Geschiedenis Jodendom 36: Moderne stroming – Mozes Hess e.a

De assimilatie in het westen vormde een groot gevaar voor het Jodendom. Behalve de weerstand van de orthodoxie waren er ook andere ideeën om het Jodendom te behouden. Mozes Hess (1812-1875) geloofde heilig in het Joods nationalisme. Hij schreef het boek 'Rom und Jerusalem' (1862). Hij richtte zich vooral op Joden in Oost-Europa. Andere belangrijke figuren zijn Rabbijn Kalisher, Peretz Smolenskin. Eliëzer ben Jehoeda, Pinsker en de Chowewe Zion beweging.

Mozes Hess

Mozes Hess vond dat Joden trouw konden blijven aan zowel het Joodse volk als aan het staatsburgerschap van Duitsland. Dit was destijds ook in Spanje mogelijk. Hess wendde zich aanvankelijk tot de Oost-Europese Joden voor zijn ideeën en hoopte dat zij een belangrijke duw richting de Joodse wedergeboorte in Palestina zouden geven.

Hess nationalisme was doorspeend met Joods messiaanse idealen. Het Joodse volk is een messiaans volk. Alleen in hun vaderland kunnen ze hun taak uitvoeren. Hess noemt dit de 'historische sjabbat' van de mensheid.

Hess kreeg veel steun van Joden uit Rusland en Polen. De emancipatie van Joden werd gezien als tekenen van de naderende verlossing door de Messias. Men ging de verlossing meer als een geleidelijk proces zien dan als een plotselinge aangelegenheid. Joden moeten zelf meewerken aan de verlossing. God beëindigt de verlossing nadat de mens een eigen bijdrage heeft geleverd.

Rabbijn Kalisher

De gedachte van de geleidelijke verlossing werd het eerst geformuleerd door Rabbijn Hirsch Kalisher (1785-1877). Hij schreef het boek Derisjat Zion (1862) waarin hij betoogt op grond van Bijbelse en Talmoedische bronnen dat het tijdvak van de Messias voorafgegaan wordt door de bouw van Joodse nederzettingen in Palestina. Hij stelde een plan op en was betrokken bij de oprichting van Mikve Israël, de eerste landbouwschool in Palestina.

Modern Hebreeuws

Tijdens de haskala (verlichting) ontstond het modern Hebreeuws. Baanbrekende schrijvers waren Izaäk Baer Levinson, Abraham mapoe ( de 'vader' van de Hebreeuwse roman), Abraham Lebensohn (eerste modern Hebreeuwse dichter), Michael Joesph Lebensohn (dichter), Juda Leib Gordon (dichter).

Peter Smolenskin

Hij was de eerste die onder de Joodse intellectuelen het Joods nationalisme bevorderde. Joden moesten verklaren dat ze één volk waren, geestelijk moesten ze hun nationale eenheid behouden.

Eliëzer ben Jehoeda

Hij pleitte voor het herstel van het Hebreeuws als gesproken taal. Eenmaal in Palestina werkte hij aan een Hebreeuwse lexicon. Hij gebruikte zowel oude als nieuwe woorden. Zelf sprak hij ook alleen maar Hebreeuws.

Pinsker en Chowewe Zion

In 1881 kwam Leo Pinsker met de brochure 'Auto-emancipatie'. Hierin wordt het antisemitisme beschreven als een ongeneeslijke ziekte (judeofobie). De Joden dienen daarom een eigen natie te worden, een volk met een eigen land. Chowewe Zion beweging werd in 1884 opgericht in Katowitz. Zij nam het initiatief voor landbouwkolonisatie in Palestina. Biloe werd in 1881 opgericht. Zij stelden als doel landbouwpioniers te worden in Palestina. Zij werden de voorhoede van de Joodse bevolking.

Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen Jodendom.

Lees verder

• Geschiedenis Jodendom 35: Moderne stromingen–jesjivot/moesar
• Geschiedenis Jodendom 34: Moderne stromingen – Wissenshaft
• Geschiedenis Jodendom 33: Moderne stromingen–neo-orthodoxie
• Geschiedenis Jodendom 32: Moderne stromingen -Haskala/Reform
• Geschiedenis Jodendom 31: Moderne stromingen-M. Mendelssohn