InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Internationaal > De geschiedenis van de Marquesas of de Markiezeneilanden

De geschiedenis van de Marquesas of de Markiezeneilanden

De Spanjaarden zaten al geruime tijd in Zuid-Amerika. Hun honger voor goud en andere rijkdommen kende daar geen einde; men wilde ook naar de Solomoneilanden toe omdat er een Spaans schip was gearriveerd waarvan de bemanning een bewoner sprak die een goudklomp liet zien aan de Spanjaarden. Goud is een duur metaal dus daar wilden de Spanjaarden meer over weten, alleen had men wel toestemming van hogerhand nodig. Het Spaanse schip ging terug naar Peru waar de Spanjaarden destijds zaten. Vanuit daar kon niet direct een expeditie worden georganiseerd; eerst moest men toestemming hebben van de Spaanse koning om de Solomoneilanden Spaans te maken. Die toestemming kreeg men. Maar daar ging wel lange tijd overheen, want men moest vanaf Peru, helemaal rond de zuidpunt van Zuid-Amerika naar Spanje varen en daarna weer terug naar Peru om de expeditie te starten.

Inhoud:


Op zoek naar de Solomoneilanden

In april 1595 bereikten de Spanjaarden een eiland waarvan men dacht dat het de Solomoneilanden waren. De eilandbewoners reageerden echter heel anders dan de Solomonezen. Met prauwen kwam men op de Spanjaarden af om ze te bekogelen. Dit bleek later het eiland Hiva Oa te zijn, het hoofdeiland in de Marquesasarchipel. Daarna vertrok men naar een naburig eiland, Nuku Hiva. Hier kreeg men echter exact dezelfde welkomst; men werd weggejaagd doordat men met stenen slingerde naar de Spaanse boot. Denk niet dat de stenenslingeraar een ongevaarlijk wapen is; een gids vertelde dat de stenen een snelheid van 160 km/h kunnen bereiken. Stenen slingeren kan dodelijk zijn.

Watertekort

Hierna vonden de Spanjaarden een derde eiland, wat ook behoorde tot de Marquesas archipel. Hier kwamen niet direct boten met krijgers op hen af. Men had inmiddels een tekort aan drinkwater en proviand. Men moest wel aan land gaan om de bemanning niet te laten sterven. Men ging in een klein bootje naar de kust. Aan boord waren soldaten met musketten en een priester. Missionarissen zijn altijd gebruikt om nieuwe kolonies te vestigen en de lokale bevolking te ontdoen van hun oorspronkelijke cultuur. De katholieke kerk gebruikt de kennis van de bijbel als psychologisch machtsinstrument.

De Polynesiërs zijn volgens de meest gangbare theorie van andere eilanden zoals Tonga naar het westen gevaren en zo op de Marquesas aangekomen; dit zou rond het begin van de jaartelling zijn gebeurd.

God of mens?

De priester zag enkele eilandbewoners en begon een mis met hen te zingen. Ondanks dat ze de woorden niet kennen begonnen de Marquesianen mee te zingen; ze houden van nature veel van zingen. De priester zei tegen de soldaten dat hij binnen twee jaar goede christenen van deze mensen kon maken. Alles leek koek en ei. De Spanjaarden inviteerden zelfs Marquesianen aan boord van hun schip waar ze zich vergaapten aan alles wat ze zagen. Ze hadden bijvoorbeeld nog nooit uniformen gezien en waren daarvan zeer onder de indruk. Ze dachten dat het uniform een deel van het lichaam was. Op een gegeven moment trok een Spanjaard een uniform uit om te laten zien dat hij een mens was, en geen godheid zoals de bewoners van de Marquesas dachten. Daarna werden ineens de rollen omgedraaid. Ze beseften dat ze met mensen van doen hadden en begonnen alles mee te nemen wat ze mooi vonden zoals wijnglazen, wapens en uniformen. Dat lieten de Spanjaarden niet op zich zitten en er ontstond een gevecht waarbij de Spanjaarden 200 mensen doodschoten.

Vaarwel Solomon

Vervolgens beseften men dat men nog steeds niet in de Solomonarchipel waren beland. Men besloot die archipel te zoeken maar in deze tijd was de navigatiemogelijkheid zeer beperkt. Men zwierf in het rond om ten lange leste te besluiten naar een dichtstbijzijnde Spaans land te gaan, wat de Filipijnen was. Van de 400 oorspronkelijke bemanningsleden kwamen er slechts 15 aan in de Filipijnen. Hierna stopten de Spanjaarden deze zoektocht naar de Solomoneilanden en legden ze hun accent op de koloniën Filipijnen, Peru, Colombia en Mexico.

Sandelhouthandelaars

Vervolgens kwamen er de walvisvaarders, de sandelhouthandelaars, militairen en priesters naar de Marquesas. Op de Marquesas groeide veel sandelhout. Dit werd naar China en India gebracht waar men er onder andere wierook en meubels van maakte. Vanuit China werd porselein en zijde op het schip vervoerd; dat werd naar de Australische kolonie gebracht. Vervolgens voer men weer naar de Marquesas voor het sandelhout. Een paar van deze driehoeksreizen maakten een kapitein miljonair. Men gaf aan de mensen op de Marquesas alcohol en tabak in ruil voor het sandelhout. Edoch, op een gegeven moment, rond 1830, had men in de Marquesas alle sandelhoutbomen gekapt en hield deze handel op.

Walvisvaarders

Walvisolie werd in de 19e eeuw veel gebruikt. In Londen brandde alle straatverlichting op walvisolie. Rond de Marquesas komen regelmatig walvissen voor. Deze werden gedood en de olie werd verzameld en naar Europa gebracht. Walvisvaarders waren vrije jongens. Soms kwamen ze aan op een strand in de Marquesas en werden ze verliefd op een mooie Polynesische vrouw. Ze bouwden vervolgens een huis op het strand en bleven er wonen. Daarom hebben veel mensen op de Marquesas Europese trekken, hoewel de huidskleur vaak lichtbruin is. Deze walvisvaarders die bleven werden Beachcombers genoemd, vanwege het feit dat ze hun huis op het strand hadden gebouwd.

Missionarissen

De Rooms-Katholieke kerk wilde de bewoners van de Marquesas en alle andere eilanden in Polynesië gelovig maken. Dat ging niet van een leien dakje. De zee kan er vrij wild zijn en er zijn missieschepen vergaan. Op een gegeven moment kwamen er twee missionarissen aan op Hiva Oa. Ze maakten kennis met de bevolking. De Polynesiërs vonden het maar vreemde figuren want ze waren van de walvisvaarders gewend dat blanke mensen veel aandacht vertoonden voor Polynesische vrouwen. Al tijdens hun eerste nacht op het eiland slopen vrouwen binnen in het huis dat de missionarissen hadden gebouwd. Zeven vrouwen wilden kijken of het wel echte mannen waren. Polynesische vrouwen denken, in ieder geval in die tijd, zeer open over seks. Eén van de mannen schrok zo van de vrouwen die hem betastten dat hij wegrende en in een boom klom om de dag erop het eiland per schip te verlaten en terug naar Europa te gaan. De andere missionaris hield het er een jaar uit maar het lukte hem niet om de mensen van de Marquesas te bekeren tot het katholicisme.

Militairen

Vervolgens paste de Roomse kerk een andere tactiek toe; men liet de missionarissen vergezellen van militairen. De Marquesasianen maakten kennis met de dagelijkse dreiging van de musket. Onder dreiging van de loop van het geweer werd men gedwongen om zich te bekeren. Dat werkte beter; heel de Marquesas bekeerde zich onder militaire dwang tot het christendom. Het was vervolgens verboden om de Marquesastaal te spreken, verboden om zich te tatoeëren, verboden om hun eigen rituelen op te voeren en zo waren er nog een aantal verboden die de Marquesascultuur bijna geheel vernietigden. Het is aan het werk van enkele Duitsers en Russische wetenschappers te danken dat de cultuur van de mensen op de Marqueas is opgetekend. Een Duitse wetenschapper maakte eind 19e eeuw een foto van een oude Marquesasman die nog volgens de traditionele gebruiken van top tot teen onder de tattoes zat. Deze foto is later gebruikt als voorbeeld om elkaar weer te tatoeëren.

Bijbel in de Marquesastaal

Nadat de Marquesas cultuur grondig was vernietigd en slechts een enkeling nog de oude taal kende, hoewel het verboden was om die te spreken, kwam er een meer ruimdenkende bisschop aan het begin van de 20e eeuw op de Marquesas. Hij moedigde mensen weer aan om hun lokale taal te spreken. Ook vertaalde hij de bijbel in de Marquesastaal.

Engels was de voertaal

Tahiti en de Marquesas waren in die tijd nog steeds onafhankelijk maar ze waren wel langzaam aan verchristelijkt. Na een generatie wist men niet beter dat men christelijk was. Het feit dat veel bijbelverhalen overeen kwamen met oorspronkelijke Polynesische legendes hielp enigszins om het christen te accepteren. Zo is de zondvloed een verhaal wat ook in de Polynesische cultuur voorkomt, en trouwens ook in vrijwel elke andere legende van welke cultuur dan ook ter wereld. Een Engels Missionarisinstituut, wat zijn hoofdkwartier had in Londen, had inmiddels alle eilanden in de Marquesas maar ook in de Tuamotu archipel gechristianiseerd. Op Tahiti sprak men destijds Engels. Tahiti en omliggende eilanden was in feite een theocratie, een samenlevingsvorm gebaseerd op religie.

Spanje, de ergste slavenhandelaars

In heel de wereld werd de slavernij afgeschaft in 1862. Dat betekent dat in alle kolonies men geen slaven meer kon verhandelen. Maar landen als de Marquesas en Paaseiland waren in die tijd nog onafhankelijk. Daar konden de Europese machten, met name Spanje en Frankrijk, gewoon slaven vandaan halen. In Spanje had men slaven nodig voor de Guanomijnen in Peru. Er werden 3000 slaven van de Marquesas gehaald en 1500 van Rapanui of Paaseiland. Dat zijn enorme aantallen; je moet je bedenken dat op Paaseiland in die tijd slechts 3000 mensen woonden. De helft van alle Paaseilanders is dus als slaaf naar Peru gebracht.

De afschuwelijke mazelenepidemie

De mensen van de Marquesas en Rapanui waren zeer ongelukkig als slaven. Ze waren het helemaal niet gewend om zo als slaaf gebruikt te worden en stierven bij bosjes. De Franse missie, die uiteraard ook voor de Franse regering werkten, wilde in een goed blaadje komen bij de Polynesiërs door de slaven vrij te kopen. Dat lukte en men was in de haven van Peru bezig om een schip vol voormalig slaven terug naar de Marquesas te brengen. Helaas kwam er net een ander schip aan uit Alaska waar aan boord een ernstige mazelenepidemie heerste. Deze epidemie sloeg over op het schip met Marquesianen. De slaven werden ernstig ziek en velen gingen op hun terugreis dood. Eenmaal aangekomen in de Marquesas verbleven ze in quarantaine op zee. Hun familieleden konden het echter toch niet laten om hun weggenomen vaders te ontmoeten in de nacht en voeren naar het schip. Daardoor werd de hele Marquesasbevolking geïnfecteerd met de mazelen. De schattingen van het oorspronkelijke bevolkingsaantal van de mensen op de Marquesas lopen uiteen van 50.000, 70.000 tot zelfs 120.000. Na de mazelenepidemie leefden er slechts 3000 mensen op de Marquesas.

Frankrijk op zoek

Eind 19e eeuw begon Frankrijk heel wat kolonies te verliezen. Canada had men al verloren aan de Engelsen en het zuiden van de V.S. had men verkocht aan de nieuwe V.S. Frankrijk wilde een wereldmacht blijven en er ontstond een ware run op de laatste nog niet gekoloniseerde delen van de wereld. Frankrijk wilde graag Nieuw Zeeland inlijven maar net op het moment dat ze daar aankwamen hadden de Engelsen al een contract getekend waarin stond dat Nieuw Zeeland voortaan onder Engelse heerschappij valt. Frankrijk zette zijn zinnen vervolgens op een groot deel van Polynesië, waaronder de Marquesas.

Hoe Tahiti Frans werd

Op Tahiti was er rond de 20e eeuw een koningin de Pomare heette. Ze sprak vloeiend Engels, zoals destijds veel van de mensen in Polynesië. Franse regeringsvertegenwoordigers poogden haar over te halen om onder Franse vlag te komen; het eiland was in die tijd nog onafhankelijk. Pomare was niet in eerste instantie geneigd om tot het Franse volksgebied te behoren. De Engelse missionarissen waren daar uiteraard ook fel op tegen. De Engelsen leefden die tijd in het Victoriaanse tijdperk, waar er voor veel zaken een verbod was; zo was er een gevangenisstraf voor overspel, allemaal geregeld door de Rooms-Katholieke kerk. De Polynesiërs zijn van nature vrij ruimdenkend over seksuele relaties. De Fransen overtuigden koningin Pomare uiteindelijk met het argument dat als Tahiti Frans zou worden, men een meer liberaal beleid ging instellen. Vanaf die tijd werden Tahiti en alle omliggende eilanden Frans grondgebied.

Wat te doen met deze kolonie?

De Fransen wisten eigenlijk niet wat ze met dit nieuwe deel van het Franse rijk aanmoesten. Het was lastig om het tot een agrarisch land om te bouwen. De oppervlakte van de eilanden was niet bijster groot en er zijn op veel eilanden zeer ontoegankelijke berggebieden. In 1914 werd in Midden-Amerika het Panamakanaal te geopend. Voor die tijd moest elk schip om de punt van Zuid-Amerika heen varen. Doordat het Panamakanaal werd geopend, werd Tahiti en ook de Marquesas, ineens een stuk belangrijker. Schepen die van Japan, Zuid-Oost-Azië, Australië of Nieuw Zeeland door het Panamakanaal heen gingen, kwamen praktisch langs de Franse kolonie. Passagiersschepen stopten enkele dagen in Tahiti om voedsel in te slaan.

Babyboom

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde er veel in de Marquesas in positieve zin. Er kwam een ware babyboom, eigenlijk net als in Europa, alleen dan nog iets extremer. Voor een echtpaar was het normaal om 16 kinderen te hebben. Een vrouw uit de Marquesas vertelde zelfs dat ze 23 broers en zusters had en dat iedereen weer zeker ruim 10 kinderen kreeg. Daardoor normaliseerde het bewonersaantal enigszins. Men kreeg alleen een ander bevolkingsprobleem. De educatie van de mensen in de Marquesas kwam op hetzelfde niveau als in Europa maar de banen waren er niet naar. Daarom verkozen steeds meer mensen om in Australië, de V.S. of Europa te werken.

De naam Marquesas betekent Markiezen is gegeven door ontdekker De Neira, die ermee zijn baas, die een markies van Canete was, mee eerde.

Marquesas nu

Pas rond de jaren 80 had elk eiland van de Marquesas telefoon en televisie. De mensen van de Marquesas konden nog geen auto betalen; daarvoor was er niet genoeg werk. Van lieverlee is men copra gaan verbouwen. Copra is gedroogde kokos en bestemd voor de cosmetica-industrie. Dat levert veel geld op. Wat nog meer geld oplevert is de parelkweek. Parels zijn erg duur en op vele eilanden van de Marquesas of de meer zuidelijk gelegen Tuamotu, is er een ideale situatie voor de parelkweek. Maar wat het allerbelangrijkst is, is tegenwoordig het toerisme. Er doen geregeld cruiseschepen dit deel van de wereld aan. Bovendien is er een prachtige, charmante cruise genaamd de Aranui. Dit is een half vrachtschip half cruiseschip. Het bevoorraadt 10 eilanden in de Tuamotu-archipel en de Marquesas. Het levert allerlei producten af, van auto´s tot kerstversiering, en dit schip neemt ook lokale producten mee zoals pompelmoes, parels, traditionele houtsnijwerken, vanille, ukeleles en copra, wat in Tahiti verder wordt verscheept of waar het wordt verkocht op de markt. In 2015 leven er ongeveer 8000 mensen in de Marquesas en 200.000 op Tahiti.
© 2015 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tropische eilanden; Frans PolynesiëTropische eilanden; Frans PolynesiëFrans Polynesië (pays d´outre-mer) is een archipel van eilanden in de Stille Zuidzee ongeveer halverwege tussen Zuid Ame…
Tropische eilanden; MarkiezeneilandenDe Markiezeneilanden is één van de zes eilandengroepen van Frans Polynesië. Polynesië is een archipel in de zuidelijke S…
Nuku Hiva, tropisch eiland in de Stille OceaanNuku hiva is een eiland in de Stille oceaan dat tot de Markiezen archipel behoort, ook wel bekend als de Marquesas-eilan…
Maanden, dagen en cijfers in het FransMaanden, dagen en cijfers in het FransIk leer op school verschillende woorden in het Frans, als jullie nog niet zo goed Frans kunnen, dan wil ik jullie hierdo…
Een ERP-pakket automatiseert de waardekringloopOver wat een ERP-pakket nu precies is en doet, wordt verschillend gedacht. Sommigen zien het als een logistiek pakket da…
Bronnen en referenties
  • Lezing van een gids aan boord Aranui3, cargo-cruiseschip dat vertrekt uit Tahiti.
  • Interviews met lokale gidsen
  • Bezoek museum Fataiva
  • http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Marquesas
  • Foto´s: Thomas Dijkman

Reageer op het artikel "De geschiedenis van de Marquesas of de Markiezeneilanden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 09-03-2015
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Internationaal
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!