De stand des tijds

Prediction is very difficult. Especially about the future Mark Twain Ik ben een babyboomer. Ik ben niet de enige. In België zijn we met anderhalf miljoen. Wij zijn geconstrueerd toen onze ouders zeker waren dat er nooit meer oorlog zou komen. Opgegroeid met Nonkel Bob en Tante Terry en - naargelang de exacte leeftijd - ook met de Alverman of Kapitein Zeppos. We dronken onze buiken vol met een tango of mazout in disco Eldorado, zochten ons eerste lief met La Bamba, luisterden naar Elvis of Veronica. Na het atheneum trouwden we met Linda of Patrick, voorlopig voorgoed. We decoreerden samen het huis, kweekten ons eigen moestuintje en keken ‘s avonds naar Mission Impossible en Miami Vice. Waarna we in besloten kring aan de productie begonnen van onze eigen Wesley’s of Marishka’s. Nu, dertig jaar later, hebben we eindelijk de wereld voor ons alleen. Meer zelfs, we gaan die grenzen van de wereld kost wat kost zelf vaststellen op onze Yamaha of Harley en leren intussen alles over malt whisky, sushi, Tai chi of eender welke buitensporigheid die onze buiten alle proportie groeiende intellectuele honger aan kan. En nu het goede nieuws: dit is nog maar een algemene repetitie voor als we binnen tien jaar met pensioen gaan. Tegen dan zijn we met dik twee miljoen om een allesverwoestend feestje te bouwen. We verheffen potverteren tot een kunst, terwijl de rest zich te pletter werkt. Onze kinderen moeten zelf maar zien hoe ze aan de kost komen. Welkom in het volgende decennium.

Babyboomers: een trend op zich

Babyboomers hebben wat teweeg gebracht in de economische ontwikkeling van de Westerse wereld. Trendwatchers hebben dat al langer door, maar sloegen vaak de bal mis als ze een oefening in extrapolatie probeerden.

Trendwatcher: dat is nog eens een job voor je leven. Geen exacte wetenschap en als je je gezicht in de plooi kunt houden kan je wel wat gewaagde voorspellingen riskeren. Tegen de tijd dat ze zijn achterhaald, zit jij al weer de volgende trend te ontleden. Faith Popcorn was zo iemand die er haar hele leven mee gevuld kreeg. Popcorn (echte naam Plotkin) deed haar roepnaam meermaals eer aan, maar kende toch één lucky shot. Zij was de eerste die cocooning verklaarde. Let op: verklaarde, niet: voorspelde. Terwijl er in de jaren zestig en zeventig files bestonden voor de achterste bioscooprij liepen in de jaren tachtig de inkomsten van de totale amusementsindustrie met twintig procent terug. Cafés, bioscopen, sportclubs kenden hun identiteitscrisis, werden met zichzelf geconfronteerd. Televisie was de vermeende boosdoener. Er bleek meer achter te zitten. Cocooning was namelijk het logische vervolg van de babyboomers na hun wilde discotijdperk.

Al die mensen zaten namelijk gewoon thuis. De woning werd hun nieuwe vriend. Opgeleukt, versfeerd, met barbecue in de tuin en Die Hard in de video. Binnenhuisdecoratie werd een hobby. Vrienden bestookt met uitnodigingen. Culinaire hoogstandjes aan tafel gebracht. Faith Popcorn verwarde echter oorzaak met gevolg. Zij verklaarde de trend van binnenuit en zag niet de grotere context. Daar proberen we in dit artikel iets aan te doen.

Demagogische demografie: Hoe de piramide een kegel werd

Het is waarschijnlijk de allereerste keer dat de demografische samenstelling van een Westerse bevolking niet meer de vorm van een piramide volgt. Door de geboorteschrik van onze ouders zit er een knik in die piramide, die mee opschuift met de leeftijd. Wellicht komt de piramide ooit terug, maar tegenwoordig krijgt onze nationale demografie stilaan het uitzicht van een kegel. Die kegel bezit de snelheid van een tol, want onze economie houdt vooral met het centrum rekening.

Het fenomeen babyboom is dus al goed vijftig jaar bekend, maar trendwatchers kwamen telkens een stap te laat om de brokken te verklaren die deze generatie veroorzaakte met haar passage doorheen de demografische bevolkingspiramide. Vanaf 2015 zullen babyboomers echter zo’n impact hebben op onze samenleving, dat we er beter even voor gaan zitten, en dit keer op het juiste moment onze lessen trekken. Babyboomers zijn verwekt door de generatie voor hen. Die werd geboren voor de Tweede wereldoorlog en wordt dan ook de vooroorlogse generatie genoemd. Voor de oorlog, tijdens de depressiejaren, was het ook al niet om over naar huis te schrijven. De vooroorlogse generatie is dus opgegroeid met een verminkte jeugd en een bezwaard jong leven. Onzekerheid was het sleutelwoord. Niets uitgeven. Bewaar alles. Reik niet verder dan je eigen tak. Voor alle spaarrecords zijn onze ouders verantwoordelijk. In de statistieken van schuld en leningen figureren we dan weer zelf. Wij hebben nooit die verlammende bedreiging gekend en wilden alles, hier en nu, desnoods met andermans geld. Maar nu kunnen we dus tegen een stootje. Dit is een rechtstreeks bewijs dat we niet het kind zijn van onze ouders, maar van onze generatie.

babyboomers: Spending their kids inheritance

Babyboomers zijn niet opgegroeid met oorlogsangst, maar met het onbeperkte gevoel van alles kan, alles mag. Als jongeling schopten ze tegen het establishment en militaire regimes. Zij maakten achtereenvolgens rock-and roll, pop, disco, cocooning en internet waar. Zij verlegden sociale conventies. Zij luisterden naar protestsongs van Joan Baez en Bob Dylan, rookten hasj en hadden over alles een mening. Maar eens volwassen, raakten ze echter in de greep van het systeem. Trokken pak en das aan, werden de speelbal van massaproductie en massaconsumptie. Gingen met tweeën werken, zagen hun kinderen in het weekend en werkten zich te pletter., één huis, twee auto’s, drie kinderen (als je de hond meetelt). Hun quality time spaarden ze op voor hun pensioen. Dat komt er nu aan. Het begrip jong gepensioneerde zal de komende jaren een grondige update kennen. Onze ouders werkten om hun kinderen een betere toekomst te geven. Babyboomers zullen vooral aan zichzelf denken. Onze jong gepensioneerde van morgen heeft tijd én geld. Hij is vastbesloten dat te besteden Het mag, vinden ze. Ze hebben er dik dertig jaar voor gewerkt. Niet langer overleven maar beleven. Nu ikke.

Wie wrijft zich daarbij in de handen?

In 2015 heeft de volledige schijf babyboomers (1946-1965) de 50 jaar bereikt. 64% van de Belgische bevolking bevindt zich dan tussen 50 en 70. Voor deze generatie van jong gepensioneerden heeft men een nieuwe term klaar: de medioren. Die medioren zijn dus in aantocht: een getalsterke nieuwe lichting vijftigplussers, een mercantiele krachtcentrale, op afstand van belemmerende lichamelijke problemen. Doortastend, assertief, digitaal-minded, hedonistisch, niet van plan zich de kaas van het brood te laten halen. De ikke-terreur ten voeten uit. Wie wrijft zich daarbij in de handen? De hele farmaceutische en gezondheidsindustrie om te beginnen. De wellnes-sector, cosmeticafirma’s, reis- en vrije tijdbranches, de zachte sportsector (golf, recreatiefietsen, fitness, nordic walking) alle media, zowel de traditionele als de nieuwe, beveiligingsindustrie, relatietherapeuten, vermogensbeheerders, voedingzaken, beursbemiddelaars, accountants. Babyboomers zitten thuis met een volle koelkast plus diepvriezer, rijden wekelijks hun graslapje af, kijken ’s avonds pay per view op LCD, zijn ’s anderendaags pro actief op zoek naar nieuwe ervaringen maar vertonen instinctief rebels gedrag. Assertief maar impulsief. Gefascineerd maar kritisch. De keerzijde van de medaille? In de eerste kring: echtscheidingen, faillissementen, schuldenbergen. De volgende concentrische cirkel: massatoerisme, ontbossing, broeikasbestrijding …. Het beste moet nog komen. In 2025 zijn alle babyboomers écht gepensioneerd. 64 % van de bevolking. Daardoor zijn babyboomers niet alleen losgeslagen wild op zich zelf, maar brengen zij ook de toekomstige generaties in gevaar. Luister even mee.

Meer dan ooit zullen we beroep moeten doen op de generaties na ons. De overheid is zich daar al langer van bewust en probeert te helpen met tal van lapmiddelen, zoals het zilverfonds. Een andere oplossing deed intussen al haar sociale intrede: de massale bewustwording dat pensioen op 55 niet meer mogelijk zal zijn. Dat we met zijn allen onze carrière zullen moeten rekken tot 65-70. Ook aan het andere uiteinde van de piramide wordt er wat af gesleuteld. Actueel is dat schoolverlaters binnenkort geen half jaar apathisch moeten afwachten, maar met vereende krachten naar een baan worden gecoacht. Het gaat echter nog dieper. Het is een gangbare opvatting dat er geen kinderen meer zijn, en dat is (helaas?) waar. Kinderen van nu worden vlugger volwassen. Doordat zij eerder en intensiever aan informatie kunnen komen dan de vorige generatie, is het uitwisselen van informatie een onverbrekelijk deel van hun cultuur gaan uit maken (chatten, forums, messenger, gsm, sms, …). De jeugd is vroegwijs. De puberteit schuift twee jaar op, de maturiteit ook. Jongeren zijn gemiddeld twee jaar vroeger klaar voor de maatschappij. Het zit er aan te komen dat alle onderwijsniveaus, van lagere tot universiteit, stilaan alle leeftijdsgrenzen zullen opschuiven. Overmorgen begin je aan je masterstudies op 18! De media erkennen dit nieuwe bevolkingssegment. Ketnet was verplicht nieuwe programma’s te brengen. In Frankrijk is er Le Quotidien, een boeiende krant voor jongeren met volwassen onderwerpen.

Hotel Mama

Er bestaan nog enkele afgeleide effecten, die iedereen kan bevestigen: nestklevers en klovers. Nestklevers zijn jongeren tussen 25 en 30, die niet hulpbehoevend zijn, en nog in het ouderlijke huis wonen. 26 %, meestal hoog opgeleide jonge mensen, die de nestvlucht, meestal om opportunistische redenen, nog niet zien zitten. Op een haast vicieuze manier ontwrichten zij de consumptiemaatschappij. Het enige duurzame waar zij voor kiezen is de wagen van de iets hogere prijsklasse. De kinderen van de boomers worden in de vakliteratuur gelabeld met The Next Generation of Generation Gap. De klovers, dus. Op dit ogenblik tussen de 25 en 40. Zij zijn het slachtoffer van het succes van pa en ma, maar zijn daar zelf niet verantwoordelijk voor. Qua werkgelegenheid en consumptie krijgen zij de volle laag van de globalisatie en net nu worden ze geconfronteerd met verhoogde levensduurte. Woningprijzen, energierekeningen: het swingt lustig de pan uit, en daar kunnen betere opleiding en hogere startlonen niet altijd de compensatie waarborgen.

Erfenis wordt bovendien een kwestie tussen grootouders en kleinkinderen. Ofwel blijven grootouders langer actief ofwel zijn ze druk bezig hun ikke te beleven. Daar vallen de meeste Next Generations weer uit de boot. De kinderen van de Kloofgeneratie, tot 25, wordt de internetgeneratie genoemd. Zij hebben opportunisme tot een kunst verheven. Huiswerk gebeurt niet langer aan de keukentafel, met de hele familie die naar tv kijkt, maar boven, op de kamer. Via tal van messengers en chatrooms communiceren onze tieners erop los. De beste van wiskunde maakt nu de sommen voor de hele klas op internet, terwijl de computer-nerd ervoor zorgt dat iedereen met iedereen verbonden blijft, op kosten van papa, uiteraard.

Return of the Nerds?

De bevolkingspiramide is naar de knoppen en de wereld binnenkort ook, zo voorspellen doemdenkers onder de trendwatchers. Kan je toekomst wel voorspellen? Mark Twain vindt alvast van niet. Je kunt het verleden nostalgisch bekijken of cynisch beoordelen. Je kunt het wetenschappelijk extrapoleren. Zo zijn de vliegende schotels geboren. En de pratende computers. Nu, in 2007, zitten we, wat dat betreft, niet veel verder dan “druk 3 voor Nederlands”. Wie zegt niet dat de internet-kids de belangrijkste generatie van de 21ste eeuw zullen worden, eens ze bedrijfsklaar zijn? En ze met een paar muisklikken de bevolkingspiramide weer in ere herstellen. Laat het ons hopen. Want op mij hoeven jullie niet te rekenen. Ik vertrek morgen naar Australië. En vandaar naar Brazilië. Op mijn Yamaha.