Geschiedenis Jodendom 29: Het chassidisme

In het midden van de 18de eeuw ontstond in de Oekraïne het chassidisme. Het was geen revolutionaire beweging. Het trachtte de wetsvoorschriften van het rabbijnse Jodendom nog strikter na te leven. Daarnaast legden de chassidiem de nadruk op de Kabbala. Binnen een halve eeuw behoorde de helft van alle Joden tot de chassidiem. De opkomst was te danken aan de bevordering van de eenheid van de halacha en aggada door middeleeuwse rabbijnen.

”De Heilige, Hij zij geprezen, wil het hart van de mens”

Het chassidisme legde nadruk op bepaalde gedachten en verdrong andere gedachten. Zij baseerde zich op de Talmoed uitspraak: ”De Heilige, Hij zij geprezen, wil het hart van de mens.” Gevoelens zijn belangrijker dan verstand. Dit sprak de vervolgde Joden zeer aan. Zij waren ontvankelijk geworden voor Messiaanse verwachtingen en waren in de val getrapt van de valse messias Sabbatai Zvi (1626-1716). Ongeletterde Joden konden geen troost vinden in Torastudie. Zij moesten het meer van gevoel hebben.

Baäl Sjem Tov

Het chassidisme werd gesticht door Israël Baäl Sjem Tov. Hij maakte zich zorgen om de ongeletterde Joden. Zijn theoretische leer was gebaseerd op de Kabbalistische leer van de Kabbalist Izaäk Luria. De Baäl Sjem Tov nam de leer van Luria over de tikkoen over: nadruk op herstel van harmonieën, herstel van de Sjechina en de hele Schepping om Israël te verlossen. Luria had apocalyptische visioenen van een verlossing door de Messias in de toekomst. Het chassidisme richtte zich op het heden: elk moment kan een verlossing zijn.

Het gebed en de geboden

De wanhopige Joden zagen hierin een bemoedigende boodschap. Iedereen had toegang tot de verlossing. Men had alleen een hart nodig en de bereidheid om God trouw te blijven. Zo kon men het herstel van de harmonieën tot stand brengen. Het zieke lichaam en de zieke ziel kunnen genezen. Het middel hiervoor was het gebed in vreugde en extatische gloed (hithlahhaboeth) uitgevoerd waarbij men volledig geconcentreerd is op God. Hierdoor kunnen de wetten van het heelal doorbroken worden. Hetzelfde geldt voor de uitvoering van de geboden.

Het chassidisme legde een positieve waarde op fysieke genoegens – dit in tegenstelling tot Luria die de nadruk legde op ascetisme. Eten, drinken, blij zijn, somberheid vermijden (ook bij de zonde omdat berouw mogelijk is).

Alomtegenwoordigheid van God

De tsimtsoem van Luria wijzigde het chassidisme van inkeer van God tot zichzelf om plaats te maken voor de Schepping naar aanpassing van de macht van Zijn oneindige licht aan het uithoudingsvermogen van Zijn schepselen. Er is dus geen duisternis zoals bij Luria, maar vermindering van de intensiteit van het goddelijk licht. Overal is God in de schepping aanwezig en in goed en kwaad. Alles is dus een manifestatie van het goddelijke: het stoffelijke kan in het geestelijke worden omgezet. Dit kan door gebed, nakomen geboden, eten, drinken, arbeid. Zo wordt God door alle zintuigen en aardse zaken gediend.

Visie op het kwaad (zonde en berouw)

Het kwaad is relatief en niet absoluut. Het kwaad is de lagere graad van het goede omdat het goddelijke licht er minder op schijnt. Het kwaad is dus wel van God afkomstig. Daarom straft God mensen minder hard voor zonden. Door oprecht berouw zal God de mens vergeven.

Liefde tot de medemens

De nadruk van het chassidisme ligt op de liefde tot de medemens, ook de slechte mensen en de zondaars. Iedereen bezit immers een goddelijke vonk. Liefde kan alleen door nederigheid.

Andere deugden zijn:

• onzelfzuchtigheid
• ijver bij het doen van het goede
• vredelievendheid
• mildheid bij het oordelen
• waarheidsliefde in het spreken
• integriteit
• eerlijkheid
• oprechtheid

Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Van Talmoed tot Chassidisme.