Geschiedenis Tora 10: Van Babylonië naar Europa

Na het op schrift stellen van de Talmoed, wordt de Talmoed de centrale focus van Torastudie. Het gaat hierbij om tekstanalyse. De onderwijzers verklaren de onenigheden en de conclusies die men trekt. Het Joodse centrum verplaatste zich ondertussen van Babylonië naar Europa waar het het centrum zou blijven tot aan de Holocaust toen het daar vernietigd werd.

De Geoniem (geniën) (589-1038)

Na de voltooiing van de Talmoed kwam een korte periode van de Rabonan Savorai (Saworaiem). Zij voegden geen wettelijk materiaal toe maar kwamen met verklaring en kleine correcties om de logica en betekenis te verklaren. De 'kleinere tractaten' werden geredigeerd.

De Joodse gemeenschap werd vervolgd en de academie van Soera moest sluiten. Later moesten beide jesjivot in Sorea en Pumbedisa sluiten. Bij de heropening van Pumbedisa begon het tijdperk van de Geoniem. Er is weinig geschreven materiaal over deze periode bekend vanwege -paradoxaal genoeg- hun grote geleerdheid. Ze kenden de Talmoed vaak bijna uit hun hoofd en vonden het tijdverspilling om erover te schrijven. Het einde van het tijdperk van de Geoniem betekende het einde van Babylonië als Joods centrum.

De vroege Europese gemeenschappen

Hoewel de Donkere Middeleeuwen als weinig vruchtbaar bekend staat qua wetenschappelijkheid geldt voor de Joden juist wel dat dit een periode is van Joodse geleerdheid. Joden waren sowieso meer geletterd en Rabbijnen schreven veel werken die tegenwoordig nog steeds bestudeerd worden.

verschillen tussen Sefardische en Ashkenazische Joden
Er ontstonden verschillen in gewoonten en gebeden tussen Sefardische en Ashkenazische Joden. Toch was er wederzijds respect, hoewel de contacten natuurlijk veel zeldzamer waren dan tegenwoordig.

Tora in Italië

In Italië kwam het eerste Tora centrum buiten Babylonië. Italiaanse Rabbijnen hadden een grote reputatie hoewel er geen Tora of Talmoed commentaren zijn van vroege Italiaanse geleerden. Er waren contacten met andere Sefardische landen. Later kwamen Joden uit Duitsland en Frankrijk naar Italië omdat ze moesten vluchten.

Spanje, Portugal en Noord Afrika

Deze gemeenschappen hadden sterke banden met Babylonië. Spanje werd het belangrijkste Sefardische land in Tora geleerdheid. Denk hierbij aan Maimonides.

Shmuel HaNagid
Een bekende Talmoed geleerde in Spanje was Shmuel Hanagid. Hij werd premier van Granada en commandant van het leger van Granada. In zijn positie bouwde hij een prominente synagoge en Talmoed academie in Granada waar hij ook zelf dagelijks les gaf. Hij heeft veel boeken geschreven.

Spaanse Inquisitie
Toen christenen aan de macht kwamen in Spanje werden Joden vervolgd. Ook Joden die het christendom aannamen (Marranos) maar thuis het Jodendom beleefden werden gedood. Veel Spaanse Joden vluchtten naar Portugal waar ze later ook vervolgd werden.

Frankrijk en Duitsland

In de achtste en negende eeuw bloeiden de Joodse gemeenschappen in Noord Europa op. Maar ten tijde van de Kruisvaarders periode (vanaf de 11de tot de 13de eeuw) werden Joden heftig vervolgd.

Rabbi Gershom Me'or HaGolah
Hij werd in 960 in Metz geboren en was één van de eerste grote Rabbijnen van de Ashkenazische gemeenschap. Hij richtte in Mainz een Talmoed academie op en trok uit heel Europa studenten aan. In het jaar 1000 vaardigde hij decreten uit tegen polygamie, het openen van brieven voor anderen bestemd, het vragen van toestemming van de vrouw wanneer een man van haar wil scheiden. Ook moesten Joden die christenen waren geworden kunnen terugkeren naar het Jodendom.

Bloedsprookje
In deze periode deed het bloedsprookje de ronde dat Joden bloed van niet-Joden gebruikten voor het maken van matze. In werkelijkheid mogen Joden helemaal geen bloed eten. Maar hoe dan ook werden ze vervolgd vanwege de leugen.

Verbranden van de Talmoed
In 1242 werden in Parijs 24 wagens met Talmoed geschriften verbrand omdat de Talmoed blasfemie was tegen het christendom. Dit was een harde slag voor het Jodendom omdat er nog geen boeken geprint konden worden. Ook werden Joodse gemeenschappen in Duitsland aangevallen op beschuldiging van het veroorzaken van de Zwarte Dood.

De Joodse gemeenschap van de Provence

Zo'n 1000 jaar geleden werd de Provence het Joods centrum na de aftakeling van Babylonië. Joden kregen privileges van Karel de Grote.

Nieuw tijdperk

In Italië was de Jodenvervolging minder, maar de Joden moesten bijvoorbeeld in Venetië wel in een getto wonen. De getto verspreidde zich vervolgens over heel Europa.

boekdrukkunst
Met de komst van de boekdrukkunst werden Joden in staat gesteld hun heilige boeken te drukken.

Sjoelchan Aroech
Met het schrijven van de Sjoelchan Aroech kwam er weer meer eenheid in de Torastudie, hoewel er verschillen bleven bestaan.

Turkije, Griekenland en Israël

Omdat Joden uit Duitsland en Spanje moesten vluchten gingen ze naar het oosten. Ze waren welkom in het Ottomaanse rijk. Toen de Turken in 1517 Israël veroverden vertrokken veel Turkse Joden naar het Heilige Land. Maar in Jeruzalem moesten velen weer vluchten vanwege armoede. In 1720 brak er ook nog een ziekte uit. Pas eind 19de eeuw begon de Joodse gemeenschap in Jeruzalem weer te groeien.

Polen en Letland

Joden kwamen naar Polen en Letland in de 14de en 15de eeuw. Ze leefden er in relatieve rust. Maar in 1648 kwam de Kozakken opstand. Vooral de Joden werden vervolgd. Toen de Polen erin slaagden de Kozakken opstand neer te slaan wreekten ze zich op de Joden omdat deze met de Kozakken zouden hebben gecollaboreerd.

Langzaam herstelden de Joodse gemeenschappen in Polen en Letland zich. Het werd het centrum van Joodse studie en de geboorteplaats van Chassidoet en de Jesjiva beweging.

Meer informatie: Geschiedenis Tora I: uitleg over de Joodse Tora.

Lees verder

• Geschiedenis Tora 9: Hoofdafdelingen Misjna/Talmoed
• Geschiedenis Tora 8: Misjna en Talmoed
• Geschiedenis Tora 7: Mondelinge overdracht Tora
• Geschiedenis Tora 6: Bnei Noach – Tora voor niet-Joden
• Geschiedenis Tora 5: Uitleg dertien geloofspunten Maimonides