Islam: een sceptisch perspectief – 8

Vers 4:3 in de Koran staat mannen toe om, onder bepaalde omstandigheden, met vier vrouwen te trouwen. Polygamie is in veel hedendaagse samenlevingen verboden en wordt maatschappelijk meestal als “uit den boze” beschouwd. Veel Moslims staan voor een dilemma, en proberen de betekenis van vers 4:3 weg te redeneren. Anderen zien dit vers als een gunst van God, en trouwen daadwerkelijk met meer vrouwen.

Polygamie in de praktijk

In pre-Islamitische tijden was polygamie wijdverbreid. Mohammed beperkte het aantal toegestane vrouwen tot vier, behalve voor zichzelf. Door de eeuwen heen is vers 4:3 op verschillende wijzen geïnterpreteerd; interpretaties die we tot op de dag van vandaag terugvinden. Veel Moslims trouwen ook tegenwoordig daadwerkelijk met meerdere vrouwen; een gewoonte die in verschillende landen wordt waargenomen. In Indonesië, het land met de grootste Moslim-populatie ter wereld, wordt veelwijverij zelfs als een soort statussymbool gezien. Onder regeringsfunctionarissen is afgesproken dat zij zich tot één echtgenote zullen beperken; een aantal heeft echter uiteenlopende redenen aangevoerd om er een tweede vrouw op na te houden.
Op straat worden schrijnende gevallen aangetroffen: arme vrouwen bieden zich, gezeten vóór de moskee, aan als tweede echtgenote. En als in families de nood hoog is, worden vrouwen zelfs uitgehuwelijkt als “extra” vrouw.

Maar wat zegt de Koran nu echt?

De Koran zelf is duidelijk. Een man mag maximaal met vier vrouwen tegelijkertijd getrouwd zijn. Hij moet echter wel zorgen dat hij alle vrouwen gelijk behandelt. Dit kan worden afgeleid uit vers 4:3. Ook elders in de Koran wordt regelmatig verwezen naar “uw vrouwen”. Om de werkelijke betekenis te begrijpen, moet worden teruggegrepen naar de Arabische tekst, maar deze is duidelijk: “uw” is hier enkelvoud; “vrouwen” is hier meervoud. Verder wordt op andere plaatsen gerefereerd aan “zijn vrouwen”; een teken dat polygamie in de Koran een geaccepteerd gegeven is.

Interpretaties

Er zijn grofweg twee interpretaties van vers 4:3. Een interpretatie is de letterlijke weergave: de Koran zegt dat vier vrouwen zijn toegestaan, dus een man mag met vier vrouwen trouwen. Een tweede interpretatie is tegengesteld aan de eerste: de Koran zegt dat vrouwen gelijk moeten worden behandeld. Een man kan verschillende vrouwen niet gelijkwaardig behandelen, dus mag een man slechts met één vrouw trouwen.

Islam-geleerden zijn doorgaans aanhanger van de eerste interpretatie, wellicht niet in het minst omdat zij soms zelf ook polygamie bedrijven of bedreven. De tweede interpretatie wordt aangehangen door een groep die (vaak met oprechte bedoelingen) een brug probeert te slaan tussen de Islam en de moderne samenleving. Deze interpretatie gaat voorbij aan andere passages in de Koran (“uw vrouwen” en “zijn vrouwen”; zie hierboven). Ook lijkt het hier, dat de logica geweld wordt aangedaan: als God geen polygamie zou toestaan; waarom zou Hij dan überhaupt een vers dicteren, dat zegt dat mannen (weliswaar onder bepaalde omstandigheden) met twee, drie, of vier vrouwen mogen trouwen?

De algemene interpretatie is dan ook, dat mannen (onder bepaalde omstandigheden) met maximaal vier vrouwen mogen trouwen.

Aangevoerde redenen

In de praktijk (wederom gesteund door Moslim-geleerden) worden wel de volgende redenen aangevoerd, om polygamie toe te staan.

In tijd van oorlog kan het voorkomen, dat een aanzienlijk aantal vrouwen weduwe wordt.
Inderdaad ging het er ook in historische tijden bloedig aan toe. Het aantal mannen dat in de stijd sneuvelde was echter, als een percentage van de totale bevolking, gering, en stond in geen verhouding tot de 1:4 genoemd in de Koran.

Het is een goed middel om de armen te verzekeren van een bestaan.
Het lijkt inderdaad een middel om arme jongere dames te verzekeren van een bestaan. Gemeten naar moderne maatstaven kunnen we de vraag stellen, of het inderdaad noodzakelijk is om met behoeftigen te trouwen om ze een zeker bestaansminimum te garanderen. Ook lijkt er geen oplossing te bestaan voor het probleem, hoe in dit geval in het noodzakelijke onderhoud wordt voorzien voor arme oudere dames, en voor arme mannen.

Als een vrouw niet in staat is om sex met haar man te hebben, is het beter dat een man hiervoor een “legale” oplossing vindt, dan dat hij zijn gerief op andere wijze vindt.
Inderdaad, voor alles valt iets te zeggen. Dit brengt echter geen oplossing voor die gevallen waarin het de echtgenotes zijn, die hun behoeften moeten vervullen, in het geval hun man deze behoeften niet kan vervullen, bijvoorbeeld als gevolg van impotentie.

Mannen hebben nu eenmaal van nature een groter libido
Een weinig steekhoudend argument. Alle vrouwen, en de meeste mannen, weten het: het omgekeerde is meer regel dan uitzondering. Fysiologisch zijn vrouwen tot aanzienlijk meer in staat, dan de meeste mannen. Bovendien: als dit “onuitputtelijke” libido van mannen zou kunnen worden beteugeld door te trouwen met vier vrouwen; wat moeten dan de overige 75% mannen beginnen? Deze groep mannen zal het, in geval van een 1:4 huwelijksverhouding voor de gelukkige 25%, immers zonder echtgenote moeten stellen.

En de liefde dan?

Een beschrijving van liefde, van een hartsverbondenheid tussen man en vrouw, samen één zijn, lief en leed met elkaar delen... u zult er in de Koran, helaas, tevergeefs naar zoeken. Voor de kunst om lief te hebben, letterlijk elkaars partners te zijn, is in de Koran geen plaats. En dat is waar het, ik moet het zeggen, ook bij moderne Koran-geleerden aan schort: is er nu niet één op het idee gekomen om te beseffen wat liefde is?

Inderdaad... liefde maakt bezitterig, liefde kan tot jaloezie leiden. Maar wat is daar mis mee? Is het verkeerd, dat een vrouw jaloers is wanneer haar man cadeaus meebrengt voor de verjaardagen van zijn andere vrouwen, met hen lacht, met hen vrijt, het bed met hen deelt? En wat is erger: een man en vier vrouwen in één huis (zodat de nachtelijke escapades met “die anderen” overduidelijk zijn), of een man met vier vrouwen in verschillende huizen (“Kom je vanavond thuis eten, schat?” – “Nee, vanavond ben ik bij ...”).

Conclusie

De Koran staat mannen toe, met maximaal vier vrouwen te trouwen. Door vroegere en hedendaagse Islam-geleerden worden uiteenlopende redenen aangevoerd om deze praktijk te rechtvaardigen. Gemeten naar moderne maatstaven, kan voor deze rechtvaardiging geen basis worden gevonden.
Islam richt zich met deze rechtvaardiging in het bijzonder op sociaal-maatschappelijke en op sexuele aspecten. Aan het aspect “liefde” gaat de Koran voorbij. Vanuit verschillende hoeken komen tegengestelde geluiden. Zo zou God absoluut niet toestaan om met meer vrouwen te trouwen. Immers: een man moet zijn vrouwen gelijk behandelen, en dat is een onmogelijkheid. Daardoor zou polygamie bij voorbaat zijn uitgesloten. Een verdienstelijke poging om de Koran op dit punt in lijn te brengen met maatschappelijk aanvaarde normen; de poging faalt echter op het aspect logica.

Overigens zijn sommige Islam-geleerden van mening dat de vraag, of een man al dan niet met vier vrouwen mag trouwen, niet ter zake doet. Volgens de Koran is het mannen namelijk ook toegestaan om sex te hebben met hun slaven.

Daarover meer in mijn volgende artikel.