Werkgelegenheid en sociale zekerheid in Nederland

In dit artikel staat beschreven wat de effecten zijn van een arbeidsmarkt die uit balans is op zowel de maatschappij als de werknemer. Ook wordt beschreven op welke manier de verzorgingsstaat zorgt voor werknemers en ondernemers. Tot slot beschrijf ik mijn mening over de toekomst van de sociale verzekeringsstelsel.

Inleiding

De arbeidsmarkt is constant in beweging, werknemers zoeken een baan en werkgevers hebben vacatures op te vullen. Het is van belang dat de vraag naar werk en het aanbod hiervan met elkaar in evenwicht zijn. Als dit niet het geval is kunnen er problemen ontstaan. Bij een grote vraag naar werk maar een klein aanbod ontstaat werkeloosheid. Bij een kleine vraag naar werk en een groot aanbod ontstaat een overspannen arbeidsmarkt en kunnen bedrijven hun vacatures niet invullen.

Naast de werknemers en de bedrijven helpt ook de overheid om de balans te behouden. Daarnaast zorgt de overheid voor werknemers die werkeloos zijn of door andere oorzaken geen inkomen uit werk hebben. Dit wordt de verzorgingsstaat genoemd.

De maatschappij

In dit hoofdstuk staan de effecten op de maatschappij beschreven van een groot tekort aan personeel en een grote werkeloosheid.

Gevolgen voor de maatschappij van een groot tekort aan personeel
Een groot tekort aan personeel wordt ook wel arbeidskrapte genoemd en heeft verschillende gevolgen op de maatschappij.

• Bedrijven gaan minder produceren, omdat het op pijl houden van de normale productie niet meer mogelijk is door het personeel tekort.
• Bedrijven besteden meer uit, het overschot aan opdrachten of productie wordt uitbesteed aan bedrijven in het buitenland om de normale productie op pijl te houden.
• Minder werkeloosheid
• Werkgevers proberen arbeidskrachten uit het buitenland aan te trekken. Vooral voor mensen uit EU landen is het goed mogelijk om in Nederland te komen werken.
• Vanuit de overheid wordt men gestimuleerd om te gaan werken, dit gebeurd vooral door aanbieden van omscholing en gunstige regelingen.

Gevolgen voor de maatschappij van grote werkeloosheid
Als er in een maatschappij veel werkeloosheid is heeft dit verschillende gevolgen op de maatschappij.

• Arbeidskrachten worden niet benut, het arbeidspotentieel van de maatschappij wordt voor een deel niet gebruikt.
• Geen arbeidsprestatie, werkelozen krijgen een uitkering maar daar tegenover staat geen arbeidsproductiviteit.
• Arbeidskosten gaan omhoog, uitkeringen worden opgebracht door de werkenden. Zij betalen hiervoor belastingen en sociale premies. Bij een stijging van de werkeloosheid moeten de sociale premies omhoog omdat er meer mensen een uitkering ontvangen. Door een stijging van de sociale premies, stijgen voor de werkgever de arbeidskosten en kan een werkgever voor het zelfde geld minder personeel in dienst nemen.
• Een verminderde vraag naar goederen en diensten, personen met een uitkering hebben minder te besteden dan mensen met een salaris. Hierdoor neemt de vraag naar producten en diensten af bij een stijging van de werkloosheid.

De werknemer

In dit hoofdstuk staat beschreven wat de gevolgen voor een werknemer zijn als en een groot tekort is aan personeel in zijn branche en als er grote werkeloosheid heerst in zijn branche.

Gevolgen voor de werknemer bij een tekort aan personeel in zijn branche
Bij een tekort aan personeel in zijn branche zijn de meeste van de gevolgen voor de werknemer positief er zijn echter ook nadelige gevolgen voor de weknemer.

• Het is makkelijker om een baan te vinden, omdat er minder arbeidskrachten beschikbaar zijn.
• Werkgevers doen meer moeite om werknemers te behouden of aan te trekken, bijvoorbeeld door gunstige arbeidsvoorwaarden.
• Hoger salaris, om arbeidskrachten aan te trekken worden de salarissen verhoogd zodat een werknemer niet voor een concurrerend bedrijf kiest.
• Meer werkuren, om het te kort aan arbeidskrachten op te vangen moeten werknemers langer en vaker werken.

Gevolgen voor de werknemer bij grote werkeloosheid in zijn branche
Als er grote werkeloosheid heerst in een bepaalde branche is dit voor de werknemers erg ongunstig.

• Het is moeilijker om een baan te behouden, omdat er veel keus is uit werknemers in de branche.
• Bij sollicitaties worden mensen met hogere opleidingen en meer werkervaringen eerder aangenomen. Hierdoor hebben de lager opgeleiden of starters in de branche meer moeite met het vinden van een baan.
• Loonbevriezing, de lonen blijven op het zelfde niveau en groeien niet mee met de inflatie.
• Minder beschikbare werkuren, als er niet voldoende werk is worden werknemers naar huis gestuurd.
• Er is mogelijk omscholing nodig om in een andere branche te kunnen werken.
• Werklozen hebben minder te besteden en komen sneller in de schulden.
• Werklozen kunnen sociaal geïsoleerd raken doordat zij minder contacten hebben.
• Werklozen kunnen zich overbodig en nutteloos voelen omdat mensen status ontlenen aan hun werk en dit bij werklozen wegvalt.

Positie van de werknemer

In dit hoofdstuk staat de positie van werknemer binnen het sociale verzekeringsstelsel beschreven.

Werknemersverzekeringen
Werknemersverzekeringen verzekeren de werknemer tegen verlies van inkomen en tegen het risico van geneeskundige kosten. De werknemer in loondienst is verplicht verzekerd voor het onderstaande.

Werkeloosheidswet (WW)
De WW verzekerd werknemers die werkeloos worden tegen de financiële gevolgen van werkeloosheid. De WW uitkering duurt in maanden even lang als het arbeidsverleden in jaren, met een maximum van 38 maanden.
Om voor een WW uitkering in aanmerking te komen moet een persoon in elk geval:

• Jonger dan 65 jaar zijn
• Minimaal vijf arbeidsuren per week kwijtraken
• Geen recht hebben op loon over verloren arbeidsuren
• Beschikbaar zijn om te gaan werken
• Geen ziektewetuitkering ontvangen
• Geen WGA uitkering ontvangen
• Voeldoen aan de 26 uit 36 weken eis: in de 36 weken voor de eerste werkeloosheidsdag minimaal 26 weken in loondienst hebben gewerkt.

De uitkering bedraagt de eerste twee maande 75% van het laatst verdiende loon, daarna 70%.
Wordt uitgekeerd door het UWV.

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)
De WIA regelt dat werknemers die recht hebben op een arbeidsongeschiktheidsuitkering bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid. Mensen die nog gedeeltelijk kunnen werken krijgen een aanvulling op het loon. Werknemers die op of na 1 januari 2004 ziek geworden zijn hebben een wachttijd van 104 weken. Vervolgens hebben zij aanspraak op een uitkering op basis van de WIA, mits zijn minimaal 35% arbeidsongeschikt zijn. Wordt uitgekeerd door het UWV.

Ziekenfondswet (ZFW)
Iedereen in Nederland moet een ziektekostenverzekering afsluiten bij Ziektewet (ZW). Op grond van het Burgerlijk Wetboek moet de werkgever aan een zieke werknemer gedurende de eerste twee ziektejaren minimaal 70% van het loon doorbetalen. In het eerste jaar mag dit niet minder zijn dan het minimum loon. Het loon wordt door de werkgever doorbetaald tot de werknemer 104 weken ziek is, maar niet langer als de contract duurt. Personen die geen werkgever hebben kan een beroep doen op ziekengeld van de Ziektewet.

Volksverzekeringen
De volksverzekeringen zijn er voor iedereen die in Nederland woont of werkt.

algemene Ouderdomswet (AOW). De AOW geeft recht op een ouderdomspensioen op een leeftijd van 65 jaar. Mensen die tussen het 15e en 65e levens jaar in Nederland hebben gewoond. Het AOW pensioen wordt opgebouw met 2% per verzekerd kaar. Wie tussen het 15e en 65e levensjaar niet doorlopend in Nederland heeft gewoond en dus niet doorlopend verzekerd is geweest, krijgt een korting va de AOW met 2% per niet verzekerd jaar. De premie is opgenomen in de loonheffing volksverzekeringen en bedraagt per 1 Julie 2007 17,90%. Wordt uitgekeerd door de sociale verzekeringsbank (SVB)

Algemene nabestaanden wet (ANW)
De ANW regelt het wettelijk recht op nabestaandenuitkering, halfwezen- en wezenuitkering. De hoogte van de uitkering is inkomens afhankelijk, inkomen in verband met arbeid worden volledig afgetrokken (bijv. WAO, WIA, WW uitkering) inkomen uit arbeid wordt deels afgetrokken, 50% van het minimumloon en een derde van het meerdere. Bij een inkomen vanaf € 658,50 bruto wordt de uitkering lager.
Personen die in aanmerking komen:

• Nabestaande die een ongehuwd kind onder de 18 jaar heeft dat niet tot het huishouden van een ander behoort.
• Nabestaande die voor tenminste 45% arbeidsongeschikt zijn
• Nabestaande die geboren is voor 1 januarie 1950
• Halfwezenuitkering wordt uitgekeerd aan persomen die één of meer kinderen onder de 18 jaar verzorgen van wie één ouder is overleden.
• Wezenuitkering wordt uitgekeerd aan een kind van wie beide ouders zijn overleden (tot 16 jaar, bij invaliditeit tot 18 jaar, als het kind studeerd tot 21 jaar)
• De premie is opgenomen in de loonheffing volksverzekeringen en bedraagt per 1 Julie 2007 1,25%.
• Wordt uitgekeerd door de sociale verzekeringsbank (SVB)

Algemene kinderbijslagswet (AKW)
AKW bied mensen die in Nederland wonen en werken een financiële tegemoetkoming in de kosten van de verzorging van kinderen tot 18 jaar. Ouders van kinderen tot 18 jaar hebben recht op kinderbijslag. Wordt uitgekeerd door de sociale verzekeringsbank (SVB).

Algemene wet bijzondere ziektekoste (AWBZ)
De AWBZ vergoed bijzondere ziektekosten zoals langdurige ziekenhuisopname. Iedereen die in Nederland woont of werkt is ervoor verzekert en heeft recht op AWBZ zorg. De AWBZ-premie is opgenomen in de loonheffing van de volksverzekeringen en bedraagt per 1 Julie 2007 12%. Ook AOW-ers en ANW-ers moeten de premie betalen. De zorgverzekeraar waarbij de persoon verzekerd is voor de ziekenfondswet regelt de AWBZ.

Sociale voorzieningen
De sociale voorzieningen zijn een aanvulling op de sociale verzekeringen. Als een persoon niet in aanmerking komt voor een uitkering via een sociale verzekeringswet, of deze uitkering te laag is om van te leven kan een beroep gedaan worden op sociale voorzieningen.

Wet werk en bijstand (WWB). De WWB geeft aan iedereen die rechtmatig in Nederland verblijft en onvoldoende middelen heeft om daarvan te leven een minimum inkomen. Wel zijn mensen die een bijstandsuitkering ontvangen verplicht te solliciteren en een baan aan te nemen. Moet worden aangevraagd bij het CWI. Wet inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkeloze werknemers (IOAW). De IOAW sluit aan op de WW uitkering en vult het totale inkomen van de werkeloze en diens partner aan tot het niveau van het sociaal minimum. Moet worden aangevraagd bij het CWI en worden goedgekeurd door de sociale dienst.

Toeslagenwet (TW). De toeslagen wet vult uitkeringen aan tot het sociaal minimum, als het totale inkomen van de uitkeringsgerechtigde en de eventuele partner daaronder ligt. Personen die ZW-, WW-, WAZ-, Wajong-, WAO-, WIA- of Wamil-gerechtigden zijn komen in aanmerking. Ook op de uitkering in verband met zwangerschap, bevalling, adoptie en pleegzorg op grond van de Wet arbeid en zorg is soms een aanvulling mogelijk. Wordt uitgekeerd door het UWV.

particuliere verzekeringen
Een particuliere verzekering voor arbeidsongeschiktheid geld voor werknemers die freelance werken of in het buitenland werken, dit kan bij particuliere verzekeraars en bij het UWV. Bij het UWV kan een ziektewetverzekering, WIA of WAO verzekering en een WW verzekering worden afgesloten.

Positie van de ondernemer

In dit hoofdstuk wordt beschreven welke verschillen en overeenkomsten er zijn voor de ondernemer op het gebied van verzekeringen en voorzieningen in vergelijking tot een werknemer in loondienst.

Volksverzekeringen
De volksverzekeringen gelden voor iedereen in Nederland, dus ook voor ondernemers, dit zijn:

• Algemene Ouderdomswet (AOW)
• Algemene nabestaanden wet (ANW)
• Algemene kinderbijslagswet (AKW)
• Algemene wet bijzondere ziektekoste (AWBZ)

De premies van de volksverzekeringen worden door de ondernemer betaald door een aanslag van de belasting.

Werknemersverzekeringen
De weknemers verzekeringen zijn speciaal voor werknemers en gelden dus niet voor ondernemers. Ondernemers kunnen zich op andere manieren verzekeren:

Sociale voorzieningen
De sociale voorzieningen zijn een aanvulling op de sociale verzekeringen en gelden voor ieder persoon die niet in aanmerking komt voor een uitkering via een sociale verzekeringswet, of deze uitkering te laag is om van te leven.

Toeslagenwet (TW)
Geld zowel voor werknemers als ondernemers en is eerder in hoofdstuk drie besproken.

De wet werk en bijstand (WWB)
Geld zowel voor werknemers als ondernemers en is eerder in hoofdstuk drie besproken. Wet inkomensvoorzieningen voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). De IOAZ geeft een inkomensgarantie op het niveau van het sociaal minimum aan oudere zelfstandigen. Het geld voor zelfstandigen van 55 jaar of ouder die naar verwachting een inkomen hebben dat minder is als het minimum inkomen voor zelfstandigen en hierdoor gedwongen worden hun bedrijf te beëindigen. De uitkering gaat in als het bedrijf beëindigd is. Het totale inkomen van de werkeloze en dienspartner wordt door de IOAZ aangevuld tot het sociaal minimum. Moet worden aangevraagd bij het CWI.

Particulieren verzekeringen
De particuliere verzekeringen zijn voor de ondernemer van belang, omdat zij zich op deze manier kunnen verzekeren voor risico’s die voor de werknemer zijn geregeld door de werknemersverzekeringen. Deze verzekeringen kunnen afgesloten worden bij een particuliere verzekeringsmaatschappij of bij het UWV. Voorbeelden van ondernemersverzekeringen bij het UWV:

• Ziektewet verzekering, hieronder valt ook een zwangerschapsverlof
• WAO of WIA verzekering

Bij het UWV kan de ondernemer zelf aangeven voor welk daginkomen deze zich wil verzekeren, dit is meestal gebaseerd op het gemiddelde daginkomen uit bedrijfswinst. De premie wordt per maand vooruit betaald. Bij ziekte keert de verzekering maximaal 104 weken 70% van het verzekerde dagloon uit.

Mening over handhaven sociaal verzekeringsstelsel

Zoals ook in de voorgaande hoofdstukken beschreven is, kan een hoge werkeloosheid er voor kan zorgen dat het handhaven van het sociale verzekeringsstelsel omdat de kosten voor de werkenden omhoog gaan. Wat nog niet aan bod is gekomen, is dat de vergrijzing die op het moment plaatsvindt een belemmering is voor het handhaven van het sociale verzekeringsstelsel. Tijdens de jaren na de Tweede Wereld oorlog werden veel kinderen geboren, deze generatie wordt de baby-boom generatie genoemd. Vanaf 2010 bereikt deze groep de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar. Na de periode van de baby-boom is de gezinsgrootte bovendien kleiner geworden, mensen hebben gemiddeld minder kinderen. Door deze twee factoren gaan er de komende jaren veel mensen met pensioen terwijl er mindermensen beschikbaar komen op de arbeidsmarkt. Het gevolg is dat er een overspannen arbeidsmarkt kan ontstaan, de effecten hiervan op de maatschappij en werknemers zijn in de eerdere hoofdstukken besproken.

Doordat er meer personen met pensioen gaan moet er ook meer AOW worden uitgekeerd, tegelijkertijd moet dit bedrag opgebracht worden door een kleinere groep werkenden. Dit betekend dat de arbeidskosten omhoog gaan. Ook hebben ouderen meer zorg nodig en dit zal de verzekeringsmaatschappijen meer gaan kosten. De vraag is of deze kosten allemaal opgebracht kunnen worden door de beroepsbevolking.
Er zijn al verschillende plannen over de oplossingen van dit probleem dat voor Nederland toch steeds dichterbij komt. Er is bijvoorbeeld al voor gezorgd dat het vervroegd pensioen minder aantrekkelijk is geworden zodat mensen zo lang mogelijk blijven werken. Ook worden oudere werkelozen meer gestimuleerd tot het aannemen van een baan, dit gebeurd bijvoorbeeld door het aanbieden van bij- en omscholing, zodat men meer kans heeft op een baan.

Als het heel simpel bekeken wordt is het nooit mogelijk om de sociale verzekeringen op deze manier te handhaven als er steeds meer mensen zijn die een uitkering ontvangen en er minder mensen zijn die er premie voor afdragen. Ik denk daarom ook dat de overheid de komende jaren aan een oplossing moet werken voor dit probleem. © 2007 - 2008 Zephyrmerel, gepubliceerd in Sociaal (Mens en Samenleving) op 23-06-2007, laatst gewijzigd op 07-04-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Zephyrmerel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Arbeidsparticipatie moet omhoog: Wil Nederland haar welvaart in de toekomst vast houden, dan is vergroting van de arbeidsdeelname in de toekomst een noodzaak. Maar een direct gevolg daarvan is dat hervorming…
• Visies op de Nederlandse verzorgingsstaat: In de discussie over de verzorgingsstaat kun je drie visies onderscheiden: links, midden en rechts. Alle visies hebben verschillende meningen en argumenten.
• Hoe ziet de verzorgingsstaat van Nederland eruit?: Je hangt niet alleen af van je familie als je hulp nodig hebt. Nederland is een verzorgingsstaat, met uitkeringen en bijstand als je zelf geen inkomen hebt.…
• Het ontstaan van de verzorgingsstaat: Een uitkering krijgen, in het ziekenhuis worden behandeld, het lijkt allemaal heel vanzelfsprekend, maar dat is het echt niet. 100 jaar geleden bestond er nog niet eens…
• Economie: de overheid / budgetmechanisme: De overheid verzorgt de voorziening in collectieve en quasi-collectieve goederen. Hiermee legt zij een beslag op productiefactoren en werkt zij inkomensvormend. Daar…