Geschiedenis Jodendom 33: Moderne stromingen–neo-orthodoxie

De orthodoxe Joden bestreden de reform en de positief-historische richting. De bekendste strijder was Mozes Sofer van Pressburg (1763-1839) – Chatam Sofer. Daarnaast was er Samson Rafaël Hirsch die de neo-orthodoxie vormde. Andere Joden konden zich niet goed vinden in de reform beweging en vormden een minder radicale beweging: de conservatieven. Ook in dit artikel aandacht voor het reconstructionisme dat binnen het conservatieve Jodendom ontstond.

Samson Rafaël Hirsch – neo-orthodoxie

Samson Rafaël Hirsch was net als Mozes Sofer een energieke bestrijder van de reform beweging. Hij stichtte de neo-orthodoxie. Dit was een herleving van het Jodendom van het Moorse Spanje: vermenging van oud en nieuw – traditionele geloofsopvattingen en deelname aan wetenschap en cultuur. Hirsch maakte van zijn gemeente in Frankfurt een krachtige gemeenschap met moderne scholen en andere instellingen. Deze vormden een voorbeeld voor elders.

Reform verplaatst zich naar de VS

Op de Conferentie van Breslau in 1846 konden de liberalen het niet eens worden over de vraag of de shabbat voortaan op zondag gevierd moest worden. Zo stopte de uitbreiding van de reform beweging in Duitsland en verplaatste zich naar de VS. Daar ondervond het weinig tegenstand en ontwikkelde het zich op radicale wijze o.l.v. Izaäk Wise (1819-1900), David Einhorn (1809-1899) en anderen.

Wat deden ze? Op de conferentie van Pittsburg in 1885 werd het volgende besloten:

• afwijzing van de mozaïsche en rabbijnse wetgeving (o.a. spijswetten)
• synagogedienst op zondag
• geen Joodse nationale elementen
• geen besnijdenis voor proselieten

Opkomst conservatieve Jodendom

O.l.v. Sabato Morais (1823-1901) werden minder radicale ideeën voorgesteld. Zo ontstond de conservatieve beweging. Deze zou een grote invloed krijgen binnen de Amerikaanse Joodse samenleving.

Een aantal kenmerken:

• mannen en vrouwen niet gescheiden in de synagoge
• aantal gebeden in het Engels
• gebruik van een orgel
• wel rabbijnse overlevering (moderne interpretatie)
• met de auto naar de synagoge
• Gods openbaring aan Israël
• positief t.a.v. Joodse nationale aspiraties
• hoop op herstel van oude vaderland
• behoud van Hebreeuws in de eredienst
• geen herrijzenis der doden, wel onsterfelijkheid ziel
• doeleinden:
• aankweken van eenheid
• voortzetten Joodse traditie
• bevorderen Joodse kennis en studie

Het reconstructionisme

Het reconstructionisme ontstond door individualisme binnen de conservatieve beweging. Het Jodendom is er voor het Joodse volk en niet andersom. De nadruk ligt op cultuur en niet op godsdienst. Cultuur betreft taal, wetgeving, letterkunde en kunst.

God wordt gezien als een kosmisch proces. Het gaat om “dienstbare eigenschappen die de waarde van de menselijke persoonlijkheid verhogen en de maatschappelijke eenheid bevorderen.” Er is dus geen persoonlijke band tussen God en de mens. Israël is niet uitverkoren.

Het reconstructionisme kan nauwelijks als een godsdienst worden opgevat in de gebruikelijke betekenis van het woord.

Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen Jodendom.

Lees verder

• Geschiedenis Jodendom 31: Moderne stromingen-M. Mendelssohn
• Geschiedenis Jodendom 32: Moderne stromingen -Haskala/Reform
• Geschiedenis Jodendom 34: Moderne stromingen – Wissenshaft
• Geschiedenis Jodendom 35: Moderne stromingen–jesjivot/moesar