InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Opleiding en beroep > Hoe zit de arbeidsmarkt nu eigenlijk in elkaar?

Hoe zit de arbeidsmarkt nu eigenlijk in elkaar?

Hoe zit de arbeidsmarkt nu eigenlijk in elkaar? Er wordt veel gezegd en geschreven over 'de arbeidsmarkt'. Maar wat is die arbeidsmarkt nu precies? Hoe werkt het precies en wat kun je wel beïnvloeden en wat niet?

De arbeidsmarkt zit op slot!

De kranten staan er vol van en op het journaal zie je dagelijks dezelfde depressieve verslaggevers die er maar niet over uit kunnen: “de arbeidsmarkt zit op slot”. Eigenlijk wel vreemd, want je leest ook dat er een dreigend tekort ontstaat aan voldoende gekwalificeerd personeel. En wat we jarenlang succesvol hebben tegengehouden is door het vorige kabinet schijnbaar moeiteloos door het parlement geloodst: de AOW-leeftijd wordt verhoogd van 65 jaar naar 67 jaar. Haagse politici duikelen over elkaar heen met de ‘beste’ oplossingen die ons land er weer bovenop moeten helpen. Maar hoe zit de Nederlandse arbeidsmarkt nu echt in elkaar?

Drie benaderingen

Feitelijk kan de arbeidsmarkt in Nederland vanuit drie verschillende invalshoeken worden benaderd:
  1. De economische benadering
  2. De sociale benadering
  3. De institutionele benadering

De economische benadering

Om maar eens te beginnen met de ‘economische benadering’: dit is eigenlijk de meest concrete benadering van het begrip arbeidsmarkt. Het gaat hier namelijk om de vraag en het aanbod van arbeid en de allocatie daarvan. Een producent van goederen of diensten, zal in de regel personeel willen aannemen als er een vraag ontstaat. Hij heeft in eerste instantie natuurlijk een idee of een ontwerp en hij heeft een productielocatie met machines of een kantoor, maar het feitelijke werk zal door mensen gedaan moeten worden. In de economische benadering van de arbeidsmarkt gaat het dus om de afstemming tussen de noodzakelijke arbeidscapaciteit en de prijs die hiervoor betaald wordt. De potentiële werkgever zal er naar streven om de prijs van die arbeid zo laag mogelijk te laten zijn, want dat verhoogt zijn (potentiële) winst. De aanbieder van werk (de potentiële werknemer) zal er naar streven om die prijs zo hoog te laten zijn, want dat levert hem het meeste op. Indien er echter op de arbeidsmarkt meerdere aanbieders van arbeid zijn (zeg maar mede-sollicitanten), loop je echter wel het risico dat je jezelf uit de markt prijst. Als er sprake is van een echte vrije markt, dan komt de prijs vanzelf tot stand, want dat is nu eenmaal het principe van het vrije markt denken. In Nederlands is er, op het gebied van de arbeidsmarkt, echter geen sprake van een volledig vrije markt. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat er in Nederland afspraken zijn gemaakt over wat ‘arbeid’ wel of niet mag kosten. Zij verstoren dus feitelijk de vrije marktwerking. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld de ‘Wet Minimumloon en Minimum Vakantietoeslag’ en de ‘Wet op de Collectieve Arbeidsovereenkomst’. In de eerste wordt geregeld dat alle werknemers in Nederland, die ouder zijn dan 23 jaar (en jonger dan 65 jaar) een minimum bedrag aan loon moeten verdienen. Per 1 januari 2014 bedraagt dit € 68,57 bruto per dag. De tweede wet regelt op welke wijze in Nederland cao’s (collectieve arbeidsovereenkomsten) tot stand komen. In bijna alle gevallen worden in cao’s afspraken gemaakt wat een werknemer in een bepaald bedrijf of bedrijfstak minimaal moet verdienen. Ook kennen we in Nederland vaak een maximering van de beloning, meestal ook weer vastgesteld in cao’s. In een enkel geval ook in de wet. Een voorbeeld hiervan is de (recente) Wet Normering Topinkomens (WNT). Hierin wordt bijvoorbeeld vastgelegd wat bestuurders in de (semi-)publieke sector maximaal morgen verdienen. Denk hierbij aan bestuurders van ziekenhuizen en woningcorporaties. In een aantal gevallen kennen we ook een ‘code’. Dit is geen wet, maar eerder een richtlijn waaraan de beloning van specifieke groepen werknemers zich aan moeten houden. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de ‘Code Tabaksblatt`.

De sociale benadering

Bij de sociale benadering van de arbeidsmarkt gaat het niet zozeer om de waarde van arbeid, of de kostprijs van werknemers. Veel belangrijker is dat mensen, naast salaris, waardering krijgen voor het werk dat ze doen. En zeker ook niet onbelangrijk is de mogelijkheid die werk biedt om tot zelfontplooiing te komen Het verrichten van arbeid laat zien dat je van toegevoegde waarde bent voor de maatschappij, geeft soms maatschappelijk aanzien en is voor velen eigenlijk een regulier onderdeel van het deel uitmaken van de samenleving. Helaas zijn er ook mensen die niet in staat zijn om reguliere arbeid te verrichten. Jongeren en ouderen, maar ook mensen meteen geestelijke of lichamelijke beperking maken echter wel deel uit van deze bredere oriëntatie op arbeidsmarkt. Soms omdat ze deel uitmaakten van de arbeidsmarkt, maar daar nog steeds een stukje beloning voor krijgen (pensioen) of omdat ze in de toekomst arbeid gaan verrichten) studenten. Mantelzorgers of mensen met een gedeeltelijke beperking verrichten soms wel arbeid, maar daar staat niet altijd een volledige en reguliere beloning tegenover.

De institutionele benadering

De derde benadering van de arbeidsmarkt betreft de zogenaamde institutionele benadering. Onder een institutie wordt verstaan: “een (sociale) norm, waarde of doelstelling die, hetzij bewust, hetzij onbewust, verduurzaamd is”. Voor de arbeidsmarkt betekent dit dat we kijken naar instanties die zich bezighouden met het begrip ‘arbeid’ en met ‘de arbeidsmarkt. In de praktijk bedoelen we hiermee in eerste instantie de politiek of de overheid. Van oudsher is ‘arbeid’ een thema, dat door de overheid voor een deel wordt gereguleerd. Het bekendste voorbeeld is hier het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dit ministerie is verantwoordelijk voor zeer wetgeving die arbeid reguleert. Denk hierbij aan de eerdergenoemde wetten op het gebied van loonvorming, maar ook aan het ontslagrecht, de wetgeving op het gebied van ARBO en flexibele arbeid.

Nederland staat (of stond?) bekend om het poldermodel. Dit is een typisch voorbeeld van geïnstitutionaliseerd arbeidsmarktoverleg. In het poldermodel overleggen overheid, werkgevers en werknemers in zijn gezamenlijkheid en proberen overeenstemming te krijgen over diverse onderwerpen die betrekking hebben op arbeid. Feitelijk vindt dit overleg plaats binnen de Sociaal Economische Raad (SER) en de Stichting van de Arbeid. Ook decentraal kent men veel institutioneel overleg. Voorbeelden hiervan zijn de Regionale Platforms Arbeidsmarktbeleid of het sociaal overleg binnen bedrijfstakken. Naast geformaliseerd overleg vindt er ook heel veel overleg plaats over de arbeidsmarkt ineen min meer informele setting bijvoorbeeld op gemeentelijk niveau of in specifieke beroepsgroepen.

En de praktijk van de arbeidsmarkt?

In de praktijk werkt de “arbeidsmarkt” eigenlijk als een combinatie van de drie geschetste benaderingen. De vraag en het aanbod van werk zijn zeer afhankelijk van de economische situatie waarin het land zich bevindt. Economische groei, export of het vergroten van het consumentenvertrouwen (en dus consumentenuitgaven) bevorderen de vraag naar arbeidscapaciteit. Of in het omgekeerde geval: de beperking van die vraag. Door middel van een arbeidsmarktmodel kan de omvang van werkgelegenheid of werkloosheid worden bepaald. De arbeidsmarkt zelf heeft dus weinig invloed op de kwantiteit van vraag en aanbod van arbeid.
© 2013 - 2018 Deconsultant, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
WW-uitkering en passende arbeidWW-uitkering en passende arbeidEen WW-uitkering wordt verstrekt op voorwaarde dat degene die de uitkering krijgt ook passende arbeid accepteert. Mensen…
Fiscaal loon: wat is fiscaal loon & berekenenFiscaal loon: wat is fiscaal loon & berekenenWat is fiscaal loon en hoe kun je het fiscaal loon berekenen? Brutoloon, nettoloon, fiscaal loon, verzamelinkomen en toe…
Wanneer kan men het recht op WW geldend makenTegenwoordig ziet men steeds vaker dat mensen in de WW terecht komen. Men kan wel een recht op een WW-uitkering hebben,…
Arbeidskorting 2013 – hoogte en voorwaardenArbeidskorting 2013 – hoogte en voorwaardenWat is de hoogte van de arbeidskorting 2013? Wat zijn de voorwaarden voor de arbeidskorting 2013 en waar hebt u recht op…
Werkloosheid: hoogte en duur van de WW-uitkering 2013Werkloosheid: hoogte en duur van de WW-uitkering 2013De werkloosheid stijgt momenteel enorm. Gebukt onder de financiële crisis moeten veel bedrijven noodgedwongen werknemers…

Reageer op het artikel "Hoe zit de arbeidsmarkt nu eigenlijk in elkaar?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Deconsultant
Gepubliceerd: 03-12-2013
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Opleiding en beroep
Schrijf mee!