Radicale differentiatie

Waar tijdens de moderniteit differentiatie en integratie nog samengingen kent de postmoderniteit de integratie niet meer. De differentiatie blijft alleen over en wordt versterkt omdat het Grote Verhaal is afgelopen. Dit kan worden geschetst aan de hand van twee begrippen : individualisering en pluralisering.

Indiviualisering

Het individu wordt in de post-moderne context veel belangrijker, het heeft meer keuzevrijheid. Het moet zelf bepalen wie hij/zij is. Dit kan alleen in een context van detraditionalisering : de voorgegeven waarden en normen zijn niet meer evident, men kan ervan afstappen. Nog meer dan tijdens de moderniteit wordt het vaste patroon verlaten.
Waarom wordt de macht van de traditie steeds kleiner?

Ten eerste kan dit verklaard worden door de grotere welvaart. Ten gevolge van de hogere scholing en de toenemende mobiliteit (in ruimte maar ook op sociaal vlak) kunnen mensen veel meer veranderen in de sociale sfeer. Ten tweede wordt iedereen ook
verwacht een eigen identiteit te construeren; het is de verantwoordelijkheid van elk individu. Of dat individu dat nu wenst of niet, het is de samenleving als geheel dat de positie van de traditie in vraag heeft gesteld zodat elkeen nu moet kiezen wie hij/zij is (als
plicht).

De logica van dergelijke individuele samenleving wil dat de keuze van de identiteit altijd bewust en doordacht gebeurt. Het is vandaag niet meer voldoende te zeggen dat je hetzelfde als je ouders hebt gedaan; dan nog moet je jezelf extra verantwoorden.

Pluralisering

De radicale differentiatie brengt ook pluralisering met zich mee, een toename/vermenigvuldiging van de veelheid. We beseffen dat er veel mogelijkheden zijn en daarom is kiezen ook zo moeilijk. Je zou bv overal ter wereld kunnen heenreizen, maar je moet een keuze kunnen maken en daardoor veel bestemmingen achterlaten. De veelheid komt aan bod in banale dagdagelijkse dingen (eten, tandpasta,...) maar ook in belangrijke identiteitsvragen zoals de keuze van levensbeschouwing.

Door dit besef van de vele mogelijkheden komt de kritiek zelf op de Grote Verhalen nog meer naar voor. Men beseft dat niet alles valt samen te vatten in één ideologie. Binnen het individu zélf is er niet altijd eenheid; de pluraliteit kan ook binnen één persoon aanwezig zijn. De identiteit wordt permanent bevraagd en bijgeschroefd naarmate men verschillende ervaringen opdoet.