Rudolfmeer: rijke mijn van hominide fossielen

Nadat de paleo-antropoloog Richard Leakey besloten had op eigen houtje onderzoekingen te verrichten, vertrok hij per helicopter naar het zuiden van Afrika en ging de grens van Kenia over naar de oostelijke oever van het Rudolfmeer. Uit de lucht speurde Richard naar mogelijke vindplaatsen en landde bijna bovenop wat later een van de rijkste mijnen van hominide fossielen zou blijken te zijn.

Resultaten van de eerste jaren

De resultaten van de eerste jaren die Richard op zijn vindplaats doorbracht waren sensationeel:

• drie prachtige schedels;
• meer dan twee dozijn onderkaken of delen daarvan;
• enkele fragmenten van een arm- en beenskelet;
• enkele losse tanden.

Opmerking
Ongeveer tweederde van dit materiaal behoorde toe aan het super-robuuste boisei-type en strekte zich uit over een tijdvak van meer dan 2 miljoen jaar geleden tot ongeveer 1 miljoen jaar geleden. Worden deze vondsten gevoegd bij de Omo vondsten, dan is er genoeg materiaal beschikbaar van jonge en oude individuen, mannen en vrouwen. Er is voldoende verscheidenheid aan gebitsdelen om tot een eerste indruk te komen van een variabele populatie super-robuuste boisei-Austraopithecinae.

Het grote belang van de populatie

Kunnen beschikken over een populatie in plaats van alleen over een los fossiel is van enorm belang. Ook vandaag de dag zijn geen twee mensen volkomen identiek aan elkaar. Datzelfde gold ook voor de Australopithecinae. Het is daarom riskant om conclusies te verbinden aan de hand van een enkel fossiel. De gemeten maten en theorieen die daarop gebaseerd zijn kunnen misleiden doordat het gemeten onderdeel niet kenmerkend hoeft te zijn. Alleen wanneer een groot aantal exemplaren beschikbaar is, kan rekening worden gehouden met hun verschillen en kan er een standaard aan worden ontleend. Immers wanneer een ruimtewezen op aarde zou neerdalen en hij zou de Homo sapiens sapiens moeten beschrijven en benoemen aan de hand van een enkel skelet van een kleine, gedrongen inboorling uit voormalig Nederlands Nieuw Guinea (die zwaar van botten is), dan zou het hem zeker niet kwalijk te nemen zijn als hij een andere soort beschreef op basis van een tweede skelet dat later (een paar duizend kilometer verderop) wordt ontdekt en dat skelet blijkt te zijn van een Watoetsi uit Centraal Afrika, die twee meter lang is en een dun beenderengestel heeft.

De waarde van de boisei bevolking

Daarom is de boisei-bevolking die tevoorschijn is gekomen zo waardevol. Het laat de grenzen zien waarbinnen de kenmerken van de populatie blijven. Alles wat die grenzen overschrijdt mag worden verondersteld iets anders te zijn. En de grenzen zijn door de vondsten van Richard Leakey vodoende gemarkeerd om duidelijk te maken dat de fijngebouwde Australopithecinae iets anders zijn dan het robuuste type. Daar bestaat absoluut geen twijfel over.

Boisei onderscheidt zich van superrobuuste typen

De Australopithecus Boisei onderscheidt zich eveneens van de robuuste typen uit Zuid-Afrika, die ook in voldoende getale aanwezig zijn om een variabele groep te vormen met eigen normen. Die normen overlappen die van de boisei niet. Het is duidelijker dan ooit geworden dat boisei een robustus was die superrobuust geworden is. Hij heeft ook een benige kam op de bovenkant van zijn schedel, maar een die nog meer uitsteekt (dan die van de gewone boisei), voor de aanhechting van nog sterkere spieren, om een nog massievere kaak te kunnen bedienen met nog grotere kiezen. Zelfs de valse kiezen van boisei waren op weg om echte kiezen te worden. Het zijn allemaal aanwijzingen van een aanpassing aan het eten van grote hoeveelheden grof plantaardig voedsel. Klaarblijkelijk gaf deze levenswijze geen aanleiding tot een snelle evolutie, aangezien de boisei in Oost-Afrika bijna 3 miljoen jaar bestond (mogelijk zelfs nog veel langer) zonder veel te veranderen.

Opmerking
Is het stilstaande evolutionaire beeld misschien te wijten aan een flegmatisch, vegetarisch bestaan (wellicht zonder gebruik van werktuigen)? Het is moeilijk te zeggen. Wel kan worden opgemerkt dat dit wel het beeld is wat de boisei vertoont: op zijn gemak blijven zitten waar hij zit totdat hij door een andere hominide wordt uitgedaagd.