autoriteit. Om deze reden moet men voorzichtig zijn bij het zoeken naar advies van een rabbijn of hij werkelijk gekwalificeerd is om een beslissing te nemen op het gebied van de Joodse wet die men vraagt.

Concurrentie met andere Joods religieuze leiders

Overigens is de functie van een rabbijn niet te vergelijken met een christelijke priester of dominee. Zo houdt een rabbijn slechts zelden preken. Dit deed vroeger vooral de maggied, een rondtrekkende prediker of een lokale prediker. Later kreeg de rabbijn ook nog concurrentie van het hoofd van de jesjiva die zich vooral bezighoudt met puur theoretische studie in plaats van de praktische wet. Studenten vragen hun lokale rabbijn om advies bij praktische beslissingen, terwijl ze zich wenden tot het hoofd van de jesjiva voor spirituele zaken.

Rebbe – chassidische tzaddiek (rechtvaardige)

Binnen het Chassidisme ontwikkelde zich een nieuwe type leider: de tzaddiek, die ook wel Rebbe wordt genoemd. Deze verschilt van de gewone rabbijn, alhoewel een rebbe soms ook werkt als lokale rabbijn zoals de Rebbe van Belz. De Rebbe heeft vanwege zijn grote groep volgelingen grote invloed op de aanstelling van de lokale rabbijn.

Lees verder

© 2017 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kabbala 7: Chabad chassidisme en Kabbala (Tanja)Kabbala 7: Chabad chassidisme en Kabbala (Tanja)Na de Baal Shem Tov en zijn opvolger Rabbijn Dovber, ontwikkelden volgelingen van Rabbijn Dovber verschillende richtinge…
Waarom is de Tora aan het Joodse volk geschonken?Het geven van de Tora door God aan het Joodse volk wordt gezien als een beloning. Waarom kregen de Joden juist deze belo…
Boekrecensie: Aan tafel bij de rabbijn – R. Evers/ L. MockrecensieBoekrecensie: Aan tafel bij de rabbijn – R. Evers/ L. MockAan tafel bij de rabbijn – eten en drinken in Bijbels perspectief (1999) van Rabbijn R. Evers en drs. L. Mock beschrijft…
Boekrecensie: Oude wijn in nieuwe zakken – Rabbijn R. EversrecensieBoekrecensie: Oude wijn in nieuwe zakken – Rabbijn R. EversHoe kijkt de Joodse orthodoxie tegen hedendaagse problemen aan? Dat is het thema van het boek 'Oude wijn in nieuwe zakke…
recensieBoekrecensie: Geen bloemen, wel bezoek - rabbijn R. EversGeen bloemen, wel bezoek (1997) betreft een analyse van rouwverwerking van de Joodse theorie en praktijk. Het is een boe…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Rabbijacobs, Pixabay
  • http://www.myjewishlearning.com/article/rabbi-teacher-preacher-judge-but-not-priest/
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/1933944/jewish/What-Is-a-Rabbi.htm
  • http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/527078/jewish/What-is-the-role-and-function-of-the-synagogue-rabbi.htm

Reageer op het artikel "Jodendom: Wat is een rabbijn, rav, rabban, rebbe?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Gepubliceerd: 26-07-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Opleiding en beroep
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!