Geschiedenis Jodendom 22: Kabbala heeft wortels in de Bijbel

Kabbala betekent 'overlevering' en behoort tot de mondelinge leer. Vanaf de 11de eeuw is het meer gericht op de Joodse mystiek die teruggaat tot Adam. Vanaf de 14de eeuw neemt het aantal Kabbalisten toe. De mens is verbonden met een bovennatuurlijke wereldorde waarop hij een beroep kan doen. Er zijn twee richtingen in de Joodse mystiek: theoretische en praktische. Deze hebben beide hun wortels in de Bijbel.

Kabbala is Messiaans van aard

Volgens de Kabbala gaat het in de schepping om de weeën van de strijd om verlossing van het kwaad en het herstel van harmonie. Dit herstel brengt het koninkrijk van God.

De mens is partner van God en kan de geschiedenis beïnvloeden en zo het doel van de Schepping verwezenlijken. Kabbala maakt aanspraak op de samenwerking met het goddelijke en kan zo effectiever een menselijke bijdragen leveren.

Wortels van de Joodse mystiek gaan terug tot de Bijbel

Wat betreft de praktische mystiek kunnen we verwijzen naar de wonderen van de profeten zoals Mozes, Elia, Elisja, etc. Er is sprake van een wisselwerking tussen de wereld van verschijnselen en de boven zinnelijke wereld.

Wat betreft de theoretische mystiek kunnen we kijken naar de beschrijving van de schepping in Genesis, het visioen van Jesaja in de Tempel en de goddelijke wagen in het boek Ezechiël. Het gaat hier allemaal over denkbeelden over het heelal en de aard van God. Ook de apocalyptische visioenen van Daniël kunnen hieronder geschaard worden: beschermengelen, vuurstromen, aanbreken Messiaanse tijd. Hetzelfde geldt voor het boek Ezra, het boek van de Jubileeën en het boek Henoch.

Mystiek in de Talmoed

Naast de Bijbel bevat ook de Talmoed mystieke gedachten: Maäsé Beresjiet (het werk van de schepping – kosmologische bespiegelingen) en Maäsé Merkawa (Goddelijke wagen – boek Ezechiël – speculaties over het mysterie en de attributen van God).

tannaiem
De vroege mystici van de Talmoed (tannaiem) konden door training de grenzen van de fysieke wereld doorbreken. Rabbijn Jochanan ben Zakkai is de vader van de merkawa-mystiek: Rabbijn Akiba heeft een band met de Maäsé Beresjiet.

geoniem
De geoniem zetten de theoretische bespiegelingen voort. Mystici stegen op naar de hemel. Zij kwamen in de zeven Hachalot (Hamelse Zalen). Daar kregen ze visioenen van de goddelijke wagen en werden ze ingewijd in de geheimen van de toekomst en de mysteriën van de goddelijke wereld.

Minder bekend zijn de bespiegelingen van mystici over de schepping en het Paradijs. Bij de merkawa mystiek was altijd sprake van een onderdanige positie van de mysticus tot de Koning (God).

Sjioer Komma

Dit is een merkwaardig boek waarbij de lichamelijke afmetingen van God worden beschreven. Het boek is geschreven door Rabbijn Ismaël. Maimonides veroordeelde het boek omdat God niet fysiek te beschrijven is. Maar het boek betreft een subjectieve ervaring van de geest.

Sefer Jetzira (boek van de Schepping)

Het belangrijke boek door de geoniem gebruikt is Sefer Jetzira dat aan Abraham wordt toegeschreven. De geoniem gaven het boek uiterlijke vorm. Bestudering verleende ingewijde creatieve vermogens. Het boek is een combinatie van mystiek en filosofie.

Sefet Jetzira kent twee onderdelen:

1. Kosmogonie (leer van de schepping van het heelal)
2. Kosmologie (leer van de bouw van het heelal)

Het thema van het boek zijn 32 mysterieuze paden waarmee God Zijn wereld geschapen heeft. Deze paden worden verklaard aan de hand van 22 letters uit het Hebreeuwse alefbet en de 10 sefirot.

De betekenis van sefirot is onduidelijk. Het kan verklaard worden als 'getelde principes' maar ook 'lichtgevende stralen' die God uitstraal tijdens de schepping.

De 10 sefirot bestaan uit:

1. lucht
2. water
3. vuur
4. noord
5. oost
6. zuid
7. west
8. hoogte
9. diepte
10. Gods geest

In de 10 sefirot werd alle materie gegoten. De letters vormen de oorzaak van de materie die vorm kreeg doordat God de letters uitsprak. De letters verbonden zich met de 10 sefirot en zo vormde zich de wereld van lichamelijke wezens.

rol van Hebreeuws alefbet volgens Sefer Jetzira
De drie letters alef, mem en sjien symboliseren achtereenvolgend lucht, water en vuur. Door de articulatie kregen de letters een materieel bestaan waardoor het scheppingsproces mogelijk werd. De andere sefirot brachten de oneindige ruimte voort.

Het Hebreeuws is de heilige taal en de taal van de Schepping. Verbindingen van taal en getallen zijn de instrumenten waarmee God de kosmos heeft geschapen.

filosofie
De geschiedenis van de filosofie komt op conto van Sefer Jetzira en niet van Plato. De ideeënleer lag er aan ten grondslag. De goddelijke techniek wordt beschreven: primaire substanties scheppen de wereld. De oorsprong van het heelal is een verbinding van emanatie (uitvloeisel) en creatie. God is immanent; de sefirot zijn een uitvloeisel van Zijn geest. God is transcendent; materie is resultaat van Zijn scheppingswerk.

Meer informatie: Geschiedenis van de Kabbala.
Meer informatie: Geschiedenis Jodendom: Van Talmoed tot Chassidisme.