Henning Mankell: Ik sterf, de herinnering bljift

Henning Mankell is vooral bekend vanwege zijn thrillers en dan met name de serie over Wallander. Maar Mankell brengt jaarlijks tijd door in Afrika, met name in Mocambique. Daar werd en wordt hij geconfronteerd met aids. In dit kleine boekje schrijft Mankell over wat aids met mensen in Afrika en ook met hemzelf doet.

Afrika

Jaarlijks brengt Mankell een aantal maanden door in Mocambique, waar hij werkt bij het Nationaal Theater als regisseur en artistiek leider. Afrika is al lang een deel van zijn leven en door zijn leven daar is hij ook op indringende wijze geconfronteerd met aids en wat aids met mensen daar doet. Want aids mag dan een vreselijke ziekte zijn in de hele wereld, armoede maakt de ziekte extra afschuwelijk. Mensen met het hiv-virus leven in het Westen inmiddels redelijk normale levens, maar in Afrika (en uiteraard ook in andere arme streken) is het virus een doodvonnis, en een dat gepaard met een afschuwelijke, martelende dood.

Herinnneringboeken

Mankell gaat in zijn boek in op het gebruik door mensen die besmet zijn met het virus van zogenaamde herinneringsboeken, waarmee men aan kinderen, die vaak nog heel jong zijn, toch kan meegeven wie men was. Veel Afrikanen laten baby's, peuters en kleuters achter die hun ouders nauwelijks gekend hebben. In zo'n boekje is plaats voor allerlei zaken en het kan ingevuld worden zoals iedereen dat zelf wil. Ook maakt het analfbeten mogelijk om iets achter te laten voor hun kinderen.

Mankell bezoekt en praat met mensen die een herinneringsboekje geschreven hebben en over hun ervaringen met de ziekte. Hoe ze moeten leven met de dood en wat dat met hen doet. Hoe ze weten hoe ze hun kinderen zullen moeten achter laten, vaak terwijl hun partner ook al is overleden. Mankell laat zien hoe catastrofaal de ziekte is in Afrika en een hele generatie, de generatie die midden in het leven zou moeten staan, wegvaagt.En op die manier kinderen achterlaat zonder ouders, zonder bescherming en kennis. Om dit laatste een beetje op te vangen zijn de herinneringsboekjes bedacht.

Angst

Ook laat Mankell op indringende wijze zien hoe groot de angst, ook zijn eigen angst, is voor aids. En hij maakt duidelijk hoe hard en onrechtvaardig de ziekte toeslaat door de armoede. Geen goede ziekenhuizen, nauwelijks medicijnen, geen geld en vaak schaamte, die het goed overbrengen van informatie over de ziekte bemoeilijkt. Hij stelt dat alfabetiseren de belangrijkste manier is om mensen goede informatie te geven. Mankell maakt de angst bijna tastbaar.

Brug tussen Afrika en het Westen

Mankell heeft met Ik sterf, de herinnering leeft een belangrijk boek geschreven. Want er mag dan veel informatie te vinden zijn over hiv/aids en wat het doet met Afrika, maar Mankell laat zien hoe hij het persoonlijk ervaart, wat het met hem doet. Omdat hij zowel zeer bekend is met Afrika als met het Westen, kan hij een duidelijk inzicht geven op een persoonlijk manier, die meer aangrijpt dat wanneer er eenvoudig informatie wordt gegeven over aids in Afrika. Een deel van de opbrengst van het boek komt ten goede aan de actie 'Stop Aids Now'.