Joodse filosofie – Heschel: gevoel voor het mysterie

De mens kan niets ontdekken. Dat wordt duidelijk bij een verhaal in Prediker waarin een man naar wijsheid zocht. Hij is inderdaad groter en rijker in wijsheid geworden, maar de man besefte dat de mens niets kan ontdekken van het werk dat onder de zon geschiedt. “Ik zeide: ik wil wijsheid verwerven, maar zij bleef onbereikbaar voor mij. Onbereikbaar is wat bestaat en onpeilbaar is, wie kan het doorgronden” (Prediker 7:23-24). Het zijn is mysterieus.

'Onbereikbaar en onpeilbaar'

God heeft wijsheid buiten ons bereik gemaakt, zo meldt Prediker. God heeft de geheimenis in ons hart gelegd. We weten niet de ware betekenis en bedoeling van de dingen. Onze eigen gedachten kennen we niet en we weten niet de betekenis van onze dromen.

Jesaja 40:12 spreekt over het mysterie van het heelal. Spreuken 30:2-4 brengt een gevoel van nederigheid tot uitdrukking. Mysterie en nederigheid behoren hand in hand samen te gaan.

'De wijsheid – waar wordt zij gevonden?'

De wijsbegeerte speurt naar wijsheid. Job 28:12-14 en 20-22 vraagt zich af waar wijsheid wordt gevonden.

Het bestaan van de wereld is een mysterieus feit. De natuurlijke orde der dingen is een onbekende wereld. Het gaat om de mysterie van de orde die in het heelal heerst.

Wat is onze wijsheid? We weten niet waar onze ervaringen en gedachten vandaan komen. De geest blijft een sfinx ondanks dat we veel raadsels kunnen oplossen. Het lot van de wereld hangt van het mysterie af.

Twee soorten onwetendheid

  1. onwetendheid die bot, ongevoelig en onvruchtbaar is → leidt tot verwaandheid
  2. onwetendheid die levendig, doordringend, schitterend is → leidt tot nederigheid

Hoe dieper we onderzoeken hoe meer we erkennen niet te weten (over leven en dood, ziel en gemeenschap, geschiedenis en natuur). Wijsheid najagen doet ons terugkeren naar onwetendheid.

Wij zien en kunnen niet doorzien

Het mysterie gaat het menselijk begripsvermogen te boven. Elk ding bevat een groot geheim. We kunnen het mysterie ontkennen noch ontlopen. We zien maar kunnen niet doorzien. Het Hebreeuwse woord 'olam' betekent wereld en is afgeleid van 'alam' (verbergen). De wereld zelf is verborgen.

'Verborgen zijn de dingen die we zien'

De mens kan de wonderen van God niet verhalen. Verborgen zijn de dingen die we zien. Zelfs het geopenbaarde is onvolledig. Mozes is door God gesteld over alle vijftig poorten van de wijsheid op één na. Mozes wist niet alles en kon niet alles oplossen. Ondanks zijn contact met God bleef God ondoorgrondelijk voor hem.

De Tora is zowel verborgen als geopenbaard en dit geldt voor alle werkelijkheid. We weten en we weten niet. Zo wordt verteld waar Mozes begraven werd maar toch weet niemand zijn graf.



Nadere toelichting op het bovenstaande filosofische betoog van Heschel

In het boek 'Job of God in storm en wind' van Elie Wiesel en Josy Eisenberg -gebaseerd op het Bijbelboek Job- wordt het mysterie van het lijden besproken en eigenlijk het mysterie van het hele leven. Job klaagt bij God: waartoe dient het lijden. Job moest lijden omdat God naar Satan luisterde. De omstanders geven commentaar op Jobs lijden. Pas dan gaat Job spreken en interpelleert God. “Waarom moet de rechtvaardige, waarom moet ik die rechtvaardig is, waarom moet ik lijden?' God geeft niet meteen antwoord. Tenslotte antwoordt God, maar niet rechtstreeks. Tot slot is er het happy end waarbij Job bezittingen terug krijgt en opnieuw kinderen.

Wat zegt God? God begint met de Schepping. ”Waar was je toen Ik de aarde begon te bouwen?” God geeft aan dat Hij de grote lijnen van het heelal heeft uitgezet. Alleen God begrijpt de betekenis der dingen, waaronder het lijden. Om te begrijpen moet je ofwel naar het einde toe ofwel de interne structuren van het begin gaan bestuderen. De mens is niet bij het ontstaan der dingen geweest en kan dus ook niet alles ten volle begrijpen. De mens is pas op de zesde dag geschapen. Daarom is het hele leven een mysterie voor hem!

God toont met zijn beschrijving van de Schepping aan hoe oneindig zijn macht is. Alleen God kent het begin en bezit het volle licht. God heeft het meesterschap over de natuur en leidt de geschiedenis.

Job erkent dat God alles kan. Job erkent dat God de Meester is die alles weet en dat de mens te zwak is Zijn almacht te begrijpen. Job eindigt met een grote belijdenis van nederigheid. Dat moet ons antwoord zijn op het mysterie: nederigheid. Mysterie en nederigheid behoren hand in hand samen te gaan.

Lees verder

© 2012 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Het mysterieuze “zwart wit”Het mysterieuze “zwart wit”Waar je de combinatie van “zwart wit” doorvoert, krijg je te maken met uitgesproken meningen. Saai, veilig, kleurloos… m…
Dan Browns’ Het Bernini MysterieDan Browns’ Het Bernini MysterieIn de zomer van 2005 prijkte één boek vrijwel continu bovenaan elke bestsellerlijst. Het ging om Dan Browns’ De Da Vinci…
Joodse filosofie – Heschel: Mysterie van de OpenbaringDe Openbaring is meer dan een menselijke ervaring. We moeten de gebeurtenis van de Openbaring niet gelijkstellen met de…
Joodse filosofie – Heschel: God leren kennenHoe kunnen we God leren kennen terwijl Hij boven het mysterie staat? Godsdienstig denken moet in het mysterie beginnen.…

Tijd is onze grootste vijandTijd is onze grootste vijandTijd is relatief. Een minuut in de armen van je geliefde duurt veel te kort, diezelfde minuut in de tandartsstoel duurt…
Wordt een sterker persoon, denk positiefWordt een sterker persoon, denk positiefSoms zit alles je tegen. Je valt van de ene ellende in de ander. Het is moeilijk positief te blijven als het je niet mee…
Bronnen en referenties
  • God zoekt de mens - Abraham Joshua Heschel - vertaald door H. de Bie (uitgeverij - De Haan/Unieboek bv - Houten - 1987 - tweede druk ISBN 90 228 4578 8)
  • Job of God in storm en wind - Elie Wiesel en Josy Eisenberg
Jehoeda (1.615 artikelen)
Laatste update: 08-06-2021
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Filosofie
Bronnen en referenties: 2
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.