Geschiedenis Jodendom 35: Moderne stromingen–jesjivot/moesar

Er ontstond de behoefte om voordrachten te houden in de landstaal. Dit leidde tot de oprichting van rabbijnenseminaria door Joden van de Wissenschaft des Judentums. Ondertussen kwamen in Oost-Europa bij de orthodoxe Joden veel jesjivot van de grond. Hierin werden de onderwijsmethoden van de Gaon van Vilna gedoceerd. In één van de jesjivot werd de moesar (ethiek) onderwezen. De moesarbeweging heeft veel invloed op het Jodendom uitgeoefend.

Rabbijnenseminaria

De rabbijnenseminaria wilde Jodendom en wetenschap combineren. De eerste van Collegio Rabbinico dat in 1829 in Padua werd geopend met als leidend figuur Samuel David Luzzatto. In 1830 werd Séminaire Israelite de France in Metz geopend. Later, in 1859, verhuisde dit seminarium naar Parijs. In 1854 kwam er in Duitsland (Breslau) een rabbijnenseminarium met Zacharias Frankel als leider. Er kwam een reform seminarium in Berlijn in 1872 en een orthodox seminarium in 1873. In Engeland werd het Jews' College opgericht dat tegenwoordig de London School of Jewish Study heet. Deze heeft grote figuren voortgebracht. Het is een orthodox instituut dat openstaat voor de moderne cultuur.

Sa'adat Bachoeriem is een Joodse leerschool in Amsterdam sinds 1708. In 1838 werd het een rijksinstelling met ook reguliere vakken. Tegenwoordig heet dit instituut het Nederlands-Israëlitisch Seminarium. In 1860 besloot Rabbijn Dünner dat er een kandidaatsexamen in de klassieke talen moest worden afgelegd. Etz Chajiem -het Portugees-Israëlitisch seminarium eiste naast een rabbinale opleiding ook een universitaire studie voor rabbijnen in spe.

In de VS zijn de volgende rabbijnenseminaria opgericht:

• Hebrew Union College (reform) in Cincinnati 1874
• Jewish Theological Seminary (conservatief) in New York in 1866
• Rabbi Isaal Elchanan Yeshiva (orthodox + leken) in New York in 1896

Assimilatie kon niet worden tegengegaan, ook niet door de Wissenschaft des Judentums die weinig invloed had op de grote Joodse massa. Hetzelfde gold voor de moderne orthodoxie die weinig aan Tamoedstudie deed.

Het orthodoxe Jodendom in West-Europa werd gered door de constante instroom van Joden uit-Oost-Europa. Zij hadden een veel grotere kennis van het Jodendom.

Oost-Europese jesjivot (religieuze hogescholen)

In de jesjivot van Oost-Europa werden duizenden Joden onderricht in Talmoed en Tora. De beroemdste jesjiva was die van Wolozhyn in Litouwen (1802). Hier kreeg o.a. de Gaon van Vilna onderricht. Later introduceerde hij er zijn onderwijsmethoden. Een andere belangrijke jesjiva bevond zich in Pressburg gesticht door Mozes Sofer.

Moesar (ethiek)

In Slobodka werd een andere beroemde jesjiva opgericht in 1882. Er werd nadruk gelegd op ethiek (moesar) met werken van Bachja ibn Pakoeda en Mozes Chajim Luzzatto. Doel van de moesar was het kweken van leidende persoonlijkheden die andere studenten moesten inspireren een vroom en rechtvaardig leven te leiden.

Andere jesjivot voerden de moesar studie ook in. Het gaat bij moesar studie om ethische verheffing door zelfopvoeding. Een proces met 3 stadia:

1. oefening van de wil om slechte verlangens en aandriften te onderdrukken;
2. zelfkritiek door erkenning van eigen fouten;
3. deugd een tweede natuur – karakter verheffing.

Meditatie en bestudering ethische werken is van belang bij de leer van de moesar.

Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen Jodendom.

Lees verder

• Geschiedenis Jodendom 31: Moderne stromingen-M. Mendelssohn
• Geschiedenis Jodendom 32: Moderne stromingen -Haskala/Reform
• Geschiedenis Jodendom 33: Moderne stromingen–neo-orthodoxie
• Geschiedenis Jodendom 34: Moderne stromingen – Wissenshaft