Joodse filosofie – Heschel: De mens zoekt God

In Deuteronomium 4:29 en Jeremia 29:13 staat: “Gij zult daar de Eeuwige, Uw God zoeken en Hem vinden, wanneer gij naar Hem vraagt met uw ganse hart en met uw ganse ziel.” Door de geboden (mitswot) na te leven en door te bidden kunnen we God zoeken. Hoewel God zich soms onttrekt aan de mens verlangt Hij ernaar gezocht te worden. Wij moeten Hem blijven zoeken in de wereld, in de Bijbel en in heilige daden. Joodse filosofie volgens Abraham Joshua Heschel.

De Bijbel is afwezig

De geest, de wijze van denken, het zijn, waarden en zin van de Bijbel zijn afwezig in de Westerse wijsbegeerte die meer gebaseerd is op het Griekse dan het Hebreeuwse denken.

Er zijn twee Westerse wijsgerige benaderingen:
  1. De Bijbel is een onnozel boek;
  2. Mozes' ideeën zijn dezelfde als die van Plato of Aristoteles (alleen verschil in uitdrukking en stijl) – benadering van Philo.

Een filosofie van het Jodendom moet een ontmoeting zijn met de Bijbelse gedachtewereld.

Herinnering en inzicht

In het Jodendom gaat het om de levende God. Het filosofisch probleem is:
  • Op welke gronden berust het Joodse geloof in de levende God?
  • Kan de mens deze gronden ontdekken?

Nog een vraag: "Kan de mens gevoeligheid voor God ontwikkelen?"

De openbaring op de Sinaï die slechts één keer plaatsvond kan nauwelijks genoeg zijn om de rusteloze en vitale ziel van de mens in de ban te houden.

In de Bijbel spreekt God tot de mens, maar spreekt de mens ook tot God en over Hem. Het gaat om Gods onthulling en inzicht van de mens. Het gaat zowel om menselijk als profetisch denken. De Bijbelse mens drukt zich uit in Job, Spreuken, Prediker en Psalmen. Ook na de Bijbel zoekt de mens naar God.

Godsdienstig denken:
  1. herinnering (traditie)
  2. persoonlijk inzicht

Er is geen ander dan God (Deut. 4:39) en “Smaakt en ziet dat de Here goed is” (Psalm 34:9). De mens moet God zoeken – Exodus 15:2: Hij is Mijn God, Hem verheerlijk ik, de God mijns vaders, Hem prijs ik.”. Eerst eigen inzicht en dan besef.

De mens zoekt God

In Deut. 4:29 en Jeremia 21:13 staat: “Gij zult daar de Eeuwige, Uw God zoeken en Hem vinden, wanneer gij naar Hem vraagt met uw ganse hart en met uw ganse ziel.”

Het gaat om het initiatief en de intentie om God te zoeken. Het gaat om ontzag en vrees voor de hemel. God zoeken heet in het Hebreeuws: darash, bakkesh, shachar. God zoeken betekent zijn geboden naleven. Bidden is naast hulp ook God zoeken. God is zowel dichtbij als ver weg. In Jesaja 55:6 staat: ”Zoekt de Eeuwige, terwijl Hij zich laat vinden; roept Hem aan, terwijl Hij nabij is.” Israël wilde niet via Mozes maar zelf de Goddelijke woorden in ontvangst nemen.

Zoekt Mijn aangezicht

In Exodus 33:20 staat: ”Gij zult Mijn aangezicht niet kunnen zien, want geen mens zal Mij zien en leven.” Toch vroeg Mozes God te zien (Exodus 33:18). Verder komt het verlangen naar God tot uitdrukking in Psalm 63:2-3: Jesaja 26:9 en Jeremia 50:4.

God verlangt er naar gezocht te worden. Zie Psalm 14:2 en Psalm 27:8. Toch onttrekt God zich ook aan de mens, zie Hosea 5:4-6. Maar we moeten Hem blijven zoeken.

Drie wegen tot God

Er zijn drie wegen die tot God leiden:
  1. Kijken naar Gods tegenwoordigheid in de wereld (eredienst) – “Heft uw ogen omhoog en ziet: wie heeft dit alles geschapen.” (Jesaja 40:26).
  2. Kijken naar Gods tegenwoordigheid in de Bijbel (leren) – “Ik ben de Eeuwige, uw God” (Exodus 20:2).
  3. Kijken naar Gods tegenwoordigheid in heilige daden (handelen) – “We zullen doen en we zullen horen” (Exodus 24:7).

Alle drie wegen leiden tot één bestemming. Het gaat om het doen van Gods wil.



Nadere toelichting op het bovenstaande filosofische betoog van Heschel

Op basis van leringen van de Lubavitcher Rebbe zal ik mijn visie formuleren. De centrale vraag hierbij is hoe in contact met God te komen.

De kunst is om het heelal vanuit Gods perspectief te bekijken door onszelf stap voor stap te verheffen. We moeten in God beginnen en in God eindigen. De Lubavitcher rebbe noemt hierbij drie stappen:
  1. Aanvaarden dat er iets groters is dan onszelf (onze werkelijkheid is niet de werkelijke maar een uitbreiding van Goddelijke energie).
  2. De wereld tot een 'woning' voor God maken.
  3. Onze werkelijkheid verenigen met die van God.

Hoe kan dit bereikt worden? Door het materiële spiritueel te verheffen: lernen, bidden, liefdadigheid, etc. We moeten leren denken als God – vanuit een eenheid. Geloof en rede zijn één. Handel als God. Wees barmhartig als God en wees vol mededogen als God. Zorg dat al onze handelingen in dienst van God staan: eten, praten, werken, etc. Zo beginnen we ons te realiseren dat God alles stuurt. We bekijken het leven van binnen naar buiten. We moeten ons afvragen met welk doel God ons hier op aarde heeft gebracht. We zullen steeds meer merken hoe Gods werkelijkheid eruit ziet. De wegenkaart hierbij is de Bijbel. Zij verschaft ons een zinvol bestaan. Wanneer we naar de richtlijnen van de Bijbel leven treden we het Messiaanse tijdperk binnen en ontdekken we dat alleen God bestaat. De hele wereld zal van Zijn kennis vervuld zijn. Op deze wijze vindt de mens God en wordt het zoeken beloond.

Lees verder

© 2012 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Boekrecensie: God zoekt de mens – A.J. HeschelrecensieBoekrecensie: God zoekt de mens – A.J. HeschelGod zoekt de mens is een boek van Abraham Joshua Heschel -een van oorsprong Chassidische Jood en traditioneel rabbijn di…
Boekrecensie: In het licht van Zijn aangezicht –A.J. HeschelrecensieBoekrecensie: In het licht van Zijn aangezicht –A.J. Heschel'In het licht van Zijn aangezicht' van Abraham Joshua Heschel gaat over de betekenis van het gebed in de Joodse gedachte…
Boekrecensie: De aarde is des Heren – A.J. HeschelrecensieBoekrecensie: De aarde is des Heren – A.J. HeschelDe aarde is des Heren (1991) is een boek van de Joodse filosoof Abraham Joshua Heschel. Het boek gaat over de kleine Joo…
Joodse filosofie – Heschel: God gaat mysterie te bovenGeen mens zal God ooit kunnen zien en leven. God woont in donkerheid (1 Koningen 8:12). Job meldt dat God groot is en da…

Tijd is onze grootste vijandTijd is onze grootste vijandTijd is relatief. Een minuut in de armen van je geliefde duurt veel te kort, diezelfde minuut in de tandartsstoel duurt…
Wordt een sterker persoon, denk positiefWordt een sterker persoon, denk positiefSoms zit alles je tegen. Je valt van de ene ellende in de ander. Het is moeilijk positief te blijven als het je niet mee…
Bronnen en referenties
  • God zoekt de mens - Abraham Joshua Heschel - vertaald door H. de Bie (uitgeverij - De Haan/Unieboek bv - Houten - 1987 - tweede druk ISBN 90 228 4578 8)
  • Zinvol leven - Menachem Mendel Schneerson
Jehoeda (1.615 artikelen)
Laatste update: 08-06-2021
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Filosofie
Bronnen en referenties: 2
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.