Het einde van de grote verhalen

Een belangrijk kenmerk van de postmoderne context is het einde van de grote verhalen. Overkoepelende structuren vallen weg, niemand heeft nog een allesomvattend principes waar alles aan vastgeknoopt kan worden.

In de post-moderniteit beleven we het einde van de Grote Verhalen (stelling van Lyotard ea). Twee recente historische fenomenen kunnen dit illustreren.

Ten eerste is er 1989, het jaar waarin de Berlijnse muur en tevens het communisme afbrokkelt. Het is het einde van het grote communistische verhaal. De westerse wereld is op dat ogenblik in hoge mate geseculariseerd. Het staat in schril contrast met de wereld van het communisme: een wereld waarin alles gedicteerd wordt. De economie wordt gepland, de consumptie wordt mee gedirigeerd. Door het aan banden leggen van het volledige verenigingsleven zijn zelfs de gedachten onvrij, en zo waren de slachtoffers van dit regime misschien wel de meest onvrijen ooit.

Ten tweede komt ook in ons land (maar ook in Nederland) een groot verhaal tot zijn eind, met name dat van de 3 zuilen (katholiek / liberaal / socialistisch). Tot voor kort werden alle aspecten van het menselijk leven georganiseerd in de 3 aparte organisaties. Het sterkste Groot Verhaal van de drie was het katholieke; de logica van de godsdienst werd daarin verabsoluteerd. Het was toen essentieel te weten tot welke zuil men hoorde.

Vandaag zijn die verschillen minder groot. Het is moeilijk om een precieze datum te plakken op het fenomeen van ontzuiling, maar symbolisch is toch de eerste paarse regeringsvorming (1999) na een heel lang Katholiek bewind. Het is een keerpunt waarin gezegd wordt dat de grote verhalen niet meer werken. Daarmee verwant is de discussie rond de K van KUL : moet het hoger onderwijs binnen haar zuilenstructuur blijven? Hetzelfde verhaal werd gevoerd naar aanleiding van het verwijderen van de letters "AVV-VVK" vanop de voorpagina van de toonaangevende krant De Standaard. De logica van de samenleving wordt in vraag gesteld.

Men stelt het einde van de grote verhalen wel vaker voor als een complete verrassing. Nochtans kon het niet anders dan zo eindigen en wel om twee redenen.

• De Grote Verhalen hebben te veel ontsporingen gekend. Het Marxisme draaide uit op een totale dictatuur, het Nationalisme ook. Ook het grote verhaal van de wetenschap is ontspoord; het draagt thans bij tot de productie van de meest vernietigende technieken ooit (nog zo’n historische datum : Hiroshima & later Tjernobyl).
• De Grote Verhalen zijn niet meer aangepast aan onze huidige context. Die is zo ingewikkeld geworden dat er geen enkel verhaal meer is dat alles kan samenhouden. De wereld is veranderd vanuit allerlei verschillende hoeken en kan niet meer gevat worden in één logica.

Het probleem van het Islamisme is dat het ook een Groot Verhaal is. Het verabsoluteert de Islam-logica boven alle andere systemen, dat in een tijd waarin de Westerse bevolking zich net afzet tegen de Grote Verhalen. © 2007 - 2009 Guggenheimer, gepubliceerd in Sociaal Cultureel (Mens en Samenleving) op 20-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Radicale differentiatie: Waar tijdens de moderniteit differentiatie en integratie nog samengingen kent de postmoderniteit de integratie niet meer. De differentiatie blijft alleen over en wordt versterkt omda…
• Averroës oftewel Ibn Ruschd: Ibn Ruschd, die in het Westen bekendheid kreeg als Averroës, was een eminent geleerde in zijn tijd. Hij was op veel gebieden actief, maar vooral filosofie, theologie en geneeskun…
• Filosofie en Opvoeding: In de Opvoeding worden o.a. kennis, waarden/normen, omgangsvormen of anders gezegd: 'verhalen' overgedragen. Opvoeding bestaat eigenlijk uit de verweving van 2 verhalen: het kleine le…
• Levensbeschouwing en modernisering: De levensbeschouwing moet vanuit de sociologie worden gekaderd. Het moderniseringsproces (miv de overgang van de agrarische naar de industriële samenleving en de functione…
• Het boek 'Het nut van ziekte': Wisten jullie dat we zonder fotosynthese niets te eten zouden hebben en er geen lucht zou zijn om te ademen? Dat het overgrote deel van je DNA – maar liefst 97 % – eigenlijk he…