Geschiedenis van de vakbeweging in Nederland

Anno 2011 staan ons in Nederland grote bezuinigingen te wachten en de demonstraties voor beperkingen hiervan en loonsverhogingen zullen niet van de lucht zijn. In ons land hebben we de Vakbeweging die de bevolking hierbij ondersteunt. Maar hoe is de vakbeweging eigenlijk ontstaan?

Industriële revolutie

Als voorbeeld van industrialisatie kan worden genomen de ontwikkelingen in de landbouw in de negentiende eeuw. De mensen werkten op het land en thuis of in kleine werkplaatsen. Door toepassing van nieuwe technieken ontstonden suikerfabrieken, aardappelmeelfabrieken, strokartonfabrieken, meelfabrieken.( Later uitgegroeid tot Unilever) Deze bedrijven hadden arbeidskrachten nodig. Door de komst van machines werd de arbeid naar fabrieken verplaatst. Deze ontwikkeling kon men goed zien in Twente waar de textielindustrie zich verplaatste van huisnijverheid naar de textielbedrijven. Een zelfde ontwikkeling zag men in de metaalindustrie waar kapitaalgoederen geproduceerd gingen worden. Aan het eind van de negentiende eeuw waren er in Nederland 4000 stoominstallaties, daarna kwam de gasmotor en tenslotte de electromotor. Mensen gingen in de fabrieken werken waar het loon laag was en de arbeidsomstandigheden slecht. Ook vrouwen en kinderen werden ingeschakeld bij het werk. Het werk was eentonig, maar soms ook gevaarlijk en de lonen waren laag. Arbeidskrachten waren toch ruimschoots aanwezig. Er ontstond een grote kloof tussen rijk en arm. 40% van de bevolking leefde aan het eind van de negentiende eeuw met grote gezinnen in zeer slechte woningen.

De opkomst van de Vakvereniging

De arbeiders hadden vaak onmenselijk lange werkdagen. Bij ziekte en werkloosheid was er geen uitkering, soms was men afhankelijk van een gift van de kerk of diaconie. Er werd daarom gestart met het oprichten van ziekte- en werkloosheidskassen. Door het oprichten van plaatselijke vakbonden konden de eerste afspraken over het loon gemaakt worden. In 1866 werd de eerste landelijke vakbond opgericht. Het was de bond van de typografen. Binnen de Vakbeweging waren er 2 stromen een socialistische en een anarchistische stroming. De socialisten wilden een betere wetgeving voor de arbeiders bewerkstelligen. Zij wilden het privé eigendom van de produktiemiddelen afschaffen zodat de grote maatschappelijke ongelijkheid zou verdwijnen. De anarchisten waren tegen centraal geleide organisaties en zagen het meest in spontane acties door de arbeiders zelf. In 1893 werd de eerste Nederlandse Vakcentrale opgericht met de naam Het Nationale Arbeiders Secretariaat. Men kreeg tegenwerking van de kerk. Voor de Katholieke en Protestantse arbeiders werden verenigingen opgericht waar zowel arbeiders maar ook werkgevers lid van werden. In 1903 braken stakingen uit in de Amsterdamse haven en ook het spoor sloot zich daarbij aan. De Directie capituleerde en de erkenning van de vakbonden was een feit. In 1906 ontstond het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) In 1909 volgde het RK. werkliedenverbond en in 1979 fuseerden zij tot de Federatie Nederlandse Vakbeweging. (FNV )

De eerste moderne socialistische bond

In 1894 werd de eerste moderne socialistische bond opgericht De Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond.
kenmerken waren:

• een eigen blad
• contributiebetaling
• opbouwen van stakingskassen
• eigen kantoor
• vrijgestelde (bezoldigde) bestuurders
• scholing van de leden
• fondsen bij ziekte en overlijden

Na de tweede wereldoorlog

In 1929 was wereldwijd de beurskrach en dit leidde ook in Nederland tot grote werkloosheid. We kennen allemaal nog de verhalen uit de crisisjaren. Er werd door NVV en SDAP het plan van de Arbeid geschreven inzake werkgelegenheid en om de koopkracht te stimuleren maar dit had weinig resultaat. Na de tweede oorlog werden afspraken gemaakt tussen werkgevers, vakbonden en kabinet en zo ontstond de overlegeconomie. Het NVV was vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid (overleg met werkgevers) en de Sociaal Economische Raad en er werden afspraken gemaakt over de wederopbouw.
Verbeteringen waren:

• er kwam een staatspensioen de AOW
• beperkte zeggenschap via de ondernemingsraad
• een geleide loonpolitiek

In 1976 werd de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) opgericht door een fusie tussen de twee vakcentrales van NVV en NKV waarbij ook de katholieke en socialistische bonden fuseren.

In de daaropvolgende jaren zestig en zeventig werd een deel van de textielindustrie overgeplaatst naar Noord Afrika. In de scheepsbouw vielen ontslagen. Het overleg met de vakcentrales was een noodzaak geworden om de gevolgen in de hand te houden.

Huidige situatie

Thans is er veel verbeterd inzake de positie van de arbeiders. Echter besluiten over verkoop/ fusies van bedrijven reorganisatie en ontslagen worden uiteindelijk door de directies genomen. Ook besluiten over bonussen en de hoogte van de salarissen van bestuurders vallen buiten het zicht van de vakcentrale. Om een goede positie van de werknemers te kunnen handhaven zijn sterke bonden noodzakelijk.

Op 17 febr.2011 vindt er een demonstratie plaats op het Malieveld in den Haag die gericht is op de a.s. bezuinigingen van het Kabinet. Er wordt aan deze demonstratie deelgenomen door medewerkers van de belastingdienst, defensie, het stadsvervoer, de jeugdzorg, boswachters en mensen uit het onderwijs.Rijksambtenaren pleiten voor een loonsverhoging. Abvakabo FNV geeft aan achtduizend demonstranten te verwachten.