Allemaal in de databank

De discussie is in volle gang; moeten we toestaan dat het DNA van alle Nederlanders opgeslagen wordt in een databank? Veiligheid en preventie zijn enkele van de genoemde redenen om te pleiten voor een dergelijke databank. De overheid moet zorgen voor de veiligheid van burgers, maar ook moeten onze grondrechten bewaakt worden.

Het afnemen van celmateriaal van verdachten en veroordeelden en het opslaan van deze gegevens in een databank wordt gezien als opsporings- en preventiemiddel. Een omvangrijke databank vergroot daarbij de kans op een succesvolle match. Hoe meer gegevens over het individu, hoe groter de kans op de ultieme match. Maar een omvangrijke databank verruimt ook de gestelde eisen met betrekking tot onze privacy.

Artikel 11

Door celmateriaal af te nemen van iedere Nederlander wordt inbreuk gemaakt op het recht van onaantastbaarheid van het lichaam, zoals vastgelegd in artikel 11 van de Grondwet. Doorgaans is het afnemen van wangslijm voldoende om te kunnen beschikken over DNA gegevens. Het afnemen van wangslijm lijkt minder ingrijpend dan het afnemen van bloedmonsters. In voorkomende gevallen zal hierbij fysieke dwang gebruikt moeten worden, zoals bij angstige personen, bij gewetensbezwaarden, of bij personen met een verstandelijke beperking.

Uiterlijk waarneembare persoonskenmerken

Uit het afgenomen celmateriaal wordt een DNA-profiel vervaardigd, dit profiel wordt geregistreerd in de beoogde omvangrijke databank. Justitie en politie mogen vanaf 1 september 2003 uiterlijk waarneembare persoonskenmerken uit DNA-onderzoek gebruiken bij de opsporing van nog onbekende daders. Deze regel geldt voor de databank zoals wij die nu kennen, dus zal doorgevoerd worden naar een eventuele nieuwe situatie. Dit levert een schending op van het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Niet alleen is bekend wanneer u geboren bent, ook dat een man bent, en rood haar en groene ogen hebt. Dat u astmatisch bent, wat uw huidskleur is, latent aanwezige ziektes waar uzelf geen weet van hebt. Deze gegevens staan ter beschikking tot ons volstrekt onbekende personen. Het is overduidelijk dat het gebruik van deze databank aan strenge regels gebonden moet zijn, en dat de regels rond de toepassing van de gegevens strikt worden nageleefd. Een onwrikbaar vertrouwen in een integere overheid, ook in de toekomst, is een voorwaarde om onrust onder de bevolking te voorkomen. Tegelijkertijd mag de overheid, en diens medewerkers, er nimmer een dubbele boekhouding op nahouden.

Justitiële dwalingen

Een ieder die wordt beschuldigd van een strafbaar feit dient voor onschuldig te worden gehouden totdat zijn schuld overeenkomstig de wet is bewezen. (Art. 6 lid 2 EVRM) De opname van onze DNA-profielen in een databank lijkt tegenstrijdig aan dit uitgangspunt. Registratie heeft als doel het opsporen van oude, onopgeloste delicten en oplossen van toekomstige delicten te vergemakkelijken. Wanneer getuigen van een misdrijf spreken over een roodharige man, met groene ogen, 1 meter 86 lang, ongeveer 30 jaar oud, dan zal er gescreend kunnen worden op deze kenmerken. Dat maakt iedereen met deze uiterlijk kenmerken verdacht. De database kan justitiële dwalingen in de hand werken, en is bovendien fraudegevoelig. De andere, klassieke, opsporingsmiddelen kunnen op de achtergrond raken, en ervaringen en routine gaan verloren. De betrouwbaarheid van DNA-onderzoek is zeer groot, maar celmateriaal is niet altijd in goede staat. Ook betekent het niet direct dat het aangetroffen DNA aantoont dat de betreffende persoon het delict heeft gepleegd. Het materiaal kan afkomstig zijn van een toevallige passant, of van iemand die ongewild betrokken was bij een dodelijke ruzie. Het materiaal kan door de dader op de plaats delict zijn achtergelaten, bewust of onbewust. De dader kan zelf het slachtoffer zijn geweest, en hebben gehandeld uit noodweer. Een DNA-match lost niet direct en onomstotelijk de schuldvraag op.

Vervaging ligt op de loer

Absolute veiligheid is een utopie. De overheid kan onmogelijk alle risico’s uitsluiten. Natuurlijk verzet men zich tegen gebruik van onze gegevens voor andere doelen dan opsporing en preventie van zware misdrijven, maar vervaging ligt op de loer. Met het eventueel invoeren van een databank van profielen van alle Nederlanders wordt de grens tussen wenselijk en toelaatbaar ruimschoots gepasseerd. © 2008 - 2010 Steengoed, gepubliceerd in Sociaal (Mens en Samenleving) op 23-05-2008, laatst gewijzigd op 23-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Steengoed is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wanneer wordt de DNA-Databank nu eens een feit?: Wie merkt in deze tijd niet op dat er steeds meer misdrijven opgelost worden middels het herkennen en vergelijken van DNA? Het speelt steeds meer. Toch lopen…
• DNA-profielen bij misdrijven: Dit is een betoog wat ik heb gehouden in de 6e klas. Het gaat over het gebruiken van DNA-profielen bij het oplossen van misdrijven.
• Vingerafdrukken, nieuw wetsvoorstel 2009: Weet waar je met je vingers aanzit! Zijn ze betrouwbaar die vingers en hand afdrukken? Of kunnen we het voorkomen door slim en handig te zijn. Politie en andere mens…
• DNA test: ben je de vader van je kind of niet?: De DNA test is een term die te pas en te onpas gebruikt wordt op televisie tegenwoordig. De makers achter CSI pretenderen dat DNA onderzoek hét technische snuf…
• Aantonen van DNA: Dit artikel is een proef om DNA uit het speeksel aan te tonen. In de proef wordt onderzocht of je DNA aan kan tonen met alcohol, afwasmiddel en zoutwater en in welke verhoudingen.

Bronnen en/of referenties

• www.om.nl
• www.justitie.nl