Sociale voorzieningen eind 19e eeuw

Ziekte, ouderdom en arbeidsongeschiktheid betekenen inkomstenderving. Met deze beperkingen tot het uitvoeren van arbeid in het vooruitzicht wilden arbeiders zich verzekeren van inkomen zodat zij en hun gezinnen in mindere tijden konden voorzien in noodzakelijke benodigdheden. Op welke manier werd eind 19e eeuw in Nederland op deze risico's ingespeeld?

Initiatieven eind 19e eeuw

Voorzieingen in de negentiende eeuw die op collectief niveau economische en sociale problemen verminderden waren van een vrijblijvend karakter en werden op lokaal niveau gearrangeerd. De hulp voor naasten bestond al sinds jaar en dag, maar nooit dermate georganiseerd dat een heel volk erbij betrokken kon worden. In de 19e eeuw bestonden in Nederland wel veel arbeidersonderlinges, initiatieven van verenigingen die verzekeringen verzorgden met als doel de minder voorspoedige tijden van het leven gezamenlijk op te vangen omdat men tot het besef kwam dat men individueel niet over voldoende middelen beschikte om zich in te dekken tegen deze tijden. Zulke arbeidersonderlinges richtten zich met name op de eigen beroepsgroep, welke zich vaak bevond in de maatschappelijke middengroepen, zoals schoolmeesters en ambtenaren. Verder poogden ook werkliedenverenigingen en vakverenigingen voor hun belangengroepen brede voorzieningen af te dwingen, zoals scholing en primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Zulke zorg en solidariteit binnen de eigen groep had als nadeel dat deskundigheid en onpartijdigheid ontbraken (van Genabeek, 1998). Juist deze kenmerken werden wel geboden door de staat, waardoor het animo voor collectieve zorgarrangementen steeds meer toenam.

Collectieve zorg

De consequenties van zo’n stelsel werden echter niet door iedereen positief ontvangen. De staat zou loonarbeiders gaan dwingen om deel te nemen aan de financiering van de zorg. De verantwoordelijkheid voor zorg zou uit handen worden gegeven. Niet alle arbeiders konden voor deze veranderingen enthousiast gemaakt worden. Met name de kleine burgerij, zoals zelfstandigen, ambachtslui en boeren, veronderstelden dat zij zelf konden voorzien in hun bestaan. De autonomie werd hoog gewaardeerd door de kleine burgerij, wat niet in overeenstemming was met de gedachte van staatscollectivisering. Deze groep was de voornaamste tegenstander van de gedachte van collectieve verzekeringen en beïnvloedde daarom ook in hoge mate het moment waarop de sociale zekerheidswetgeving daadwerkelijk zijn intrede kon doen in Nederland. De klok tikte echter in het voordeel van de voorstanders van staatscollectivisering want arbeiders uit de kleine burgerij, dan wel hun kinderen, werden steeds vaker loonafhankelijk waarmee ook hun overtuigingen aangaande collectivisering drastisch veranderden. Zodoende brak de tijd aan waarin de sociale zekerheid kon ontstaan. De vorige eeuw kende een omvangrijke verandering op het gebied van zorg en solidariteit.