Geschiedenis Jodendom 28: Ethische werken/Bijbelcommentaren

De Talmoed werd voortgezet door het Rabbijnse Jodendom die naast de Halacha ook aandacht schonk aan de aggada (ethische aspecten van de Halacha). Zo verschenen ethische werken door grote Joodse geesten. Deze werken geven de geboden en verplichtingen een diepere betekenis. Vroomheid en deugdzaamheid staan hierbij centraal en in het bijzonder de vrees en liefde tot God, de verhoudingen tussen mensen, het zuiver handelen, spreken en denken, nederigheid, liefde voor alle mensen.

Jona Girondi – Poorten van berouw

Naast de werken van Bachja ibn Pakoeda en Jehoeda ha Chassied die eerder waren verschenen kwamen later nog andere belangrijke ethische werken.

Jona Girondi schreef het boek Sja'aree tesjoeva (Poorten van berouw). Het boek handelt over berouw en verzoening. Tegenwoordig bestuderen vrome Joden dit boek in de 10 dagen tussen het Joodse Nieuwjaar en Grote Verzoendag.

Zecharia ha Jewani – Boek van de oprechte

Zecharia ha Jewani schreef het boek Sefer ha jasjar (Boek van de oprechte). Het boek handelt over innerlijke obstakels om een goed en rechtvaardig leven te leiden. Deze obstakels zijn o.a. luiheid, opvliegendheid, vleierijen en aanmatiging.

Izaäk Aboab – De lamp van het licht

In de Middeleeuwen schreef Izaäk Aboab het boek Menorat ha moar (De lamp van het licht). Dit is een zeer geliefd boek dat godsdienstige en ethische spreuken bevat uit de Talmoed en de Midrasj. Het bevat vele onderwerpen aangevuld met parabels en persoonlijke gedachten.

Jakob ben Chabib

Jakob ben Chabib schreef een verzameling aggadische passages van de Babylonische Talmoed.

Elia di Vidia – Het begin van wijsheid

Elia di Vida schreef het geliefde Resjiet chochma (Het begin van wijsheid): mystiek, vrees en liefde tot God, heiligheid, nederigheid, berouw en persoonlijke en maatschappelijke kritiek.

Anoniem – Orchot tsaddikiem

De wegen der rechtvaardigen (Orchot tsaddikiem) is een anoniem boek dat als doel heeft de mens te leren deugden bij te brengen in dienst van God en zijn medemensen. Ook hier ligt de vreze tot God weer centraal. Indien je nalatig bent God te vrezen verliezen deugden hun kracht.

Mozes Chaim Luzzatto – Het pad van de oprechten

Mesillat jesjariem (Het pad van de oprechten) is een boek van Mozes Chaim Luzzatto waarbij de weg tot vroomheid wordt beschreven.

Ethische wilsbeschikkingen

Veel ouders lieten ethische wilsbeschikkingen (Tswaot) aan hun kinderen achter. De bekendste is van Asjer ben Jechiël die verscheen in een aantal gebedenboeken. Het ging om hoogstaande gedachten.

Droesj

In de 16de eeuw zag de Droesj het licht. Dit waren verhandelingen over een bepaald onderwerp met logische consequentie en taalkundige nauwkeurigheid te behandelen. De lezer verdiepte zo zijn religieuze bewustzijn, zuiverde zijn aandriften, veroordeelde godsdienstige en ethische nalatigheid. De Droesj legde de grondslag voor de derasja (voordracht) in de synagoge. Het oudste werk is Nefoetsot Jehoeda (De verstrooiden van Juda) door Juda Moscato. Andere schrijvers waren Azaria Figo en Solomo Efraïm Lunschitz.

Hymnen – pijoetiem

Er werden in de Middeleeuwen ook veel Hymnen geschreven door rabbijnen die in de synagogale literatuur werden opgenomen. Ook de tosafisten schreven dergelijke hymnen.

Bijbelcommentaren

De belangrijkste Bijbelcommentator was Rasji. Deze maakte de Bijbel niet alleen toegankelijk voor geleerden maar ook voor het grote publiek. Zelfs bij de christenen was Rasji populair. In de King James Bijbel werd veel van Rasji's werk geciteerd.

Andere bijbelcommentatoren zijn:

• Abraham ibn Ezra (1009-1067): Bijbelcommentaar met een wetenschappelijke methode;
• Samuel ben Meïr (1085-1175): nadruk op de letterlijke betekenis van de Bijbelteksten (Pesjat);
• Nachmanides (1194-1270): filologische onderzoek + verborgen betekenis van de Bijbeltekst;
• David Kimchi van Narbonne (1169-1235): grammaticale methode;
• Izaäk Abrabanel (1437-1508): historische factor in de Bijbelverhalen;
• Mozes Chaim Alsjech van Safed (1508-1600): middenweg tussen rationele en mystieke verklaring van de Bijbelteksten.

Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Van Talmoed tot Chassidisme.