InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Diversen > Carbidschieten: oorsprong, werking van carbid en regels

Carbidschieten: oorsprong, werking van carbid en regels

Carbidschieten: oorsprong, werking van carbid en regels In verschillende streken van Nederland is het op oudejaarsdag een geknal van jewelste. De grond beeft en het geluid kan oplopen tot wel 110 decibels. Het jaarlijks carbidschieten is begonnen. Het carbidschieten wordt getolereerd wanneer er aan gemeentelijke voorwaarden voldaan zijn. Het geluid is hard maar alleen op oudejaarsdag is het te horen en dan van 10.00 uur tot 20.00 uur.

Wat is nodig voor carbidschieten

Carbid is calciumcarbide (CAC2). Een steenachtig ogend materiaal dat is gemaakt uit steenkool met een hoog gasgehalte (cokes) en gebrande kalk (calciumoxide). De cokes en de kalk worden verhit tot 2000 graden en komt als carbid te voorschijn.
Voor carbidschieten is carbid nodig, een melkbus (of ander opslagvat),water, lont en een vuurtje. In een melkbus een stukje carbid leggen, afsluiten met een bal, een beetje water erbij, een vuurtje en boemmm!

Hoe werkt carbid?

In een melkbus (of opslagvat) wordt een stuk carbid gedaan. Vervolgens komt er een beetje water bij en op de melkbusopening wordt de bal geplaatst. Het carbid komt in contact met het water en er ontstaat er een chemische reactie. Hierbij komt het zeer explosieve acetyleengas vrij. Omdat de melkbus is afgesloten met een bal hoopt het gas zich op in de bus. Een heel klein gaatje onderin de melkbus (het zundgat) en een fakkel of gasbrander zorgen er vervolgens voor dat het acetyleengas tot ontploffing komt. Want wanneer acetyleengas in contact met vuur komt explodeert het. De bal schiet meters ver weg en de knal is oorverdovend. In het verleden is ook een deksel op de melkbus gebruikt maar een metalen deksel is een té gevaarlijk ongeleid projectiel. Om de ballen op te halen wordt er vaak een net gespannen waar door de bal(len) niet meters ver weg word(en) geschoten.

De oorsprong en het gebruik van carbid

De oorsprong van wat nu het carbidschieten is, komt waarschijnlijk uit de tijd van de Germanen rond het begin van onze jaartelling. De Germanen vierden het zonnewendefeest, ook wel Joelfeest genoemd. Het Joelfeest duurde twaalf dagen en dertien nachten, beginnend op de kortste dag van het jaar. Er werd gegeten, gevierd, gedronken en veel lawaai gemaakt. In de langste nacht van het jaar kwamen namelijk alle niet- aardse geesten rond dwalen en met veel lawaai maken zullen de geesten verjaagd worden.

Als fietslamp of autolamp

Tussen 1900 en 1945 was het nog niet zo dat er vanzelfsprekend overal elektriciteit was. De elektrificatie speelde zich vooral af vanaf 1880 en 1930. Als verlichting werd de carbidlamp gebruikt op plaatsen waar de elektriciteit nog niet was aangelegd. Een carbidlamp bestaat uit twee boven elkaar gelegen reservoirs. Het bovenste gedeelte bevat water wat door een kraantje druppels naar beneden laat vallen in het onderste gedeelte waar het carbid in zit. Hier bouwt zich dan acetyleen gas op en dit gas ontsnapt door een kleine opening (zundgat) in het onderste reservoir. Wanneer de geur van het acetyleengas te ruiken is kan de lamp worden aangestoken en blijft vervolgens branden zolang het acetyleengas aangevoerd zal worden. De vlam is een helder, fel en wit licht. Tijdens de tweede wereldoorlog (vooral het laatste jaar), waar er een gebrek aan bijna alles was, zijn veel carbidlampen zelf gemaakt.

Carbid om te lassen

Bij autogeenlassen wordt de warmte om te lassen verkregen door het acetyleengas. Het gas wat vrijkomt van carbid in combinatie met water, wordt in combinatie met zuurstof verbrandt. Dit geeft een vlamtemperatuur van meer dan 3100 graden Celsius. Dit was vroeger een veelgebruikte techniek van de plaatselijke smid en tegenwoordig heeft het alleen nog zin bij specifieke toepassingen.

Mollen bestrijden met carbid

Wanneer carbid in contact komt met water ontstaat acetyleengas. Door brokken carbid te plaatsen bij openingen van een mollengang reageert het carbid op water uit de grond en lucht, en ontstaat acetyleengas wat de mollengang intrekt. Mollen hebben een hekel aan deze lucht en zullen vertrekken.

Gevaarlijk

Carbidschieten is niet ongevaarlijk. Elk jaar valt er weer te lezen in de krant dat er mensen gewond raken. Verschillende gemeenten hebben daarom voorwaarden gesteld om carbid te mogen gebruiken op oudejaarsdag. Voorwaarden als bijvoorbeeld:
  • tussen 10.00 uur en 20.00 uur mag er carbid gebruikt worden voor het carbidschieten;
  • de bussen mogen een maximale inhoud hebben van 40 liter;
  • het carbidschieten vindt plaats buiten de bebouwde kom op een afstand van ten minste 100 meter van woningen, 300 meter van gebouwen waar dieren verblijven en 500 meter van een vogelbeschermingsgebied;
  • het schootsveld moet ten minste 100 meter bedragen en daarbinnen mogen zich geen personen en/of openbare wegen of paden zijn;
  • de afsluiting op de bus moet een plastic of leren voetbal zijn;
  • een melding moet vooraf gedaan worden bij de gemeente. Deze zal dan besluiten of er een vergunning mogelijk is;
  • degene die carbid schiet moet 16 jaar of ouder zijn en niet onder invloed van drank of drugs verkeren. Het schieten van carbid is ook toegestaan als iemand jonger is dan 16 jaar en onder toezicht staat van een meerderjarige.

Politie

Ongeschikte bussen of bussen met een té grote inhoud worden door gemeente of politie ingenomen. Deze bussen worden op de gemeentewerf opgeslagen, de eigenaar kan deze in de tweede week van januari het volgend jaar ophalen.

Nationale erfgoedlijst

27 juni 2014 is bekend gemaakt dat de traditie van het carbidschieten welke vooral met oud en nieuw in het noorden en oosten van het land plaatsvindt, op de Nationale erfgoedlijst geplaatst wordt.
© 2015 - 2019 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Carbidschieten met oudjaarCarbidschieten met oudjaarNormaal gesproken is carbidschieten verboden, maar met oudjaar zijn er verschillende gemeenten die uitzonderingen maken.…
Carbidschieten op Ameland op OudejaarsdagCarbidschieten op Ameland op OudejaarsdagIn het staartje van elk jaar wordt er op Ameland, zoals op meer plekken in Nederland, fanatiek geschoten met carbid. Het…
Carbidlampen, verlichting met acetyleengasCarbidlampen, verlichting met acetyleengasTussen ongeveer 1895 en 1945 hebben mensen gebruik gemaakt van carbidlampen die werkten op acetyleengas. Dat gas komt vr…
Kerstballen van piepschuimBen je op zoek naar lichte kerstballen die niet stuk vallen? Maar wil je niet van die lelijke plastic ballen in je boom?…
Spellen voor op het strandBij lekker weer kiezen veel mensen ervoor om een bezoek aan het strand te brengen. Op het strand is er veel ruimte en du…
Bronnen en referenties
  • http://www.carbidsite.nl/autogeen-lassen
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Carbidschieten
  • http://www.mergelgroeven.guide/encyclopedie/verlichting/carbidlamp-karbuurlamp-lichtbron
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Carbidlamp
  • http://www.denachtuil.eu/Germaans%20Joelfeest%20en%20Joelviering.htm
  • http://www.nu.nl/binnenland/3813837/carbidschieten-nationale-erfgoedlijst.html
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Carbidschieten
  • http://www.nu.nl/binnenland/3813837/carbidschieten-nationale-erfgoedlijst.html

Reageer op het artikel "Carbidschieten: oorsprong, werking van carbid en regels"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 25-11-2018
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!