Prosociaal gedrag

Je bent rustig aan het winkelen en plotseling valt er voor je een man op de grond neer terwijl hij naar zijn borst grijpt en blijft stil liggen. Wat doe je? Help je de man, of wacht je af tot anderen de man zullen helpen? Welke factoren bepalen je reactie? Prosociaal gedrag is een helpende actie die een ander voordeel oplevert zonder dat het de helpende direct voordeel oplevert. Het kan zelfs een risico opleveren voor de helpende.
Altruïsme is gedrag dat gemotiveerd is door de niet-egoïstische bekommering om het welvaren van anderen.
Onder heroisme worden activiteiten verstaan die het moedige risico bevatten om een sociaal wenselijk doel te behalen, zoals het redden van het leven van een vreemdeling.

Helpen

Bij het helpen bij bijvoorbeeld een ongeval zijn een aantal opmerkelijkheden. Als het aantal omstanders bij een ongeval of iets dergelijks stijgt, neemt het percentage individuen dat helpt bijvoorbeeld af. En daarnaast, als het aantal omstanders bij een ongeval stijgt, neemt de tijd voordat men helpt toe.

Er zijn verschillende redenen waarom mensen elkaar wel of niet helpen in het geval van een ongeval. Er kan sprake zijn van "diffusie van verantwoordelijkheid". Dit is het idee dat hoe meer omstanders er zijn, hoe minder verantwoordelijk men is. Daarnaast kan er sprake zijn van het "bijstander effect" . Men denkt dan dat andere mensen wel zullen helpen en helpen daarom zelf niet of niet meteen.

Er zijn een aantal cruciale stappen die men doorloopt rondom helpen:

1. Je moet opmerken dat er iets ongewoons gebeurt
2. Je moet de gebeurtenis als een noodgeval interpreteren
3. Je kan pluralistisch negeren: je gedragen zoals andere mensen de gebeurtenis interpreteren
4. Vervolgens kan je beslissen dat het jouw verantwoordelijkheid is te helpen
5. Daarna kan je beslissen dat je over de vaardigheden en kennis om te helpen bezit
6. Dan kan je de beslissing nemen te helpen

Er zijn enkele situationele factoren die het helpen of niet helpen beïnvloeden. Zo helpt men sneller iemand die men mag. En iemand die niet verantwoordelijk is voor de situatie waarin hij zit helpen we ook sneller. Wanneer we daarnaast modellen of voorbeelden hebben die prosociaal gedrag vertonen, vertonen wij dit zelf sneller.

Als mensen positieve emoties hebben vertonen ze sneller prosociaal gedrag. Iemand die extreem optimistisch ingesteld is kan een noodgeval echter sneller verkeerd interpreteren.
Als mensen negatieve emoties hebben vertonen ze minder snel prosociaal gedrag. Een noodgeval kan iemand motiveren omdat ze er een beter gevoel van kunnen krijgen te helpen.

Empathie

Empathie is een complexe affectieve en cognitieve respons op andermans emotionele stress. Men kan de emotionele staat van de ander aanvoelen, perspectief nemen, sympathie voelen en het probleem op willen lossen.
Erg jonge kinderen lijken al gestrest te reageren op mensen met stress.

Er zijn drie vormen van perspectief nemen:

• Inbeelden hoe een ander een gebeurtenis waarneemt of ervaart
• Je voorstellen hoe jij je zou voelen als je de gebeurtenis zou meemaken
• Je kan je inleven in een fictief persoon en gebeurtenis

Sommige mensen genieten van de pijn van een ander terwijl weer anderen hun leven willen riskeren om iemand’s pijn te verlichten.
Volgens Strayer worden we allemaal geboren met een biologische capaciteit voor empathie maar hangt het van onze ervaringen af of we dit ontwikkelen of niet.
Wanneer we veilig gehecht zijn en een rolmodel hebben ontwikkelen we sneller empathie. Wanneer we agressieve ouders hebben ontwikkelen we minder snel empathie, evenals wanneer we een slechte invloed hebben van onze vrienden.

Vrouwen vertonen gemiddeld meer empathie dan mannen.
Empathie komt sneller voor als je jezelf kan identificeren met de ander.

Altruïsme

Een altruïstische persoonlijkheid bestaat uit variabelen die geassocieerd worden met prososciaal gedrag:

• Empathie
• Geloof in een juiste en eerlijke wereld
• Sociale verantwoordelijkheid
• Interne locus of control
• Laag egocentrisme

Vrijwilligerswerk

Vrijwilligerswerk is een vorm van prosociaal gedrag.
Waarom doet men vrijwilligerswerk?

• Waarden: uitdrukken van belangrijke waarden van zichzelf
• Begrip en kennis: meer van de wereld of vaardigheden leren
• Zichzelf versterken: psychologisch groeien en ontwikkelen
• Carrière: om ervaring opdoen die we later kunnen gebruiken
• Sociaal: versterken sociale relaties
• Bescherming van het Zelf: om negatieve gevoelens te reduceren

Prosociaal gedrag

Generativiteit is het zorgen van een volwassene over en verbinden met het welvaren van volgende generaties.

Motieven bij moreel dilemma over wel of niet helpen:
Zelf-interesse: egoïsme, dat doen wat voor jezelf de meeste bevrediging oplevert
Morele integriteit: neiging om moreel juist gedrag te vertonen
Morele hypocrisie: doen alsof je moreel juist bezig bent terwijl je je best doet zo minder mogelijk inspanning te verrichten

Hulp kan ook onplezierig gevonden worden. Men kan bijvoorbeeld het afstaan van een zitplek in de trein ervaren alsof de ander zich superieur (“ik ben in betere conditie dan jij”) voelt.
Men voelt zich het best als men het idee heeft geholpen te worden op basis van positieve gevoelens tegenover zichzelf.

Waarom we prosociaal gedrag vertonen?

• Empathie-altruïsme: helpen uit principe en omdat het goed voelt. Selectief altruïsme is het helpen van één iemand terwijl de hele groep hulp nodig heeft.
• Helpen laat je je minder slecht voelen
• Empathisch plezier: positieve emotie die volgt uit de kennis dat men iemand’s leven gelukkiger maakt
• Adaptieve respons: je helpt sneller iemand die op je lijkt, selectie op basis van welke genen je aantrekkelijk vindt (kin-selectie theorie)