InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Communicatie > Fries – een rijkstaal

Fries – een rijkstaal

Fries – een rijkstaal Tijdens de inhuldiging van Koning Willem-Alexander op 30 april 2013, maakte Tweede Kamerlid Lutz Jacobi de tongen los door in het Fries de belofte af te leggen. De meeste parlementariërs zeiden: "Zo waarlijk helpe mij God almachtig," of "Dat beloof ik." Wat ze daarmee bedoelen is: "Wij zweren (beloven) dat wij Uw onschendbaarheid en de rechten van Uw Koningschap zullen handhaven." De Friezin deed het anders. Velen dachten dat Jacobi zei: “Dat vertik ik,” maar ze zei juist dat ze het beloofde. In het Fries.

De Nieuwe Kerk in Amsterdam

Ûnthjit

Tweede Kamerlid Lutz Jacobi beloofde in het Fries trouw aan de constitutionele monarchie. Ze zei: “Dat ûnthjit ik” in De Nieuwe Kerk bij de Verenigde Vergadering ter ere van de inhuldiging van de Koning. "Dat beloof ik."
Volgens de Wet beëdiging en inhuldiging van de Koning volgt na de toespraak van de Koning en het afleggen van de eed door de Koning de inhuldiging. Het middelpunt daarvan is een verklaring van de Voorzitter van de Verenigde Vergadering namens de Staten-Generaal, de Staten van Aruba, de Staten van Curaçao en de Staten van Sint Maarten, waarna elk Lid van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer en elke gedelegeerde uit het Caribisch gebied hoofd voor hoofd de eed afleggen of de belofte doen. Dit is een plechtige wijze om de verbondenheid van Staten-Generaal en Koning met het Statuut voor het Koninkrijk en de Grondwet tot uiting te brengen.
Het Friese Kamerlid maakte gebruik van het recht om in de tweede rijkstaal, het Fries, de belofte af te leggen.

Westlauwers

Het Fries, dat eigenlijk het Westlauwers Fries heet, is de tweede rijkstaal binnen Nederland. Als rijkstaal kan het Fries gebezigd worden in het officiële verkeer. Gebruik van het Fries is daarmee het uitoefenen van een recht. De status van het Fries als rijkstaal is niet vrijblijvend voor overheidsinstanties. Overheidsdienaren dienen het Fries in ieder geval passief beheersen. Ze mogen de Fries sprekenden het recht om gebruik te maken van een officiële taal niet ontnemen. In overheidsdocumenten en in de rechtspraak hebben burgers recht op gebruik van het Fries.

Minderheid

Nederland kent één minderheidstaal, namelijk de Friese taal. Alle andere streektalen zijn een dialect. Bijna een half miljoen mensen spreekt deze taal. Het Fries verschilt van het Nederlands en staat dichtbij de oude Engelse taal. Ongeveer 440,000 Nederlanders spreken Fries, waarvan 350,000 deze taal als moedertaal hebben. Twee procent van de gehele Nederlandse bevolking gebruikt het Fries als moedertaal. Ongeveer 3 % is deze taal machtig. In de provincie Friesland verstaat 95 % van de bevolking Fries.

Fries

Als erkende taal kent het Fries een aantal rechten:
  • leden van de Eerste of Tweede Kamer mogen de eed in het Fries afleggen;
  • leden van provinciale staten mogen de eed in het Fries afleggen;
  • gemeenteraden in Fryslân mogen de eed in het Fries afleggen;
  • de provincienaam mag gewijzigd in Fryslân;
  • namen van waterwegen, verschillende gemeentenamen en straatnamen in Fryslân zijn officieel eentalig in het Fries vastgesteld;
  • in de rechtszaal in Fryslân mag Fries worden gesproken;
  • bij het gemeenteloket en de politie werken in Fryslân Fries sprekende ambtenaren;
  • scholen in Fryslân geven het vak Fries.

Europese Unie

Door de Europese Unie zijn de Friezen erkend als nationale minderheid. Hun taal is erkend als minderheidstaal. Het Fries wordt in drie gebieden gesproken:
  • door 350.000 mensen als hun moedertaal in de provincie Fryslân;
  • in het westen van de provincie Groningen;
  • door tweede taal-sprekers en moedertaalsprekers buiten de provincie;

Studeren

Universitair Fries studeren kan in:
  • Amsterdam;
  • Groningen;
  • Kiel (Duitsland);
  • Flensburg (Duitsland).
Als bijvak kan het Fries gestudeerd worden in ondermeer:
  • Verenigde Staten;
  • Tsjechië;
  • Japan.

Niet Fries

In delen van de provincie waar het Fries niet de moedertaal is, zoals op het Waddeneiland Ameland - daar spreekt men een dialect dat weliswaar Friese klanken heeft maar dat ver van het echte Fries staat - is de Friese taalles op school vervangen voor heemkunde.

Immaterieel erfgoed

In Friesland maken mensen, die de taal koesteren en het gebruik ervan willen bevorderen, zich hard om de Friese taal en cultuur op de UNESCO lijst van immaterieel erfgoed te krijgen.

Lees verder

© 2013 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Monarchie: constitutioneel versus absoluutMonarchie: constitutioneel versus absoluutEen monarchie kan onder twee verschillende vormen plaatsvinden: constitutioneel en absoluut. Hierbij wordt de macht die…
Fries en Gronings: taal en overeenkomstenFries en Gronings: taal en overeenkomstenIn het noorden van Nederland vindt men naast het Nederlands nog een tweede officiële landstaal: het Fries. Het Fries wor…
Nederland: een parlementaire democratieNederland is een democratie. In een democratie heeft de bevolking zeggenschap over de overheid. Ook heeft Nederland een…
Een korte geschiedenis van MarokkoNa een tumultueuze periode van Arabische veroveringen kende Marokko verschillende dynastieën, monarchen en sultanaten. D…
Willem I en de ontwikkeling van de constitutionele monarchieWillem I en de ontwikkeling van de constitutionele monarchieNederland is staatkundig gezien een constitutionele parlementaire monarchie. Het begin ervan kan gesteld worden in 1814,…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: P.H. Wagemakers And Joh. Koopmans, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Friesch Dagblad
  • www.eerstekamer.nl
  • www.hungarian-human-rights.eu
  • www.wikibooks.org
  • www.rijksoverheid.nl

Reageer op het artikel "Fries – een rijkstaal"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 04-01-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Communicatie
Special: Friesland
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!