InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Filosofie > Ayurveda: het verband met de Samkhya filosofie

Ayurveda: het verband met de Samkhya filosofie

Er zijn diverse theorieën waaruit de Ayurveda zijn metafysische kennis put. De belangrijkste is de Samkhya filosofie. Van de Samkhya wordt vooral de kennisleer overgenomen. De Samkya gaat uit van een 'eeuwigdurend scheppingsproces' met een contante stroom van oorzaak en gevolg. Dit gaat dus om een logisch systeem.

Kapila

In een van de Samkhya versies van Kapila wordt gezegd dat aan de basis van deze filosofie het verlangen van de mens ligt om te ontsnappen aan de drie lijdens (tri-dukha):
  • het lijden gezonden door bovenaardse machten (goden)
  • het lijden verbonden aan de natuur (eigen aard) van al wat leeft
  • het lijden verbonden aan het verblijf in een sterfelijk lichaam (geboorte, pijn, ziekte, aftakeling, sterven). Dit is vooral het gedeelte waar de Ayurveda mee werkt.

Drie dosha's

Ayurveda spreekt dan over de drie dosha's die, waneer zij in een onevenwichtige toestand zijn, verstorend en/of ziekte- en lijdenverwekkend zijn. De verstoringen werken dan in op de psyche en de lichaamsstelsels.

De kennisleer of methodologie die overgenomen wordt uit de Samkhya, stelt dat kennis op de volgende wijze verkregen wordt:
  • uiteenzetting door een betrouwbaar en ter zake bekwaam persoon (de Veda's zijn autoriteiten bij uitstek)
  • door waarneming met de zintuigen
  • door afleiding van de oorzaak van het gevolg of door gelijkaardigheid. Gelijkaardigheid is bijvoorbeeld: de appelboom in mijn tuin bloeit, dan zullen alle appelbomen van de streek bloeien.

Yukti

Ayurveda voegt hier nog een element aan toe: Yukti. Ayurveda legt verbanden tussen oorzaak en gevolg; gaat na of dezelfde oorzaak altijd dezelfde gevolgen heeft, ofwel of dit gedeeltelijk zo is (denk hierbij aan ziektesymptomem die wisselen van persoon tot persoon). Dit omdat ieder mens zijn eigen spontane temperament heeft en elk op de eigen manier functioneert. Hier zie je dus een groot verschil met de Westerse geneeskunde, die wat ziekte en patiënt betreft, vaak generaliseert.

De drie lijdens: tridukha

Inwendig lijdenUitwendig lijden
Samkhyalichamelijk en mentaallijden veroorzaakt door demonen en natuurkrachten
Ayurvedaerfelijke ziektenziekten als gevolg van jaargetijden en klimaat
Ayurvedacongenitale ziekten (aangeboren)ziekten als gevolg van natuurlijke processen (ouder worden etc.)
Ayurvedastoringen van vata, pitta en kaphaziekten ontstaan door demonen en geestelijke entiteiten (bezetenheid)
De opbouw van de menselijke structuur en de relatie van de mens met de wereld rondom hem sluit helemaal aan bij de Samkhya.

Tattva's

In de Samkya wordt gesproken over de 25 tattva's (grondslagen). Deze zijn als volgt:
1. Purusha, dit is het allerhoogste bewustzijn, ook wel Kosmisch Bewustzijn genoemd.
2. Prakriti, dit is de gemanifesteerde natuur: energie, natuur en materie die omvormd.

Hierin zijn de drie guna's werkzaam. De guna's zijn eigenschappen of krachten, die ervoor zorgen dat Prakriti waarneembaar is. Zijn de drie guna's niet werkzaam (niet in evenwicht), dan is de natuur ongemanifesteerd en spreken we over Mula-Prakriti.
Deze drie guna's zijn:
  • sattva: lichtkracht of mentale helderheid
  • rajas: bewegingsenergie of mentale activiteit
  • tamas: stollingskracht, weerstand of mentale duisternis

Een puls uit Purusha zet de natuur in werking door de hoeveelheid Sattva te versterken. Daar deze guna's aanwezig zijn in elke fysische, biologische of psycho-mentale verschijningsvorm, worden zij ook in verband gebracht met de drie dosha's uit de Ayurveda.

Purusha en Prakrit

Uit Purusha en Prakriti onstaan dan:
3. Buddhi: dit is een uiting van het Kosmisch Intellect. In Buddhi worden de handelingen van lichaam en geest geverifieerd en verwerkt.
4. Ahamkara: de 'ik ben' maker of het ego. De individualiteit.

Uit Ahamkara wordt Manas, een subject- en een objectzijde gevormd.

5. Manas

SubjectzijdeObjectzijde
lager intellect (auto-reflexief bewustzijn)
6 t/m 10Vijf kenorganen (jnanendryas): oor, oog, neus, tond, huid
11 t/m 15Vijf doe-organen (karmendryas): mond, handen, voeten, voortplantingsorganen, uitscheidingsorganen
16 t/m 20 Vijf fijnstoffelijke elementen (tanmatras): Akasja, Vaju, Tejas, Rasa, Prithivi
21 t/m 25 Hieruit vormen zich de grofstoffelijke elementen (mahabhutas): Ether, Lucht, Vuur, Water, Aarde



Dit artikel maakt deel uit van het eindwerkstuk voor de opleiding tot yogaleraaar aan het Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België. Het is geschreven door Ed van Hoof en hier gepubliceerd in zijn nagedachtenis.

Lees verder

© 2008 - 2019 Judithm, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Samkhya, wat is dat?Samkhya, wat is dat?De Samkhya of Sankhya is een atheïstische leer. Dat betekent dat er geen plaats is voor een scheppende God, een hoogste…
Ayurveda: betekenis en herkomstAyurveda betekent: "kennis van het leven". Het woord ayurveda bestaat uit twee gedeelten: ayur (wat leven betekent) en v…
recensieAyurveda en kruiden: ValeriaanAyurveda en kruiden. Uitleg en gebruik over 250 kruiden voor ayurvedisch genezen. De orspronkelijke titel van dit boek i…
Ayurveda en kruidenDe Ayurveda is de traditionele wetenschap in India die zich bezighoudt met de bestudering van de levende natuur. Het woo…
Mesologie: Alternatieve geneeswijzeMesologie: Alternatieve geneeswijzeDe mesologie integreert diverse kennis en geneeswijzen (reguliere genees-kunde, traditionele Chinese geneeskunde, homeop…
Bronnen en referenties
  • Ed van Hoof, eindwerkstuk voor de opleiding tot yogaleraar, 1997
  • Cursus 3 - De zes Orthodoxe filosofische stelsels of darshana's 'De darshana van de Samkhya'. Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België.
  • Cursus 9 - Ayurvedische geneeskunde en voedingsleer. Vormingsinstituut voor Yogaleraren te Zolder in België.

Reageer op het artikel "Ayurveda: het verband met de Samkhya filosofie"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Zaadbol, 07-12-2008 21:26 #1
Ik ben geïnteresseerd in het achterhalen van meer informatie over die relatie tussen 'demonen' en ziektes. Als iemand daar nog goede tips voor heeft hoor ik die graag. Ik heb zojuist overigens een stukje geschreven met wat voorbeelden van demonen en ziektes (http://zaadbol.punt.nl/?r=1&id=443639). Ik beschrijf daar een ervaring van iemand met een soort 'kikkerachtig' wezen die etherisch leek te profiteren van haar systeem tijdens een ziekte. Kent iemand deze variant?

Infoteur: Judithm
Laatste update: 15-06-2015
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Filosofie
Special: Ayurveda
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 1
Schrijf mee!