Juridische aspecten bij conflicten over de erfafscheiding

Een populair tv-programma waarbij vaak conflicten tussen buren de meest voorgelegde geschillen zijn, is 'De Rijdende Rechter' met mr. Frank Visser. Het gaat dan meestal om problemen rond de erfafscheiding, zoals bomen, schuttingen en verbouwingen. De uitspraken zijn altijd bindend. Zonder mr. Visser in te schakelen heb je trouwens juridisch gezien verschillende mogelijkheden om vervelende situaties rond de erfgrens met de buren op te lossen. Een goede buur is immers beter dan een verre vriend.

Het burenrecht volgens het Burgerlijk Wetboek

Ruzies tussen buren over verkeerd geplaatste erfafscheidingen, overhangende takken en bomen die het licht wegnemen; je hebt er vast wel eens over gehoord of er mee te maken gehad. Om een goede verstandhouding tussen buren te bewaren of te herstellen kennen we in Nederland het burenrecht. Hierin staat precies beschreven wie van de buren waar recht op heeft volgens de wet (Burgerlijk Wetboek - boek 5: titel 4 t/m 6). Het gaat hierbij voornamelijk om regelend recht. Dat wil zeggen dat buren hiervan mogen afwijken in afspraken die zij onderling maken. Die afspraken moeten dan wel schriftelijk worden vastgelegd. Het liefst in een officiële notariële akte, zodat de gemaakte afspraken ook gelden voor de volgende eigenaar. Het kan ook gebeuren dat door een verbouwing van de buren vervelende schade aan je eigen huis of tuin ontstaat. Ook dan heb je rechten: je kunt je buren of de aannemer van je buren aansprakelijk stellen. Tenminste als je kunt bewijzen dat de schade daadwerkelijk door de verbouwing is veroorzaakt. Het Burgerlijk Wetboek biedt dus voldoende handvatten om eventuele problemen met je buren op te lossen. Het is echter aan te raden eerst met je buren te praten of andere maatregelen te nemen, voordat je naar de rechter stapt. Misschien kom je er samen wel uit! Feit is dat je waarschijnlijk nog langer met elkaar -soms letterlijk- door één deur moet.

Erfafscheiding

Voor je een erfafscheiding op de erfgrens plaatst moet je het met de buren eens zijn dat er bijvoorbeeld een schutting en geen heg komt. Je draagt allebei voor een gelijk deel bij aan de kosten voor het aanleggen en het onderhoud ervan. Wil je de schutting juist weghalen? Ook dat kan niet zonder toestemming van de buurman; de schutting is immers niet alleen voor 50% zijn verantwoordelijkheid, maar ook voor 50% zijn eigendom. Je mag jouw kant van de erfafscheiding wel helemaal naar eigen inzicht gebruiken, als je de sterkte of de aard ervan maar niet aantast. Enkele gaatjes in de schutting om plantjes op te hangen of een fris kleurtje erop? Prima. Natuurlijk kun je de schutting ook op je eigen terrein zetten, dus net langs de erfgrens. Dan ben je de enige eigenaar en mag de buurman er niets mee doen: ook geen plantje ophangen! Maar dan kun je de kosten voor plaatsing en onderhoud niet met hem delen. Houd bij het plaatsen van een schutting, muur, heg of haag de wettelijke vereisten in de gaten. Een erfafscheiding achter het huis bijvoorbeeld mag maximaal twee meter hoog zijn. Het komt overigens wel voor dat in een gemeentelijke verordening iets anders wordt besloten, bijvoorbeeld als door de ligging van de tuin het zicht voor het verkeer door de hoogte van de schutting of heg belemmerd wordt. Informeer daarom eerst altijd voor de zekerheid bij de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van je gemeente.

Bomen en struiken

Binnen een bepaalde afstand van de erfgrens met de buren mag je geen bomen, struiken of heggen hebben, tenzij ze daar al twintig jaar of langer staan. Is dat laatste het geval, dan hoef je niet in te gaan op een verzoek om de boom weg te halen. Voor de wet heet het dan dat 'vordering van de buurman om de boom te verwijderen is verjaard'. Dat geldt overigens alleen voor bestaande bomen die later ter vervanging zijn geplaatst. Voor bomen geldt in principe een afstand van twee meter van de erfgrens. Een kortere afstand mag alleen als de buren toestemming hebben gegeven, het aangrenzende perceel een openbare weg of vaarwater is, of de boom, struik of heg niet boven de scheidsmuur tussen de erven uitkomt. Het kan ook zijn dat er een afwijkende plaatselijke gewoonte is of dat een gemeentelijke verordening iets anders bepaalt. Vraag daarom altijd na bij de gemeente hoe de kwestie in je woonplaats is geregeld. Een boom mag je overigens ook meestal niet zomaar kappen, daar is doorgaans een kapvergunning voor nodig.

Overhangende beplanting en doorschietende wortels

Overhangende takken vanuit de tuin van je buren mag je wegsnijden. Voordat je dat doet moet je de buurman vertellen dat er beplanting overhangt en dat je dat liever niet hebt. Daarmee geef je hem de gelegenheid er zelf iets aan te doen; gun hem bijvoorbeeld enkele weken de tijd. Reageert hij niet of te langzaam, dan mag je zelf de overhangende takken verwijderen. Je mag de beplanting natuurlijk niet beschadigen, dus is het verstandig te informeren bij een specialist hoe je dat het beste kan doen. Van wortelkap hoef je je buren in principe niet vooraf op de hoogte te stellen. Maar het is natuurlijk wel zo netjes!

Bebouwing over de erfgrens

Het komt relatief vaak voor dat de zijgevel van bijvoorbeeld een garage voor een deel op de grond van de buren staat. Meestal is dat per ongeluk. Je kunt de buren vragen om het 'overgebouwde' gedeelte te verwijderen, maar dat blijkt in de praktijk wel erg veel gevraagd. Wat heeft je buurman nog aan zijn garage als zijn auto er niet meer inpast? Je kunt de kwestie onderling regelen door een zogeheten erfdienstbaarheid te vestigen (in een notariële akte) tegen een bepaalde vergoeding. Is die erfdienstbaarheid eenmaal ingeschreven in de openbare registers, dan geldt hij ook voor de volgende eigenaren. Of je kunt ervoor kiezen om dat gedeelte van het erf over te dragen aan de buren. Als een woning wordt uitgebouwd, wordt er een klein stukje op het perceel van de buren gebouwd. Bij veel woningen staat de buitenmuur immers precies óp de erfgrens. Voor bouwen op de erfgrens moet dus toestemming worden gevraagd. Geven de buren geen toestemming, dan zal de muur mét fundamenten en al volledig op eigen grond moeten worden gezet.

Ramen en balkons

Binnen twee meter vanaf de erfgrens mag je geen ramen, muuropeningen of balkons hebben, voorzover ze uitzien op het terrein van je buren. In de wet staat ook beschreven hoe die afstand moet worden gemeten. Dat is geen eenvoudige regel. Dit verbod geldt uiteraard niet als je (schriftelijk!) toestemming hebt gekregen van de buren. Wil je dat die toestemming ook blijft gelden als je buren gaan verhuizen, dan moet deze schriftelijk worden vastgelegd in een bij voorkeur notariële akte. Ook voor ramen, muuropeningen en balkons geldt: bestaat een op zich niet toegestane situatie twintig jaar of langer zonder dat de buren er ooit iets over hebben gezegd, dan 'verjaart zijn vordering tot wegnemen'. Hij mag natuurlijk altijd vragen er alsnog iets aan te doen, maar je hoeft er niet op in te gaan.

Schade door verbouwingen

Als er schade aan je woning optreedt door een verbouwing bij de buren moet de veroorzaker, meestal de aannemer, de schade vergoeden. Om hier geen misverstand over te laten bestaan kun je de aannemer voor het begin van de werkzaamheden een bouwschadeformulier of bouwexploit sturen. Hierin stel je de aannemer bij voorbaat aansprakelijk voor eventuele schade die door de verbouwing ontstaat. Tevens wordt aangeraden foto's of video-opnamen te maken om later te kunnen bewijzen dat die scheur of verzakking er vóór de verbouwing nog niet was. Als de buren zelf hun huis verbouwen zijn zij ook zelf verantwoordelijk. In dat geval gaat de bouwexploit dus rechtstreeks naar hen. Op het moment dat er daadwerkelijk schade ontstaat, kun je vervolgens (schriftelijk) om herstelwerkzaamheden verzoeken. Werkt dat niet, stuur dan een aangetekende brief waarin je je klacht uiteenzet. Bij twijfel over de voorgestelde maatregelen kun je een deskundige inschakelen. Mocht zich tijdens de verbouwingswerkzaamheden ernstige schade voordoen, neem dan contact op met de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van de gemeente; die kan zonodig besluiten tot een bouwstop.