Werkloosheidsuitkeringen

Structurele werkloosheid wordt op de rug van de staat gelegd, daar waar de frictionele werkloosheid sociaal verzekerd wordt en dus betaald wordt door bijdragen. Toch is er iets speciaals aan de hand met deze verzekering. In tegenstelling tot de andere sectoren van de sociale zekerheid, wordt hier een menselijke beslissing als risico beschouwd. Het systeem in de USA is van invloed geweest op onze ongebreidelde uitkering in de zin dat daar een werkgever maar een aantal werkloosheidsdagen per werknemer heeft. Daarom zal een ex-werkgever als die vindt dat een ex-werknemer alweer kán werken, dit aanvoeren zodat deze geen uitkering meer zou krijgen. De weerslag op ons systeem is, dat de toegang tot de uitkering beperkt is geworden, de uitkeringen verlaagd en de toekenningsvoorwaarden verstrengd werden.

Voorwaarden

Je moet eerst en vooral een serieuze werknemer geweest zijn. Dit betekent dat je in een bepaalde referteperiode gewerkt moet hebben.

Uitzondering hierop vormen de jonge afgestudeerden. In de paniek van mei 68 werden deze jongeren gesust met een uitkering. Aanvankelijk enkel toegekend aan hoger geschoolden, werd gaandeweg ook een recht toegekend aan andere afgestudeerden. Tegelijk werd ook het bedrag van de uitkering verlaagd op dusdanige wijze dat deze uitkering meer gezien werd als een brug tussen het kindergeld en een later echte werkloosheidsuitkering. Een opmerking moet hier gemaakt worden ivm een gezinshoofd dat pas afgestudeerd is.

Een tweede opmerking moet gemaakt worden bij de zelfstandigen. In dezelfde werkloosheidscrisis werd gestreefd naar werkgelegenheid door ex-werknemers naar het zelfstandigenstatuut te lokken. Op voorwaarde dat zij niet meer dan 9 jaar als zelfstandige zouden werken, werden hun werknemersrechten op werkloosheidsuitkering geschorst. Dit betekent dus dat als zij zouden stoppen met hun zelfstandige activiteit, dat zij recht zouden hebben op een uitkering op basis van de voorheen verrichte werknemersprestaties. Dit is een vreemde vorm van verzekering voor eigen beslissing om te stoppen met werken en roept dan ook verschillende ‘gelijkheidsvragen’ op. Vormt dit een discriminatie met de vrijwillig werkloze werknemers, discriminatie tegenover de ‘pure zelfstandige’, die direct in dat statuut kwam?

Overheidspersoneel zal bij ontslag of opheffing van de dienst rechten krijgen bij de RVA nav de stortingen die zijn ex-werkgever zal moeten doen. Deze stortingen worden retroactief bepaald als zoveel als zou er tijdens de loopbaan aan sociale bijdragen bepaald geweest zijn. Dit is een dwaze regeling, beter ware geweest de ambtenaren rechtstreeks onder de gemene regeling te laten vallen…

Toch vallen nog veel mensen uit de boot. Het zijn net zij die nood hebben aan een uitkering. Deze lacune staat in schril contrast met artikel 23 van de Grondwet.
Toekenningsvoorwaarden zijn de voorwaarden aan welke voldaan moet worden opdat een gerechtigde effectief aanspraak zou kunnen maken. Zo is vereist dat men zonder werk is. Zonder werk betekent dat je noch voor jezelf noch voor een ander werk mag verrichten dat economisch ingezet zou kunnen worden. Werk in deze zin betekent hier dus alles wat je kan doen om een inkomen te verwerven. Dit wordt echter al te absurd toegepast. Door de idioot zware sanctionering ervan, leidt dit tot nog meer onnozelteiten. De sanctie houdt namelijk het volgende in: verlies van uitkering, terugstorting van reeds gekregen uitkeringen alsook een correctionele veroordeling. Dit alles maakt het bestaan er niet gemakkelijker op, evenmin het vinden van een nieuwe job. De ‘zonder’ in zonder werk duidt erop dat je geheel zonder werk moet zijn ten aanzien van een job. Dit sluit evenwel een bijberoep niet uit, uit hoofde van hetwelk dus nog een inkomen genoten kan worden. Belangrijk is wel te weten dat dit bijberoep aan strenge voorwaarden onderworpen is. Een halftijdse job combineren met een uitkering is tegenwoordig echter ook mogelijk. Hoewel vroeger verboden, werd dit nu toegelaten met het oog op een snellere reactivering van de werkloze.

Werk en loon moeten beide verloren zijn. Zo wordt dan ook aangenomen dat iemand die teert op zijn opzeggingsvergoeding, nog niet van zijn uitkering kan genieten. Hieraan zou een mouw gepast kunnen worden door een systeem van voorschotten. Het is vereist dat de werkloze niet vrijwillig zonder werk gevallen is. In tegenstelling tot andere sociale sectoren, wordt hier een eigen vrijwillige daad niet verzekerd. Wat is dan vrijwillig zonder werk? Zelf ontslag nemen zonder wettige reden, ontslagen worden nav gedrag, weigeren van een passende dienstbetrekking wordt als dusdanig beschouwd. De reden van een ontslag figureert sierlijk op de welbekende C4. Het is evenwel lastig voor de arbeidsrechter om te bepalen wie de ‘schuldige’ is bij een ontslag: beider versies zullen meestal op essentiële punten verschillen.

Het weigeren van een gepaste dienstbetrekking wordt ook als vrijwillige werkloosheid gezien. Om te bepalen of er geweigerd is geweest, is ook weer discussie mogelijk. De persoonlijke vrijheid van de werkzoekende kan hier in het gedrang komen: moet hij zich tov de werkgever voordoen als geschikt, alsof hij de job wil…? Als de job immers als passend gekwalificeerd wordt, zal het immers als weigering aanschouwd worden waardoor hij zijn uitkering en bestaansmiddelen verliest. In België wordt een lage norm van passendheid aangenomen waardoor alle wettelijke jobs als passend gezien worden. Dit laat zeer weinig ruimte voor de persoonlijke vrijheden van de werkzoekende.

De uitkering wordt in principe voor onbepaalde duur verleend. Toch zijn hieraan beperkingen mogelijk in de vorm van schorsingen. Deze schorsingen zijn weliswaar enkel mogelijk tav samenwonenden omdat dezen kunnen terugvallen op het inkomen van hun partner. Opvallend hier is dat 80% van de geschorste samenwonenden vrouwen zijn, mannen zullen immers zelden het statuut van samenwonende hebben (cf. historiek)