Geschiedenis Jodendom 25: Kabbala – mystici Safed

Er worden twee redenen genoemd waarom Safed het centrum was geworden van Kabbala mystiek. Ten eerste de zuivere lucht die gunstig was voor de beoefening van mystiek. Ten tweede de aanwezigheid van het graf van Simon bar Jochai in Meron dichtbij Safed. Beroemde mystici kwamen naar Safed voor Kabbalastudie, zowel theoretisch als praktisch.

Mozes Cordovero (1522-1576) – theoretisch mysticus

Eén van de grote Kabbalisten uit Safed was Mozes Cordovero. Hij schreef Pardes (boomgaard) – een rationele uiteenzetting van de theoretische Kabbala. Het is gebaseerd op de Zohar. Belangrijk punt in Pardes is de verhouding van Eén Sof tot de tien sefirot (vaten = keliem). Eén Sof is in alle vaten aanwezig en beïnvloedt het heelal: het oneindige is overal aanwezig in het eindige; het eindige is een fase van het oneindige. Met andere woorden niets bestaat buiten God. Dit is puur monotheïstisch omdat God de werkelijkheid is, maar niet alle werkelijkheid God is.

Izaäk Luria (Ha Ari) – theoretisch en praktisch mysticus (1514-1572)

Een andere grote Kabbalist uit Safed was Izaäk Luria. Hij werkte de Zohar uit, zowel theoretisch als praktisch. Hij kwam met de leer van de tsimtsoem (samentrekking).

tsimtsoem (samentrekking)
De Oneindige trok zich vóór de Schepping vrijwillig samen. Zo ontstond de eindige wereld. Het Oneindige licht vulde de vaten. Sommige vaten braken (sjewirat ha keliem). De hogere werelden degenereerden en op aarde ontstond chaos en verwarring. Het Oneindige licht viel uiteen in vonken: bepaalde delen van de schepping werden verlicht en bepaalde delen werden duister. Zo ontstond licht en duisternis, goed en kwaad. Beiden strijden om de macht. De Sjechina (Goddelijke aanwezigheid) raakte op de achtergrond. Goed en kwaad vermengden zich met elkaar.

Bovenstaande proces werd verergerd door de zonde van Adam. Door de zonde raakten de zielen, die goed waren, bezoedeld. Er ontstond verwarring. Hogere (goede) zielen vermengden zich met lagere (kwade) zielen. De mens is zo geneigd om het kwade te doen. Maar de Messias zal de oorspronkelijke harmonie herstellen. De mens moet zelf initiatief nemen.

zielsverhuizing – ibboer (bevruchting)
Een ziel kan te zwak zijn om de taak op aarde te vervullen. De ziel keert dan in een ander lichaam terug om haar tekortkomingen teniet te doen. Ook worden sterkere zielen naar de aarde gezonden om de zwakkere zielen te helpen.

diaspora (galoet) Joden – herstel de wereld
De verspreiding van de Joden over de aarde heeft als doel om gelouterde Joodse zielen te verenigen met zielen van niet-Joden om hen van het kwade te bevrijden. Zo wordt de wereld hersteld (tikkoen) en zal verlossing plaatsvinden.

verlossing individu
Voor individuele reiniging van het kwaad pleitte Luria voor ascese, zelfkastijding, vasten en religieuze wassingen. Ascese is alleen bedoeld om te streven naar het hogere. Het lichaam is even rein als de ziel. Het lichaam moet dus gezond blijven.

Door gebeden en goede daden moet een universele verlossing bereikt worden. Dit moet met geconcentreerde intentie (kawwana) gebeuren.

Ethisch kwaad heeft geen onafhankelijk bestaan

Het kwaad is de negatieve kant van het goede en kan met menselijke wilskracht overwonnen worden. Het kwaad is universeel en dient overal ter wereld overwonnen te worden. Dus het beperkte belang van het individu gaat op in de belangen van het groter geheel. Om die reden verloren de Safed mystici de universele belangen nooit uit het oog. Door studie, gebed en geestelijke oefeningen probeerden ze de komst van de Messias te bespoedigen.

Safed mystici en liturgische composities

De mystici uit Safed stonden bekend om hun vreugde. Daaraan gaven ze uiting door liturgische composities te maken. De beroemdste is Lecha dodi (Kom, mijn vriend) om de Sjabbat te verwelkomen. Een ander lied is Jedid nefesj (Geliefde van de ziel).

Ook componeerden ze tafelgezangen zoals Jom ze le jisraeel en Ribbon olam. Tevens is bekend de begroeting van 'sjabbat-engelen'. Verder wordt op vrijdagavond door de echtgenoot het laatste hoofdstuk van Spreuken geciteerd: een lofzang op de vrouw Esjet chajiel

Andere gewoonten zijn:

• De hele macht Tora bestuderen tijdens Sjawoe'ot
• Het middernachtelijk gebed: Tikkoen Chafzot ter bewening van de verwoeste Tempel en de ballingschap van de Sjechina.
• Het vasten aan de vooravond van Rosj Chodesh
• Het reciteren van meditatieve gebeden vóór het verrichten van enige religieuze plicht.
• Liefde voor alle mensen, ook de niet-Joodse mensen om zo de Heilige Geest te ontvangen. Gij zult u naaste liefhebben als uzelf.

Verspreiding van de Kabbala vanuit Safed

De Kabbala werd verspreid naar Tiberias, Hebron en Jeruzalem en naar landen als Italië, Duitsland, Nederland en Polen. Zo schreef in Polen Jesaja Halevy Horovitz de 'Snee Lochot haBrit'. Toch bleef de Kabbala beperkt tot een kleine groep. Pas met de opkomst van het chassidisme werd het echt populair.

Invloed Kabbala op niet-Joden

De Kabbala had grote aantrekkingskracht op niet-Joden. Christelijke mystieke bewegingen vonden de Kabbala aantrekkelijk. Dat gold vooral voor de leiders van de Reformatie. Maar ook anders gelovigen werden geïnspireerd door de Kabbala.

Meer informatie: Geschiedenis van de Kabbala.
Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Van Talmoed tot Chassidisme.